پایان نامه شروط صید و ذبح از نگاه امامیه و حنفیه

عنوان:
شروط صید و ذبح از نگاه امامیه و حنفیه
(با تاکید بر موارد اختلافی)
 
زمستان۱۳۹۱

   

فهرست مطالب
مقدمه. ۱
فصل اول: کلیات و مفاهیم ۳
مقدمه. ۴
۱٫صید ۴
۱-۱٫صید در لغت. ۴
۲-۱٫صید در اصطلاح ۵
۲٫ذبح ۷
۱-۲٫ذبح در لغت. ۷
۲-۲٫ذبح در اصطلاح ۸
۳-نحر. ۹
۱-۳٫نحر در لغت. ۹
۲-۳٫نحر  در اصطلاح ۱۰
۴٫تذکیه. ۱۱
۱-۴٫تذکیه در لغت. ۱۱
۲-۴٫تذکیه در اصطلاح ۱۲
دیدگاه حنفیه: ۱۳
۵٫امامیه. ۱۴
۱-۵٫امامیه در لغت. ۱۴
۲-۵٫امامیه در اصطلاح ۱۵
۳-۵ویژگی‌های فقه امامیه. ۱۷
۴-۵٫فقهای امامیه. ۱۹
۵-۵کتب مهم فقهی امامیه. ۲۲
۶٫حنفیه. ۲۵
۱-۶٫حنفیه در لغت. ۲۵
۲-۶٫حنفیه در اصطلاح ۲۵
۳-۶٫فقهای مشهور حنفی ۳۲
۴-۶ کتب مهم فقهی حنفی : ۳۴

  1. حیوانات ماکول اللحم وغیر ماکول اللحم ۳۶

۱-۷٫شرایط حلیت و حرمت چهارپایان ۳۶
۱-داشتن نیش. ۳۷
۲- درندگی ۳۷
۳-مسوخ بودن. ۳۷
دیدگاه حنفیه: ۳۸
ملاک کلی نزد احناف. ۳۹
۲-۷٫شرایط حلیت و حرمت پرندگان ۳۹
۱-۲-۷٫پرندگان حلال گوشت. ۳۹
۲-۲-۷ ملاک کلی در حلیت و حرمت: ۴۰
۳-۲-۷٫پرندگان حرام گوشت. ۴۱
دیدگاه حنفیه. ۴۲
نتیجه. ۴۴
۳-۷٫شرایط و نشانه های حلال گوشت بودن آبزیان ۴۴
دیدگاه حنفیه و اهل سنت. ۴۵
۴-۷٫شرایط  حلیت و حرمت حشرات. ۴۷
دیدگاه حنفیه و اهل سنت. ۴۷
فصل دوم:صید ۴۹
مقدمه. ۵۰
گفتاراول : صید از منظر قرآن و روایات. ۵۰
۱٫جواز صید از نظرقرآن ۵۰
۱-۱٫حکم گوشت صید شده توسط حیوانات شکاری ۵۱
دیدگاه حنفیه: ۵۳
۲٫جواز صید از نظر روایات. ۵۴
گفتار دوم: اقسام حیوانات. ۵۵
۱٫حلّیت و حرمت حیوانات. ۵۵
۲٫طهارت ونجاست. ۵۶
۳٫قبول و عدم قبول تذکیه. ۵۷
۴٫اقسام تذکیه حیوانات. ۵۷
ذبح ۵۸
خارج کردن از آب. ۵۸
نحر. ۵۹
صید با سگ شکاری ۵۹
شکار. ۶۰
عقر. ۶۰
تبعیت. ۶۱
دیدگاه حنفیه: ۶۲
۵-اسباب تملک حیوانات: ۶۳
۱-۵ . اخذ حقیقی: ۶۳
۲-۵٫ وقوع در دام شکار. ۶۴
۳-۵٫غیر ممتنع شدن حیوان. ۶۴
دیدگاه حنفی ها: ۶۴
گفتار سوم: اقسام صید ۶۵

  1. اقسام صید بلحاظ انگیزه. ۶۵

۱-۱٫حاجت و احتیاج ۶۵
۲ -۱٫بر سبیل لهو. ۶۵
۳-۱٫ بر سبیل ایذاء رساندن حیوان. ۶۷
دیدگاه حنفیه: ۶۹

  1. اقسام صید به لحاظ مصید(شکار شونده). ۷۰

۱-۲صید بری ۷۱
دیدگاه حنفی ها: ۷۲
راه های کشتن شرعی پرندگان حلال گوشت. ۷۴
دیدگاه حنفی ها ۷۴
ج)حشرات. ۷۴
۲-۲٫صید بحری ۷۵
۱-۲-۲ دلیل حلیت صید بحری ۷۵
ماهی پولک دار. ۷۷
۲-۲-۲شروط ماهی مصید. ۷۷
محرم الکل ۷۸
مکروه الاکل ۷۸
۳-۲-۲شروط صائد بحری ۷۹
عدم شرطیت اسلام. ۷۹
عدم شرطیت تسمیه. ۷۹
دیدگاه حنفیه. ۷۹
شرطیت عدم ذکاه ۷۹
عدم شرطیت اسلام. ۸۱
گفتار چهارم: انواع ابزار صید و شروط آن ۸۱
مقدمه. ۸۱
۱-۱٫ابزار حیوانی ۸۲
دیدگاه حنفیه. ۸۴
جواز صید با اله حیوانی ۸۴
۲-۱٫ ابزار جمادی ۸۵
۲٫شروط ابزار صید ۸۵
۱-۲٫شروط آله صید حیوانی ۸۶
شروط کلب معلَّم نزد امامیه. ۸۶
اعتبار تعلیم سگ شکاری ۸۷
خوردن شکار سگ. ۸۸
دیدکاه حنفیه. ۸۹
علامت معلم بودن نزد حنفی ها ۹۱
نتیجه دیدگاہ در مورد سگ شکاری ۹۲
نکته. ۹۳
اجتماع سبب محلّل و غیر آن در صید. ۹۳
پرندگان شکاری ۹۴
شروط اله صید طیوری  نزد حنفی ۹۵
علامت تعلیم پرنده نزد حنفی ها ۹۵
۲-۲٫ شروط آله صید جمادی ۹۶
اسلحه شکار. ۹۶
تیزی در اسلحه. ۹۶
دیدگاه حنفی ۹۶
اعتبار شکافندگی ۹۶
حنفیه. ۹۷
تیر و نیزه ۹۷

پایان نامه

اعتبار حدیدیت. ۹۷
حنفیه. ۹۸
تفنگ و بندقه و سنگ و ساچمه. ۹۸
دیدگاه حنفی ۹۸
عدم اعتبار چوب و سنگ در شکاری ۹۹
شروط حلیت با اله جمادی ۱۰۰
نظر حنفیه. ۱۰۱
شروط حلیت در اله جمادی ۱۰۱
نکته: ۱۰۲
گفتار پنجم: شروط صائد بری ۱۰۲

  1. اعتبار اسلام و عقل و تمیز. ۱۰۲

نظر حنفیه در این مورد. ۱۰۲
نکته مهم ۱۰۳
اعتبار ارسال کلب برای اصطیاد نه برای غیر آن ۱۰۳

دانلود مقاله و پایان نامه

نتیجه: ۱۰۵
فصل سوم:ذبح ۱۰۸
مقدمه. ۱۰۹
گفتار اول: معنی، اقسام و نقش ذبح شرعی و تذکیه. ۱۰۹

  1. انواع ذبح حیوانات. ۱۰۹
  2. نقش ذبح شرعی در حلالیت گوشت. ۱۱۰
  3. حکم ذبح شرعی در آیات. ۱۱۲
  4. تذکیه حیوانات. ۱۱۷
  5. خوردنی‌های حرام در قرآن (غیر متذکی). ۱۱۸

دیدگاہ حنفیه در این مورد. ۱۲۰
گفتار دوم: شرائط ذبح و مذبوح ۱۲۱
استقبال قبله. ۱۲۱
دیدگاه حنفیه پیرامون اشتراط قبله هنگام ذبح حیوانات. ۱۲۴

  1. تسمیه. ۱۲۵

قائلین به اصل وجوب تسمیه. ۱۲۶
حکم فراموشی یا جاهل بودن به تسمیه. ۱۲۷
کلمات تسمیه. ۱۲۷
اثر تسمیه. ۱۲۸
دیدگاه حنفیه در مورد تسمیه هنگام ذبح ۱۲۹

  1. ذبح از حلق و بریدن چهار رگ. ۱۳۰

نظر حنفیه. ۱۳۴

  1. زنده بودن ذبیحه هنگام ذبح و خروج خون بعد از ذبح ۱۳۶

دیدگاه حنفیه و اهل سنت. ۱۴۰

  1. پشت سر هم بریدن رگها ۱۴۰

دیدگاه حنفیه و اهل سنت. ۱۴۱
گفتار سوم: آداب ذبح ۱۴۲
۱٫مستحبات ذبح ۱۴۲
باز بودن یا بسته بودن حیوان. ۱۴۲
رو به قبله بودن ذابح ۱۴۳
آب دادن. ۱۴۳
احسان بر مذبوح ۱۴۴
ذبح حیوانات و احساس درد. ۱۴۴
۲٫مکروهات ذبح ۱۴۵
کشتن حیوان در مقابل چشم حیوانات. ۱۴۵
ذبح در شب و قبل الظهر جمعه. ۱۴۶
ذبح حیوان پرورش یافته بدست خود انسان. ۱۴۶
کندن پوست قبل از خروج کامل روح ۱۴۷
بیرون آوردن نخاع قبل از موت. ۱۴۸
قطع سر حیوان. ۱۴۸
بریدن از قفا ۱۴۸
بی هوش کردن حیوانات قبل از ذبح ۱۴۹
دیدگاه اهل سنت پیرامون آداب ذبح ۱۵۱
گفتارچهارم: شرائط ذابح ۱۵۲
۱٫کمال ذابح ۱۵۳
۲٫مسلمان بودن ذابح ۱۵۴
دیدگاه فقهای متقدمین ۱۵۴
نتیجه. ۱۶۴
فتاوای فقهای اهل سنت و حنفی پیرامون شرطیت اسلام در ذبح ۱۶۵
نتیجه: ۱۶۸
گفتار پنجم: آلات ذبح و شرائط آن ۱۶۸
۱٫جایز نبودن ذبح در حال اختیار با غیر آهن ۱۷۰
۲٫جواز ذبح در حال اضطرار با غیر آهن ۱۷۹
خلاصه دیدگاه ها ۱۸۷
مراد از آهن ۱۸۷
معنای لغوی حدید. ۱۸۸
جمع بندی ۱۹۰
حدید به معنای آهن ۱۹۲
حدید به معنای فلز. ۱۹۲
حدید به معنای فلزهای با ارزش. ۱۹۲
حدید به معنای استواری ۱۹۳
حدید به معنای معیار تیز بودن. ۱۹۳
دیدگاه حنفیه و اهل سنت. ۱۹۷
تتمه. ۱۹۹
منابع و مآخذ ۲۰۰
 
 

مقدمه

در ادیان الهی، تنها دین اسلام این ویژگی را دارد که دستورات شرع اسلام، همه جنبه های حیات انسان را در برمی گیرد وتا آنجا که اسلام در مورد اطعمه و اشربه (خوردنیها و آشامیدنیها) هم دستورات خاصی را ارائه نموده است چون خوراکی که انسان از آن استفاده می کند آثار خاصی به روان و روح انسان می گذارد‌، بدین جهت دراسلام٬ حکم حلیت و حرمت خوردنیها و آشامیدنیها اهمیت خاصی را برخورداراست. البته این مسلّم است که حکم اصل اوّلی در خوردنیها اباحه و حلّیت است؛ بدین معنا که خوردنیهایی که حرمت آنها در شرع مقدس معلوم نیست واز ناحیه شارع دلیلی که بیانگر حرمت آنها باشد، به ما نرسیده، حلال است. در مقابل، خوردنیهای نجس یا خبیث و یا زیان آور برای بدن، حرام است.
یکی از چیزهایی که مورد استفاده انسانها قراردارد، حیوانات است که علاوه از بکارگیری آنها در مایحتاج زندگی، برای خوردن هم استفاده می شود، بدین جهت است که  خداوند متعال برخی از حیوانات را برای انسانها حلال نموده٬ برای استفاده ازآن دستورات خاصی ارائه نموده است. چون اسلام که مهمترین رسالتش تأمین نیازهای دنیا و آخرت انسانها است به این امر اهتمام درخور توجهی ورزیده و برای رفع این نیاز مهم انسانها برنامه و راه حل‌های گوناگونی ارائه کرده است، از این رو در قرآن کریم واژه طعام و رزق با مشتقات آن ۱۱۰ با تکرار شده است و بر این اساس ائمه معصومین(ع) که مفسران واقعی قرآن کریم می‌باشند، تأکید زیادی بر این مسأله اساسی نموده‌اند.
واضح است که تأمین مواد پروتئینی ( گوشت و فرآورده‌های آن ) بخش عظیمی از مسئله تغذیه را تشکیل می‌دهد و این ماده از ضروری ترین مواد غذایی است ، زیرا نقش اساسی را در رشد انسانها داشته و فقدان آن موجب پیامدهای ناگوار و سوء تغذیه می‌شود و مهمترین منبع تامین این ماده حیوانات هستند.
درباره استفاده از این منبع غنی جهت تغذیه سالم پرسشهایی مطرح بوده وبا پیشرفت صنعت و زیادی جمعیت سؤالات جدی‌تری را پیش روی ما قرار داده است. از جمله ‌اینکه آیا تفاوتی میان حیوانات در زمینه استفاده از گوشت آن وجود دارد؟ تفاوت آن چیست؟ آیا می شود از گوشت همه جانوران استفاده کرد؟ نشانه های حرام وحلال بودن جانداران کدام است ؟ همچنین نحوه تذکیه حیوانات چیست؟
با این تفسیر تذکیه شرعی حیوانات با ذبح شرعی و صید نمودن حیوانات با موازین شرعی، یکی از بدیهی ترین و در عین حال از مهمترین باورهای دینی واسلامی در مقوله تغذیه جامعه است که درجوامع اسلامی اهمیت بسزایی دارد و می توان گفت که  که با سلامت روح و جسم جامعه وابسته است که در این تحقیق به بررسی این موضوع از دیدگاه امامیه و حنفیه می پردازیم.

مقدمه

در این  فصل تحقیق به بررسی واژگان کلیدی این بحث پرداخته سپس تاریخچه امامیه و حنفیه را بررسی نموده و شرایط حلیت و حرمت برخی از جانوران را بحث می نماییم.

۱٫صید

۱-۱٫صید در لغت

در قاموس می نویسد:”معنای صید آشکار کردن است،صید همانطور که مصدر است به معنای مفعول یعنی شکار شده نیز می آید.”
راغب اصفهانی در مفردات می نویسد:”تناول ما یظفر به ممّا کان ممتنعا،فی الشّرع، تناول الحیوانات الممتنعه ما لم یکن مملوکاً،والمتناول منه ما کان حلالاً.”
دست یافتن بر حیوانی که اهلی نباشد؛ در اصطلاح شرع؛ دست یافتن بر حیواناتی که اهلی نبوده و در ملکیت کسی نباشند، و آن چه بدست می اید باید حلال باشد.
زین الدین ابن نجیم حنفی می گوید:
فَالصَّیْدُ هو الإصطیاد وَیُطْلَقُ على ما یُصَادُ مَجَازًا إطْلَاقًا لِاسْمِ الْمَصْدَرِ على الْمَفْعُولِ وهو الْمُتَوَحِّشُ الْمُمْتَنِعُ بِأَصْلِ الْخِلْقَهِ عن الْآدَمِیِّ مَأْکُولًا کان أو غیر مَأْکُ
صید به معنی شکار کردن است و بر شکار شده مجازا اطلاق می شود اطلاق اسم مصدر بر مفعول.و ان حیوانی وحشی است که در اصل خلقت رام انسان نیست چه خوردنی باشد چه غیر خوردنی.
محمد بن محمد البابرتی حنفی می گوید:
الصَّیْدُ الِاصْطِیَادُ ، وَیُطْلَقُ عَلَى مَا یُصَادُ یعنی که صید همان شکار کردن است و بر شکار شده هم اطلاق می شود
ابن عابدین حنفی می گوید:
وهو کل ممتنع متوحش طبعا لا یمکن أخذه إلا بحیله
گرفتن هر حیوان وحشی که اخذش بدون حیله ممکن نباشد

۲-۱٫صید در اصطلاح

صید بر دو معنی اطلاق می شود:
اوّل اینکه:و هو الحیوان القابل للتذکیه و هو انما یصیر مذکی بطریقین:الاوّل الذّبح او النّحو،و ذلک فی الحیوان المقدور علیه، لثّانی علیه القتل المزهق للرّوح فی ای موضع کان ذلک فی غیر المقدور علیه ـ والاغلب فی هذا القسم عقر الحیوان الوحشی بآله الاصطیاد ـ و یلحق به الحیوان المتردی فی البئر و نحوها. یعنی مراد از صید حیوانی استکه قابل تزکیه باشد و این تذکیه به دو نحو است اول ذبح یا نحر در حیوانی که مقدور است و دوم کشتنی که باعث خارج شدن روح بشود و این  در غیر مقدور است
دوّم اینکه:الصّید بالمعنی المصدری،و هو معنی آخر باعتبار آخر و هو آخذ قدره الفرار عن الحیوان لممتنع.
و آن گرفتن قدرت فرار از حیوان وحشی است.
محقّق در کتاب النّافع معنی صید را به این صورت بیان کرده اند که:
الصّید لانفس الحدث الّذی هو التّذکیه.صید نوعی تذکیه است نه معنای مصدری
زین الدین ابن نجم حنفی می گوید:
وَاَلَّذِی یَظْهَرُ أَنَّهُ عِنْدِ الْفُقَهَاءِ الْإِرْسَالُ بِشُرُوطِهِ لِأَخْذِ ما هو مُبَاحٌ من الْحَیَوَانِ الْمُتَوَحِّشِ الْمُمْتَنِعِ عن الْآدَمِیِّ بِأَصْلِ خِلْقَتِهِ
نزد فقها ارسال حیوان است با شرایطش برای گرفتن حیوان وحشی که مباح باشد ودر اصل خلقت رام انسان نباشد.
مراد از  ممتنع، و وحشی چیست؟
الْمُرَادُ مِنْهُ أَنْ یَکُونَ لَهُ قَوَائِمُ أَوْ جَنَاحَانِ یَمْلِکُ عَلَیْهِمَا وَیَقْدِرُ عَلَى الْفِرَارِ مِنْ جِهَتِهِمَا ، وَبِالْمُتَوَحِّشِ مِثْلُ الْحَمَامِ إذْ مَعْنَاهُ أَنْ لَا یَأْلَفَ النَّاسَ لَیْلًا وَنَهَارًا ، وَبِطَبْعًا مَا یَتَوَحَّشُ مِنْ الْأَهْلِیَّاتِ فَإِنَّهَا لَا تَحِلُّ بِالِاصْطِیَادِ وَتَحِلُّ بِذَکَاهِ الضَّرُورَهِ
مراد از ممتنع این است که برای حیوان پاها و پرهایی است که بر اینها تسلط دارد و قادر به فرار به خاطر پاهایش و پرهایش است. و مراد از متوحش این است که درشب روز با مردم مالوف نیست ومراد ازطبعا این است که از اهلی ها کسی وحشی نشودچون در این صورت با شکارحلال نمی شود و با تذکیه حلال میشود.
امام خمینی می فرماید:صید تزکیه حیوان است به نحو معتبر شرعی همان طور که در ذبح  با رعایت شرع تزکیه حاصل میشود.

۲٫ذبح

۱-۲٫ذبح در لغت

فیومی ذبح به فتح ذال را به معنی شق کردن و ذبح به کسر ذال را به معنای حیوان مذبوح می داند.وی می نویسد:
“ذبحت الحیوان ذبحاً،فهو ذبیح و مذبوح.والذبیحه ما یذبح و جمع ها ذبائح مثل کریمه و کرائم. و اصل الذّبح بفتح ذال الشق . والذّبح به کسر الذال ما یهیاء للذّبح و المذبوحالسکین الّذی یذبح به المذبح الحلقوم.”
ابن منظور در لسان العرب ذبح به فتح ذال را به معنای قطع حلقوم گرفته و می نویسد:
“الذّبح بفتح الذال قطع الحلقوم من باطن عند النصیل و هو موضع الذبح من الحلق.”
سعید خوزی در اقرب الموارد،ذبح راپاره کردن معنی کرده و می نویسد:
“ذبح ذبحا و ذباحا:شق و فتق و نحر و ختق . الذابح ایضا میسم یسم علی الحلق فی عر من الفتق . والذبح مس یذبح و الققیل.”
ابن اثیر همانند علّامه فیومی اصل ذبح را شکافتن و نفس سر بریدن حیوان دانسته و ذبح را حیوان قربانی و غیره می داند.وی می نویسد:
“الذبح بالکسر ما یذبح من الاضاجی و غیرها من الحیوان،و بالفتح الفعل نفسه . و الذبح فی الاصل الشق”
راغب اصفهانی می نویسد:
“اصل الذبح شق حلق الحیوانات.”
از این عبارات بدست می اید که: ذبح –به فتح ذال- به معنای قطع و شق کردن است و ذبح –به کسر ذال-به معنای ذبیحه و حیوانی استکه تذکیه بر ان واقع می شود
ابن فارس می نوسید:
الذبح-بفتح الذال-اصل واحد یدل علی الشق.فالذبح مصدر ذبحت الشاه ذبحا، والذبح المذبوح
ذبح به فتح ذال دلالت میکند بر پاره کردن. پس ذبح مصدر است و ذبح به کسر به معنای مذبوح است.

۲-۲٫ذبح در اصطلاح

دکتر وهبه زحیلی در تقریر نظر می نویسد:
“هو فری العروق،و العروق الّتی تقطع فی الذکاه اربعه:الحلقوم،والمری و الودجان،و محله ما بین اللبه و اللحیین (عظمی الحنک) لقول النّبی (ص) الذکاه ما بین اللبه و للحیه ؛ای محل الذکاه ما بین اللبه و اللحین.و اللبه اسفل العنق،اللحیه شعر الذقن.و النحر فری الاوداج،محله آخر الحلق.و الذکاه الاضطراریه جرح فی ای موضوع کان من البدن.
ذبح عبارت است ازقطع کردن رگ ها،و رگ هایی که در زکاه باید بریده شوند چهارتاست:حلقوم (مجرای تنفّس) ،مری (مجرای غذا) و دجان (دو رگ بزرگ دو طرف گردن) و محلّّ ذبح میان گوشت گردن و زیر چانه است؛برای فرمایش رسول خدا (ص) : ذکاه میان لبه و لحیه است؛یعنی محل ذکاۀ میان لبه و لحیه می باشد.و لبه پایین گردن و لحیه موی چانه است.و نحر قطع رگ های چهارگانه و محلّ آن آخر حلق است.و ذکاه اضطراری عبارتست از وارد کردن جرح در هر جای از بدن که باشد.
ابن عابدین می گوید : قطع کل حلقوم ومریء وأکثر ودج
که ذبح قطع تمام حلق و مری و اکثر دو طرف رگ بزرگ گردن است
این تعریف در نظر حنیفه است.
امام خمینی می فرماید: ذبح قطع تمام اعضاء چهارگانه است که مشتمل بر حلقوم که مجری تنفس است دخولا خروجا، و مری که مجری طعام و شراب است، و دو رگ بزرگ غلیظ که دو طرف گردن است.

۳-نحر

۱-۳٫نحر در لغت

دکتر معین نحر را اعم از منحر (محل نحر) وعمل دانسته ومی نویسد:
“منحر،قسمت بالای سینه؛جای گردن بند؛کشتن شتر؛قربانی .”
ابن اثیر نیز نحر را بالای سینه دانسته و می نویسد:
/ العاملی، زین الدین ابن علی (شهید الثانی)، مسالک الافهام٬ ج۲،  موسسه المعارف الاسلامیه٬ چا‍پ اول، ۱۴۱۷ ه۔۔ق، قم۔
.قاموس اللغه،ماده صید
.مفردات،راغب،ماده صید
. البحر الرائق شرح کنز الدقائق؛زین الدین ابن نجیم الحنفی؛الناشر دار المعرفه؛ بیروت؛ ص۲۷۰
حاشیه رد المختار على الدر المختار شرح تنویر الأبصار فقه أبو حنیفه ابن عابدین. الناشر دار الفکر للطباعه والنشر.
سنه النشر ۱۴۲۱هـ – ۲۰۰۰م.مکان النشر بیروت.عدد الأجزاء ۸
البحر الرائق شرح کنز الدقائق
.مستند التّحریر الوسیله،ص ۸٫امام خمینی،
. زین الدین ابن نجیم الحنفی,سنه الولاده ۹۲۶هـ/ سنه الوفاه ۹۷۰هـ, دار المعرفه,مکان النشر بیروت,ص۲۷۰
ابن عابدین، ردالمختار،ج۶،ص۴۶۲
. امام خمینی تحریرالوسیله ج۲ ص۱۳۵ ناشر موسسه اسماعیلیان چاپ دوم ۱۴۰۸ ه ق
(مقاییس اللغه ابن فارس ماده ذبح)

پایان نامه بیماران از منظر فقه شیعه

فهرست مطالب
فصل اول:کلیات ومفاهیم ۱
۱-۱-۱مقدمه ۲
۱-۱-۲بیان مسأله ۳
۱-۱-۳هدف تحقیق ۴
۱-۱-۴ضرورت انجام تحقیق. ۴
۱-۱-۵استفاده کنندگان از این تحقیق. ۵
۱-۱-۶سوال های تحقیق. ۵
الف) سوال اصلی ۵
ب) سوال‌های فرعی ۵
۱-۱-۷روش اجرای تحقیق ۶
۱-۱-۸پیشینه نظری و تجربی. ۶
الف) مبانی نظری. ۶
ب) چکیده تحقیقات انجام شده در ایران. ۶
۱-۲-۱معنای لغوی حقوق ۹
۱-۲-۲معنای اصطلاحی حقوق ۹
۱-۲-۳معنای لغوی بیمار . ۱۱
۱-۲-۴معنای اصطلاحی بیمار ۱۱
۱-۲-۵معنای لغوی فقه . ۱۲
۱-۲-۶معنای اصطلاحی فقه. ۱۲
۱-۲-۷معنای لغوی شیعه ۱۳
۱-۲-۸معنای اصطلاحی شیعه. ۱۴
۱-۲-۹کلید واژگان تحقیق و معادل لاتین آن‌ها ۱۵
۱-۲-۱۰ساختار تحقیق ۱۵
فصل دوم:حقوق بیماران بر خود ۱۶
مقدمه ۱۷
۲-۱حق حیات ۱۷
۲-۲حق کرامت ذاتی انسان ۱۹
۲-۳حق تعیین سرنوشت ۲۲
۲-۳-۱مبانی حقوقی و فقهی ۲۲
۲-۳-۱-۱حق مالکیت بر خود یا سلطنت بر نفس ۲۲
۲-۳-۱-۲اذن در  تصرف ۲۳
۲-۴حق تصمیم گیری آزادانه بیمار ۲۴
۲-۴-۱قلمرو حق تصمیم گیری بیمار ۲۶
۲-۴-۱-۱موارد ایجابی حق تصمیم گیری بیمار ۲۷
۲-۴-۱-۲موارد سلبی حق تصمیم گیری بیمار ۲۷
۲-۵حق آرامش. ۲۸
۲-۶حق سلامت. ۲۹
۲-۷حق درمان. ۲۹
نتیجه ۳۱
فصل سوم :حقوق بیماران بر خانواده. ۳۲
مقدمه ۳۳
۳-۱عیادت بیمار ۳۳
۳-۱-۱آداب عیادت بیمار. ۳۵
۳-۱-۱-۱کوتاهی زمان عیات ۳۵
۳-۱-۱-۲هدیه بردن. ۳۶
۳-۱-۱-۳پرسش از حال بیمار ۳۷
۳-۱-۱-۴توقع  پذیرایی از بیمار نداشتن ۳۷
۳-۱-۱-۵دعا کردن برای بیمار ۳۸

۳-۲روحیه دادن به بیمار ۳۹
۳-۳رفتار مناسب با بیمار ۴۰
۳-۳-۱گشاده‌ رویی . ۴۰
۳-۳-۲تواضع و فروتنی. ۴۱
۳-۳-۳تحمل و بردباری ۴۲
۳-۳-۴حسن خلق. ۴۳
۳-۴مراعات حال بیمار ۴۳
نتیجه ۴۵
فصل چهارم:حقوق بیماران بر کادر درمانی ۴۶
مقدمه ۴۷
۴-۱حقوق بیماران بر پزشکان ۴۷
۴-۱-۱اصل حفظ اسراربیمار ۴۷
۴-۱-۲دقت در تشخیص بیماری. ۴۹
۴-۱-۳مشورت با دیگر پزشکان در مورد نحوه درمان ۴۹
۴-۱-۴اصل رضایت آگاهانه بیمار ۵۰
۴-۱-۴-۱ضمان پزشک در اثر عدم رضایت بیمار. ۵۱
۴-۱-۴-۲ضمان پزشک جاهل. ۵۱
۴-۱-۴-۳ضمان پزشک خطاکار ۵۲
۴-۱-۴-۴ضمان پزشک حاذق. ۵۳
الف)نظر مشهور ۵۴
ب)نظر غیرمشهور. ۵۵
۴-۱-۵حق مراجعه به پرونده پزشکی ۵۷
۴-۲حقوق بیماران بر پرستاران. ۵۷
۴-۲-۱مواظبت از بیمار ۵۸
۴-۲-۲برقراری ارتباط مناسب با بیمار. ۵۹
۴-۲-۳توجه به نیاز بیمار بر اساس اعتقادات او. ۶۰
۴-۲-۴اخلاق پسندیده با بیمار ۶۱
۴-۲-۴-۱حلم و بردباری. ۶۱
۴-۲-۴-۲حسن خلق. ۶۱
۴-۲-۴-۳مدارا با بیمار ۶۲
نتیجه ۶۳
فصل پنجم:حقوق بیماران بر دولت. ۶۵
مقدمه ۶۶
۵-۱حق معافیت از جهاد ۶۶
۵-۱-۱ نکات مطرح شده درآیه ۶۸
الف)سقوط تکلیف جهاد از بیماران. ۶۸
ب)بهشت پاداش بیماران اطاعت پذیر ۶۸
ج)عذاب الیم برای سوء استفاده کنندگان ۶۹
۵-۲حق بیمه ۶۹
۵-۲-۱تعریف و پیشینه بیمه. ۶۹
۵-۲-۲شروط بیمه ۷۱
۵-۲-۳ارکان بیمه. ۷۱
۵-۲-۴مشروعیت بیمه از دیدگاه فقه اسلامی ۷۲
۵-۳بیمه سلامت. ۷۳
۵-۴بیمه مسئولیت پزشک در برابر بیمار ۷۵
۵-۵دسترسی به خدمات مطلوب و یکسان ۷۷
۵-۶تأمین دارو وکیفیت آن ۷۸
نتیجه ۷۹
نتیجه گیری ۸۰
پیشنهادات. ۸۲
منابع. ۸۳
 
 
فصل اول
کلیات و مفاهیم
 
در این فصل به بیان کلیاتی از طرح پایان نامه از جمله :مقدمه ،بیان مسأله ،هدف های تحقیق و ضرورت انجام تحقیق و غیره پرداخته شده است.
۱-۱-۱٫ مقدمه
امروزه در مباحث مربوط به کیفیت خدمات و مراقبت‌های درمانی، توجه به بیماران و جلب رضایت آنان ار اولویت‌های مهم و اصلی است. یکی از عوامل مهم رضایت‌مندی بیماران، توجه به خواسته‌ها و رعایت حقوق آنان و ارائه مراقبت توأم با احترام است که به جلب رضایت آنان منجر خواهد شد. با شناخت بیماران از حقوق خود و مطرح شدن خواسته‌ها و توقعات آنان، باید همه کسانی که به نوعی درگیر ارائه مراقبت به بیماران هستند، نیز از ضوابط و مقررات مربوط به حقوق بیماران آگاه باشند تا بتوانند در جهت تحقق این خواسته‌ها و توقعات و هم‌چنین ارائه مراقبت بهتر همراه با کیفیت زیاد و احترام به بیماران گام بردارند.

بیمار مانند هر انسان دیگری نیازهای حیاتی دارد. او به علت بیماری نمی‌تواند برخی از نیازهای خود‌ را به‌ طور کامل‌ تأمین‌ کند؛ به همین دلیل با آگاهی‌ درباره‌ نیازهای‌ بیماران‌ می‌توان‌ آنان را بهتر شناخت‌ و راه‌های‌ مناسب‌تری‌ برای‌ کمک‌ به‌ این‌ افراد انتخاب‌ کرد. شناخت‌ این‌ نیازها چارچوب‌ مفیدی‌ برای‌ ارائه‌ مراقبت‌های‌ لازم‌ خواهد بود. بنابراین خود بیمار، خانواده، کادر درمانی و. باید درباره‌ نیازهای بیماران و چگونگی‌ ارضای‌ آنان دانش‌ و آگاهی‌ کافی‌ داشته‌ باشند و موقعیت‌هایی‌ را که‌ سبب‌ ارضای‌ این‌ نیازها می‌شود به‌ خوبی‌ بشناسند.
بحث حقوق بیماران از این جهت اهمیت دارد که بیمار فقط به معنی دریافت‌کننده خدمات نیست، بلکه یک مذاکره در مقاصد و خدمات مراقبتی می‌باشد. در واقع حقوق بیمار شامل یک سری سیاست‌ها و خط‌مشی‌هایی است که جهت دستیابی به اهداف درمانی به‌طور هماهنگ در بخش‌های مختلف اجرا می‌شود.
 
سازمان بهداشت جهانی، حقوق بیمار را شامل مجموعه‌ای از حقوق می‌داند که افراد در سیستم ارائه خدمات داشته و ارائه‌دهندگان خدمات موظف به رعایت آن‌ها هستند، اما از آن‌جا که فقه پویای شیعه کامل و همه‌سو نگر می‌باشد، حقوق بیماران را از زوایای مختلف مورد بررسی قرار داده است که عبارتند از: حقوق بیماران بر خود، خانواده، کادر درمانی (پزشکان و پرستاران) و دولت . حال اگر حقوق بیماران از دیدگاه منابع فقهی و اسلام دانسته شود، یکی از ابزارهای مهم، جهت تقویت موقعیت بیمار و ارتقای حقوق وی محسوب می‌شود و به دنبال آن رضایت بیماران، عدم اعتراض به مراجع قانونی، اعتماد نسبت به کادر درمانی و هم‌چنین افزایش کیفیت مراقبت را به دنبال خواهد داشت.
۱-۱-۲٫ بیان مسأله
حقوق بیماران یکی از مباحثی است که امروزه با به وجود آمدن و شیوع بیماری‌های گوناگون و موضوعات جدید پزشکی از قبیل پیوند اعضاء، جراحی‌های ترمیمی و زیبائی و صدها موضوع جدید دیگر اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است. بنابراین بیماران را نیازمند آشنایی با حقوق خویش کرده است؛ زیرا عدم رعایت حقوق بیماران موجب پیامدهای نامطلوبی، ازجمله بی‌اعتمادی نسبت به کادر درمانی، عدم رضایت بیماران، اعتراض به مراجع قانونی و کاهش کیفیت مراقبت را به دنبال خواهد داشت.
باید توجه داشت که اگرچه تدوین و ابلاغ منشور حقوق بیمار اقدامی ارزشمند در جهت ایفای حقوق بیماران می باشد،اما زمانی می توان به رعایت مفاد آن امیدوار بودکه تمهیدات لازم جهت فرهنگ سازی مناسب ،توجه همه جانبه به حقوق کلیه ذی نفعان،شناسایی موانع،راهکارهای اجرایی شدن منشور و هم چنین لحاظ نمودن رعایت حقوق بیماران به عنوان یکی از شاخص های ارزشیابی مراکز ارائه خدمات سلامت فراهم گردد.
به همین دلیل نظام‌های بهداشتی- درمانی منشور حقوق بیمار را تدوین کرده و در اختیار سطوح اجرایی خود قرار داده‌اند و از آن حمایت می‌کنند تا طبق آن مسئولین موظف باشند هنگام بستری بیماران آن را به وی تسلیم کنند تا بیمار به حقوق خود به‌طور کامل آشنا باشد، اما منشور حقوق بیماران که توسط سازمان بهداشت جهانی تدوین شده است، در کشور اسلامی ما مورد نقد قرار گرفته است، زیرا در آن از نظرات اسلام و فقه شیعه چشم‌پوشی شده است، در حالی‌که علم فقه از وسیع‌ترین و گسترده‌ترین علوم اسلامی است ومی توان گفت در آن  تمامی مسائل و شئون زندگی بشر در نظرگرفته شده و در زمینه حقوق بیماران نظرات و دیدگاه‌های مختلف فقهای شیعه قابل ملاحظه است

پایان نامه تقسیم اموال مشترک و شیوه‌ های آن در فقه امامیه

 
تابستان ۱۳۹۳

   

فهرست مطالب
چکیده ۱
مقدمه. ۲
بیان مسئله. ۴
اهمیت و ضرورت تحقیق. ۴
روش انجام تحقیق. ۴
پیشینه تحقیق. ۵
سوالات و فرضیهها ۵
ساماندهی و ساختار تحقیق. ۶
فصل نخست: مفهوم شناسی و شیوه‌های مشترک تقسیم اموال در حقوق مدنی و فتاوی مشهور فقها ۷
۱-۱-مفهوم شناسی ۸
۱-۱-۱- واژگان اصلی ۸
۱-۱-۱-۱- مال. ۸
۱-۱-۱-۲- مال منقول وغیر منقول. ۱۴
۱-۱-۱-۳- مال مشاع و مال مفروز. ۱۹
۱-۱-۱-۴- حق عینی و حق دینی ۲۱
۱-۱-۱-۵- اموال مادی واموال غیر مادی ۲۸
۱-۱-۱-۶- تقسیم اموال مشاع. ۳۰
۱-۱-۲- واژگان مرتبط ۴۰
۱-۱-۲-۱- امور حسبی ۴۰
۱-۱-۲-۲- قاعده لاضرر. ۴۷
۱-۱-۲-۳- رد زائد در تقسیم. ۵۴
۱-۱-۲-۴- قلع ماده نزاع. ۵۷
۱-۲- شیوه‌های مشترک تقسیم اموال در حقوق مدنی وفتاوی مشهور فقهای امامیه. ۵۸
۱-۲-۱- تقسیم به تراضی ۵۹
۱-۲-۱-۱- ماهیت تقسیم به تراضی ۶۱
۱-۲-۱-۲- امکان فسخ تقسیم با تراضی توسط یکی از طرفین ۶۳
۱-۲-۱-۳- اقاله تقسیم با تراضی از سوی طرفین ۶۵
۱-۲-۱-۴- عیوب رضا وتاثیر آن بر تقسیم با تراضی ۶۸
۱-۲-۱-۵- ادعای جهل به قیمت یا خصوصیات دیگر و تاثیر آن در تقسیم با تراضی ۶۹
۱-۲-۲- تقسیم به اجبار حاکم. ۷۰
۱-۲-۲-۱- اموال قابل افراز بدون نیاز به رد و اجبار حاکم به تقسیم. ۷۲
۱-۲-۲-۲- موانع اجبار به تقسیم از سوی حاکم. ۷۷
۱-۲-۲-۲-۱- از مالیت افتادن تمام یا قسمتی از مال تقسیم شده ۷۷
۱-۲-۲-۲-۲- متضمن ضرر بودن تقسیم به اجبار. ۷۸
فصل دوم: شیوه‌های اختصاصی و نوآورانه حقوق مدنی ایران برای تقسیم اموال مشترک ۸۱

آدرس سایت برای متن کامل پایان نامه ها

۲-۱- تقسیم بر اساس نظر کارشناس با رد پول طبق قانون امور حسبی ۸۲
۲-۱-۱- ضرورت و توجیه تقسیم با رد پول یا اموال از لحاظ فقهی و حقوقی ۸۵
۲-۱-۲- امتناع از پذیرش رد پول یا اموال توسط هر یک از تقسیم کنندگان. ۸۷
۲-۱-۳- اختلاف در تعیین حصه (سهم) و شیوه حل آن. ۸۹
۲-۲- تقسیم از طریق اجبار به فروش. ۹۱
۲-۲-۱- تحلیل موضوع در آموزه‌های فقهی ۹۳
۲-۲-۲- شیوه تقاضا و کیفیت ارزیابی اموال برای فروش. ۹۴
۲-۲-۳- کیفیت انجام مزایده وامکان جلوگیری از آن توسط هر یک از شرکاء. ۹۶
نتیجهگیری ۹۸
پیشنهادها ۱۰۱
فهرست منابع. ۱۰۲
پیوست ۱۰۵
چکیده انگلیسی ۱۱۳
 

چکیده

اشاعه نوعی مالکیت است و از مهم­ترین مفاهیم در حقوق مدنی می‌باشد که به دوگونه است یا به صورت مفروز و یا به صورت مشاع. اشاعه حالتی است که در آن مالی بیش از یک مالک دارد بی آنکه حد و مرز مالکیت آنها مشخص و تعیین شده باشد. هر یک از مالکان در جزء جزء مال به نسبت سهام شان مالک هستند. نمونه­ی بارز مالکیت مشاع ارث می‌باشد. مالکیت اشتراکی همواره دردسرهایی با خود به همراه دارد و دامنه­ی قاعده­ی تسلیط را تنگ تر می‌کند. اشاعه در مالکیت، در مواردی بدون اراده­ی افراد و در مواردی با اراده­ی افراد به وجود می‌آید. از مالکیت مشاعی همواره به عنوان یک عیب نام می‌برند، اینجا است که بحث تقسیم اموال مشاع پیش می‌آید و اجتماع حقوق مالکین متعدد در شیء واحد از میان رفته و مالکیت مشاعی آنها به مالکیت افرازی و اختصاصی تبدیل می‌شود. همین امر موجب این تحقیق با طرح این سئوال مطرح شد که مالک مشاع چطور می‌تواند در ملک مشاع خود تصرف کند و چه تصرّفاتی نافذ و معتبر است و آثار آن چیست؟ هدف از انجام پژوهش بررسی و شناخت تقسیم مال مشاع ،شیوه های تقسیم و انتقال آن با رویکردی به فقه امامیه و قانون مدنی است.
واژگان کلیدی: مال مشاع، افراز، تقسیم.
 

مقدمه

حمد و سپاس خداوندی را که جان آفرید و فکرت آموخت. درود و سلام خدا بر فرستادگان او خصوصاً پیامبر گرامی اسلام (صلوات الله علیه) که ما را به سوی حق و حقیقت جویی و صراط مستقیم رهنمون گشتند.
پژوهش حاضر با عنوان «تقسیم اموال مشترک» که برگرفته از منابع معتبر فقهی و حقوقی است، حاوی مطالب مفیدی است که در ذیل به معرفی آن می‌پردازیم:
اگر چند نفر مالکیت خویش را با هم در آمیزند و هدف از آن، رسیدن به یگانگی باشد، عقد شرکت به وجود می‌آید. اما گاهی اتحاد مالکیت‌ها به کمال نمی‌رسد و به حالت اجتماعی در می‌آید، بدون آنکه اصالت هر کدام از بین برود. در این نوع، تجمع مالکیت‌ها یا سرمایه‌ها به گونه‌ای با هم می‌آمیزند که امکان تفکیک آنها از یکدیگر میسر نمی‌گردد؛ مانند امتزاج دو روغن با یکدیگر یا مالکیت واحدی که در اثر واقعه حقوقی به اجزای آمیخته با هم تجزیه شده و به کثرت می‌رسد مانند خانه‌ای که از پدر به دو فرزند ارث می‌رسد یا مالکان به اختیار می‌پذیرند که مالکیت خصوصی و مستقل خود را به مالکیت اشتراکی تبدیل نمایند. این حالت را اشاعه گویند که متضمن مقررات خاص می‌باشد.
در حالت اشاعه که یک مرحله خاص تلقی می‌شود، مالکیت‌ها بدون آنکه اصالت خود را از دست بدهند با حق دیگران آمیخته می‌شوند، به گونه‌ای که شرکا در این حالت، مالک ذره ذره اجزای مال مشاع هستند و هیچکدام از آن دو نمی‌توانند بدون اذن شریک، تصرفی در مال مشاع بنمایند. در این خصوص ماده ۵۸۱ قانون مدنی مقرر می کند: «تصرفات هر یک از شرکا در صورتی که بدون اذن یا خارج از حدود اذن باشد فضولی بوده و تابع مقررات معاملات فضولی خواهد بود.» همچنین ماده ۵۸۲ قانون مدنی مقرر می کند: «شریکی که بدون اذن یا در خارج از حدود اذن تصرف در اموال شرکت نماید ضامن است». علت این امر آن است که این نوع تصرفات، تصرف در مال غیر محسوب می‌گردد و تصرف در مال غیر مستوجب ضمان است.
لازم به ذکراست، تعلق به غیر یکی از وجوه اشتراک همه جرایم علیه اموال است. بنابراین فرض اولیه در جرایم علیه اموال این است که رفتار مجرمانه ای که موجب استیلاء فردی بر مال دیگری شود جرم و چنانچه فردی برای تحصیل مال خود مرتکب رفتاری شود که به ظاهر به رفتار سارق یا کلاهبردار شبیه است، به علت این که موضوع مال غیر نبوده است، فاقد جنبه مجرمانه است. بنابراین چنانچه کسی به صورت مخفیانه مال خود را که در تصرف دیگری است از تصرف او خارج کند، متهم به سرقت نخواهد شد و یا اگر کسی با توسل به عملیات متقلبانه و فریب دیگری مال خود را از چنگ او در آورد، کلاهبردار محسوب نخواهد شد. از سوی دیگر، حمایت کیفری قانون گذار از اموال در صورتی است که نسبت به حقوق مالک یا متصرف قانونی آن ها تعدی و تجاوز شده باشد. براین اساس، ربودن مال از سارق و غاصب، حتی در فرضی که رباینده مالک مال نباشد، سرقت محسوب نخواهد شد و کلاهبرداری نسبت به کلاهبردار دارای ضمانت اجرای کیفری نخواهد بود.
نتیجتاً در چنین حالتی ممکن است هر یک از شرکای مشاعی تمایل داشته باشند با تقسیم مال مشترک، استقلال خود را نسبت به هر گونه تصرف حفظ نمایند. حق تقسیم که از نتایج اصل مالکیت است، به شریکان اجازه می‌دهد در صورت تراضی، اقدام به تقسیم اموال مشترک نموده و در صورت عدم تراضی، برابر مقررات به مراجع مربوطه مراجعه نمایند ضمن اینکه، تقسیم از حقوق اولیه هر مالکی است و هیچ مالکی را نمی‌توان اجبار بر بقا در اشاعه نمود. ماده ۸۱۵ قانون مدنی فرانسه بر این مسئله تأکید داشته و بقا بر اشاعه را تنها در صورت تجویز دادگاه یا قرارداد مجاز می‌داند. در حقوق ایران نیز علیرغم سکوت مقررات، به نظر می‌رسد اسقاط این حق از شرکا برای مدت محدود می‌تواند دارای اعتبار باشد، لکن هیچ کس نمی‌تواند این حق را برای مدت نامحدود از خود سلب نماید.

 

بیان مسئله

اهمیت و ضرورت تحقیق

روابط مالی افراد جامعه دربردارنده اوصاف و مناسباتی است که علقه انسان‌ها را با اشیاء نشان می‌دهد. این وابستگی گاهی به صورت فردی و زمانی هم به نحو اشتراکی ظاهر می‌شود. اموال مشترک خواه با اسباب قهری به وجود بیاید و یا با اسباب اختیاری، عمدتاً در ذات خود قابلیت تجزیه و تقسیم را دارا می‌باشند و به همین علت اصولاً مالکان این نوع اموال در یک مقطع زمانی درصدد فک و جداسازی آن بر می‌آیند.
تقسیم اموال مشترک شامل موضوعات مختلف از جمله اعیان و منافع (حق و دین) می‌باشد. هر چند از جهت ساختار ماهوی، این عنوان در موضوعات خود از ماهیت واحدی برخوردار است، ولی از نظر امکان تحقق تقسیم و نحوه آن از تنوع خاصی بهره‌مند است. در این تحقیق با توجه به وجود خلاء قانونی در بعضی از متفرعات، با استعانت از منابع غنی فقه شیعه و نظریات فقها و علمای حقوق برای پاره‌ای از ابهامات و مسائل مبتلا به راه حل‌هایی ارائه شده است. از نظر اهمیت موضوع، همین بس که کمتر فردی است که در طول زندگی‌اش ده‌ها مرتبه با اموال مشترک مقرراتی را می‌طلبد که قوانین ما به صورت جامع و مانع به آن نپرداخته‌اند.

پایان نامه تحلیل فقهی،حقوقی تشویق وتنبیه کودکان با تاکیدبر روایات

فهرست مطالب صفحه
چکیده    .    ۱
مقدمه        ۲
اهمیت و ضرورت موضوع        ۴
الف) بیان مساله.         ۵
ب)سؤال اصلی پژوهش (متناسب با عنوان)          ۵
ج) فرضیه های پژوهش     .    ۶
د) اهمیت و ضرورت تحقیق       ۶
تاریخچه و پیشینۀ پژوهش     .   ۶
نوع پژوهش     .   ۸
روش گردآوری اطلاعات و داده ها     .   ۸
اهداف پژوهش        ۸
ساختار پژوهش     .   ۸
 
فصل اول:
 کلیات
مبحث اول: مفهوم شناسی (واژه شناسی)        ۱۰
گفتار اول: تشویق     .   ۱۰
گفتار دوم:تنبیه     .     ۱۱
گفتارسوم: تربیت       ۱۲
مبحث دوم: اصطلاحات و مفاهیم مشابه تشویق و تنبیه در قرآن         ۱۳
گفتار اول: مفاهیم مشابه تشویق         ۱۳
گفتار دوم: مفاهیم مشابه تنبیه.        ۱۴
فصل دوم:
جایگاه تشویق و تنبیه در نظام تربیتی اسلام
مبحث اول: تشویق از دیدگاه آیات قرآن کریم و روایات     ۱۹
گفتار اول: موارد بکارگیری تشویق در آیات قرآن کریم     . ۱۹
گفتار دوم: تشویق در روایات، کلام و رفتار معصومین     . ۲۴
مبحث دوم: تنبیه در آیات و روایات     .   ۳۱
گفتار اول: تنبیه در آیات قرآن کریم       ۳۱
گفتار دوم: حدود تنبیه و دیدگاه برخی از فقها درباره­ی آن     ۳۵
گفتار چهارم: تنبیه از دیدگاه روان‌شناسی     .   ۴۰
گفتار پنجم: مسائل دیگر مربوط به تنبیه        ۴۵
مبحث سوم: اهمیت تشویق و تنبیه در تربیت           ۵۲
فصل سوم:
اصول و شرایط تشویق
مبحث اول: اصول و شرایط تشویق    ۵۵
گفتار اوّل: اصول و شرایط تشویق    ۵۵
گفتار دوم: صورت­های عملی تشویق    . ۵۸
مبحث دوم: بایدها و نبایدها در تشویق موثر    . ۵۹
گفتار اول: بایدها در تشویق موثر    . ۵۹
گفتار دوم: نبایدها در تشویق موثر    .     ۶۸
مبحث سوم: روش­ها و انواع مختلف تشویق    .     ۷۳
گفتار اول: تشویق کلامی    .      ۷۳
گفتار دوم: تشویق غیر کلامی          ۷۵
مبحث چهارم:  مسائل مربوط به تشویق موثر          ۸۴
گفتار اول: شیوه های راه گشا در تشویق          ۸۴
گفتار دوم: تشویق فرزندان           ۸۵
مبحث پنجم: تشویق وآثار آن    .     ۸۸
گفتار اول:  تشویق یک نیاز طبیعی         .۸۸
گفتار دوم: اثرات تشویق    .        .۹۰
فصل چهارم:
اصول و شرایط تنبیه
مبحث اول: دیدگاه های مختلف درباره­ی تنبیه    .   .   .۹۷
گفتار اول:دیدگاه قرآن درباره­ی تنبیه              ۹۷
گفتار دوم: تنبیه از منظر عقل    .  ۹۹
گفتار سوم: تنبیه از منظر روایات    . ۱۰۰
گفتار چهارم: نظر فقهای امامیه درباره­ی تنبیه    ۱۰۲
گفتار پنجم: نظر فقهای عامه درباره­ی تنبیه    ۱۰۳
مبحث دوم: انواع تنبیه در نظام تربیتی اسلام    . ۱۰۵
گفتار اول: تنبیه غیربدنی    . ۱۰۵
گفتار دوم: تنبیه بدنی    . .۱۱۶
مبحث سوم: بررسی تنبیه کودک از منظر فقه و حقوق (انواع کیفر کودکان در فقه و حقوق) ۱۱۸
گفتار اول: حد و تعزیر    ۱۱۸
گفتار دوم: زنای کودک    ۱۲۲
گفتار سوم: لواط کودک    . ۱۲۳
گفتار چهارم: قذف کودک      ۱۲۵
گفتار پنجم: سرقت کودک    .   ۱۲۷
گفتار ششم: قتل و قصاص کودک      ۱۲۸
گفتار هفتم: دیات    .     ۱۳۲
مبحث چهارم: بررسی پدیده­ تنبیه از منظر اسلام و روان شناسی        ۱۳۴
گفتار اول: معایب تنبیه      ۱۳۶
گفتار دوم: باید ها و نبایدها در تنبیه مؤثر     ۱۴۲
گفتار سوم: روش اهل بیت در تنبیه     .   ۱۴۶
مبحث پنجم: آثار مثبت و منفی تنبیه   . ۱۵۰
گفتار اول: آثار مثبت تنبیه     .۱۵۰
جمع بندی و نتیجه گیری     ۱۶۰
منابع و مآخذ    ۱۶۳
چکیده انگلیسی    .۱۶۹
 
چکیده:
از اصول مهم و درخور توجهی که در آیات و روایات فراوانی به اهمیت و چگونگی انجام آن پرداخته شده، مساله­ی تشویق و تنبیه است.
تشویق فرآیند پاداش­دهی است به رفتار فرد، یعنی برانگیختن شوق و علاقه‌ی مجدد او به انجام همان رفتار.تنبیه، نیز عاملی است برای جلوگیری از کارهای ناپسند و زشت.

پایان نامه

این پژوهش، با بررسی آیات و روایات، تحلیل فقهی و حقوقی، دیدگاه صاحب نظران تعلیم و تربیت و روان شناسان تربیتی تحلیل جامعی از کاربرد تشویق و تنبیه، شیوه ­های بکارگیری و سطح کاربرد هر کدام از آن­ها ارائه می­دهد.
روش مورد استفاده در این پژوهش، استفاده از منابع مهم و مستند کتابخانه­ای به صورت مطالعه و استخراج فیش و بررسی­های استنباطی در قالب توصیفی است.
انسان برای رسیدن به قله­های رفیع جایگاه و منزلت انسانی خویش نیاز به تربیت و تعلیم دارد. از آن­جاکه هر چه به پیش می­رویم، نیاز به تکامل بیشتری داریم، نیاز به تربیت خود را نمایان­تر و آشکارتر می­سازد. از ملزومات همیشگی یک تربیت صحیح، تشویق و تنبیه است که در پیشبرد اهداف آن نقش موثری را ایفا می­ کند.

نتایج به دست آمده از این پژوهش نشان می­دهد که اصل تشویق و تنبیه مورد توجه همیشگی آیات قرآن کریم و روایات معصومین (علیهم السلام)، نظرات روان شناسان و اندیشمندان حوزه­ تعلیم و تربیت است و احکام فقهی نیز اهمیت آن را آشکار می­سازد. تشویق و تنبیه برای رسیدن به اهداف تربیتی لازم و ضروری است، اما هر کدام از آن­ها باید متناسب با سن، زمان و مکان، شدت اثر در فرد و . باشد. در بکارگیری تنبیه، لازم است قبل از هر چیز احکام فقهی مربوط به آن مطالعه، و حدود و مسائل مربوط به آن را رعایت نمود. به صراحت می­توان گفت که بهترین تشویق، تشویق لفظی در جمع و بهترین تنبیه قهر کردن ـ البته نه برای مدت طولانی ـ است.
کلیدواژه: تربیت، تشویق و تنبیه، حکم فقهی، آثار تربیتی و اخلاقی.
 
مقدمه
انسان موجودی است که در برخی از خصوصیات با سایر موجودات دارای اشتراکاتی است. اما انسان از امتیازاتی برخوردار است که او را از آن ها متمایز می کند.در تفکرات و بینش‌های غربی انسان، ماشینی پیچیده است و به صورت یک حیوان تکامل یافته تصور می­شود. اما از منظر اسلام که دینی کامل است و نگاهی عمیق به همه­ی امور دارد، انسان را موجودی می­داند که روح خدا در او دمیده شده و استعدادهای رسیدن به کمال درون او وجود دارد. استعدادهایی که در اثر تعلیم و تربیت صحیح، شکوفا شده یا در اثر رها شدن و تربیت ناصحیح به تباهی کشیده می‌شود؛ چون انسان آفریده شده تا به کمال برسد. لذا تربیت از اهمیت و جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. بنابراین باید راه تربیت صحیح، انسان را شناخت تا در اثر آن از انحرافات باز داشته شود و به نهایت کمال انسانی برسد. در تعلیم و تربیت، مربی می ­تواند از دو سلاح موثر استفاده کند؛ تشویق و تنبیه.
این پژوهش بر آن است تا به این دو اصل مهم در تعلیم و تربیت یعنی تشویق و تنبیه بپردازد. تقریباً همه با اصطلاح تشویق آشنایی دارند. تشویق فرآیند پاداش­دهی است به رفتار فرد، یعنی برانگیختن شوق و علاقه‌ی مجدد او به انجام همان رفتار. ساختار روانی و عاطفی انسان به گونه‌ای است که اگر مورد تأیید و تشویق و دریافت پاداش قرار گیرد، خشنود می‌شود و انگیزه­ی  فعالیت بیش‌تری پیدا می‌کند. طبیعت انسان­ها به گونه‌ای است که از تشویق لذت برده و هنگامی که در انجام امور مورد تشویق قرار می‌گیرند، معمولاً در صدد بر می‌آیند تا آن امور را بهتر انجام دهند. از این رو تشویق، در اصلاح یا تثبیت رفتار بسیار مؤثر است و کارشناسان تربیتی بر استفاده از این روش در تربیت افراد تأکید فراوان دارند.
تنبیه، نیز عاملی است برای جلوگیری از کارهای ناپسند و زشت. تنبیه در اصل مجازاتی است (از قبیل سرزنش، محرومیت، جریمه، کتک و.) در مورد شخص خاطی تا او را آگاه کرده و از خطا کند و در نهایت او را به راستی و راه صواب سوق دهد؛ لذا بیشتر جنبه­ی تذکر و اصلاح دارد و انسان را از عمل خلاف و مسیر اشتباه باز می‌دارد. مکانیزم تنبیه به این صورت است که چون انسان به گونه‌ای طبیعی از ضرر و اموری که برای نفس او ناخوشایند است، روی‌گردان می باشد. لذا انگیزه‌ی دفع ضرر تنبیه، در درون او مانعی برای ارتکاب پاره‌ای از اعمال می‌شود. روی همین اصل در اجتماعات مختلف بشری از آغاز تا کنون، اصل تنبیه معمول بوده است. تنبیه بدنی به قصد تربیت و اصلاح نسل‌ها و باز داری ایشان از لغزش و خطا، از بدو پیدایش جوامع و در دوره‌های مختلف به صور گوناگون خود را متجلی ساخته است. امروزه قوانین جزائی، در کشورهای مختلف، عاملی بازدارنده از مصادیق تنبیه تلقی می‌شوند.
در تربیت اسلامی نیز اصل تشویق و تنبیه به عنوان امری مسلم، شناخته و پذیرفته شده است و در تربیت اسلامی جایگاه ویژه و مهمی را داراست. در مکتب تربیتی اسلام نمونه‌های مختلف تشویق و تنبیه به چشم می‌خورد که نمایان­گر ضرورت تشویق و تنبیه است. در حقیقت روش تشویق و تنبیه در مدیریت اسلامی از پیامبران و برگزیدگان الهی اقتباس شده است. آن‌ها هم بشارت می‌دادند و هم می‌ترساندند. تشویق و تنبیه در اسلام جنبه‌ی تربیتی دارد؛ یعنی برای تربیت بهتر نیروهای انسانی و افزایش کیفیت و کارایی، تشویق یا تنبیه بکار می‌رود.
حال با توجه به اهمیت موضوع تشویق و تنبیه در تعلیم و تربیت، باید به این مساله پی برد که احکام فقهی و حقوقی در این زمینه چه مطالبی را مطرح می­ کنند. در روایت و احادیث معصومین چه نکاتی در این باره مطرح گردیده و روان شناسان چگونه به این مقوله نگاه کرده و چه نظراتی دارند. بایدها و نبایدهای یک تشویق یا تنبیه موثر چیست و چه آثاری را به دنبال خواهند داشت.
از آن­جا که دین در زندگی نقش اساسی دارد و احکام شرع برای­مان مهم است، نقش نظرات دینی و عالمان و حکم شرعی انجام تشویق یا تنبیه نیز نقش اساسی پیدا می­ کند. این پایان نامه، جایگاه تشویق و تنبیه در اسلام و نگاه فقهی به آن نظرات معصومین علیهم السلام و دیدگاه روان­شناسان را مورد واکاوی قرار داده و به بحث و بررسی آن پرداخته است.
 
اهمیت و ضرورت موضوع
اهمیت و ضرورت تربیت در زندگی انسان ها بر کسی پوشیده نیست. انسان ها برای رسیدن به کمال و کشف توانایی­ها و جوهره­ی درونی خویش، نیاز به تربیت دارند.
هنگامی که آدمی پا به جهان هستی می­گذارد، چشم، گوش و دهان دارد اما چیزی را درک نمی­کند و اگر در سایه سار تربیت الهی قرار گیرد، دریچه­های تفکر، تعقل، اندیشه، بصیرت و . بر او گشوده می­شود و او را به کمال انسانی می­رساند.
تربیت یعنی فراهم کردن زمینه­ رشد استعدادها و فضایل انسانی. رسیدن به کمال انسانی بدون تربیت صحیح امکان­پذیر نیست. در صورت تربیت ناصحیح، استعدادهای انسان هدر می­رود، در مسیری شیطانی قرار می­گیرد و از حیوانات پست­تر می­شود.
تربیت، جزء جداناپذیر و اساسی زندگی انسانی است و تشویق و تنبیه، ابزارهای تاثیرگذار و اصلی آن­اند. لذا با توجه به اهمیت تربیت در آیین انسان­ساز اسلام، بررسی مسأله­ تأثیر تشویق و تنبیه در تربیت دینی از منظر قرآن کریم و روایات، امری ضروری و لازم به حساب می­آید. پس باید با وقوف کامل بر شیوه ­های صحیح تشویق و تنبیه و شرایط تأثیرپذیری آن، به این امر مبادرت ورزید تا برای به دست آوردن توفیقات بیشتر امیدوار بود.
خداوند سرمایه ی اولیه ی تربیت را در وجود آدمی به امانت سپرده و فطرت او را در مسیر یکتاپرستی قرار داده است. «فِطرََهاللهِ الَّتی فَطَرَ النّاسَ عَلَیها».
« خداوند مردم را بر اساس فطرت خدایی آفریده است ».
پیامبران الهی را برای تربیت بشر فرستاده تا در مسیر زندگی دچار آسیب ها نشوند و در مسیر فطرت الهی خویش گام بردارند و در مسیر هدایت و تربیت الهی نفس خویش را متعالی کرده و انسانی والا و خدایی شوند. بعثت پیامبران الهی، خود نشانه ای از لزوم تربیت و هدایت بشر است و بدون آن گام برداشتن در مسیر انسانی غیرممکن خواهد بود.
رهبر معظم انقلاب اسلامی، آیت الله خامنه­ای می­فرمایند: « . در نظر داشته باشیم که همه­ی کودکان، بر فطرتی پاک و کمال­جو متولد می­شوند. این تربیت خانواده و اجتماع است که آنان را انسان­هایی برومند و شایسته، یا پژمرده و فاسد می­سازد ».
تشویق و تنبیه که از اجزاء اصلی و جدایی ناپذیر تربیت­اند، نیز جایگاه مهم و حیاتی خواهند داشت. چه بسا یک تشویق یا تنبیه، مسیر حرکت یک فرد را آن­چنان دگرگون کند که مسیر او را در رسیدن به سعادت یا شقاوت تغییر داده و دیگرگون کند.
لذا شناخت نوع و شیوه­ی کاربرد هر یک از این اصول، قواعد و شرایطی دارد که دانستن آن برای دست اندکاران تربیت ضروری و لازم است.
 
الف) بیان مساله:
انسان موجودی شگفت انگیز است. موجودی که می ­تواند با بهره گیری از صفات و خصایص عالی به درجه­ای متعالی برسد و با بکارگیری صفات ناشایست و رذایل اخلاقی به پست ترین درجات نزول کند. با توجه به این ویژگی انسانی، تربیت انسان جایگاه ویژه­ای پیدا می­ کند. برای رسیدن به اهداف تربیت، ابزارهای مختلفی نیاز است که بدون آن­ها، نمی­توان انتظار رسیدن به اهداف را در سر پروراند. از مهم­ترین ابزار یک تربیت مناسب، تشویق و تنبیه است که نمی­توان به آسانی از کنار آن گذشت.
­­
ب) سؤال اصلی پژوهش (متناسب با عنوان):
سؤالات اصلی که این پژوهش بدان پرداخته است، آن است که :

  1. چه روش­هایی را می­توان برای تشویق و تنبیه کودکان بکار گرفت که منطبق بر آموزه­های دینی و کشفیات روان­شناسان باشد؟
  2. با توجه به آثار و نتایجی که بر تشویق و تنبیه مترتب است، چه الگوهایی را می توان برای تشویق و تنبیه موثر و مطلوب ارائه کرد؟

 
ج) فرضیه های پژوهش:

  1. ۱. آن­چه از ظاهر کلام فقها برمی­آید، در فقه اسلامی بیشتر به تنبیه پرداخته شده و کمتر مساله­ی تشویق مطرح می­شود.

پایان نامه ‌شناسی فقه حج

عنوان:
تاریخ ‌شناسی فقه حج
 
زمستان ۱۳۹۲

   

فهرست مطالب
عنوان                                                                                    صفحه
 
_Toc390073674
چکیده ۱
مقدمه ۲
فصل اول: کلیات
۱- کلیات ۴
۱-۱- بیان مسأله ۴
۱-۲- پیشینه تحقیق ۵
۱-۳- سوال اصلی تحقیق ۶
۱-۴- فرضیه‌های تحقیق ۶
۱-۵- اهداف تحقیق ۶
۱-۶- روش تحقیق ۷
۱-۷- جنبه نوآوری ۷
فصل دوم: مفهوم شناسی
۲- مفهوم شناسی ۹
۲-۱- تعریف فقه ۹
۲-۲- معنای لغوی و اصطلاحی حج ۱۱
۲-۳- فقه حج از منظر روایات ۱۲
۲-۳-۱- وجوب و فضیلت و ارکان حج ۱۲
۲-۳-۲- محرمات احرام و کفاره کارهای خلاف در حال احرام ۱۴
۲-۳-۳- افعال حج ۱۶
۲-۳-۴- وجوب حج ۲۱
فصل سوم: پیشینه تاریخی حج
۳- پیشینه تاریخی حج ۲۸
۳-۱- مراسم حجّ در جاهلیّت از منظر تاریخ ۲۸
۳-۲- حج در آیین یهود ۲۹
۳-۲-۱- حج حضرت موسی (ع) ۳۰
۳-۲-۲- انحراف یهود در حج ۳۲
۳-۲-۳- حج به بیت المقدس ۳۲
۳-۲-۴- کوه موسی علیه السلام در صحرای سینا ۳۴
۳-۲-۵- «بئرالحیّ»، چاه مقدس ۳۵
۳-۲-۶- معبد «ایل» در نزدیکی نابلس ۳۶
۳-۲-۷- حج به اماکن طبیعی ۳۸
۳-۳- حج در آیین مسیحیت ۴۰
۳-۳-۱- انحراف مسیحیان در حج ۴۲
۳-۳-۲- حج بیت المقدس ۴۳
۳-۳-۳- معبد رومه در ایتالیا ۴۴
۳-۳-۴- کلیسای لورد در فرانسه (loord) 45
۳-۳-۵- کینسه فاطیما در پرتقال ۴۵
۳-۳-۶- حج دیگر اماکن مقدس ۴۶
فصل چهارم: تطور تاریخی حج از منظر اسلام
۴- تطور تاریخی حج از منظر اسلام ۴۸
۴-۱- تاریخچه حج ۴۹
۴-۱-۱- پیش از بعثت حضرت ابراهیم (ع) ۴۹
۴-۱-۲- حج در دوران حضرت ابراهیم (ع) ۵۱
۴-۱-۳ بعد از ابراهیم تا ظهور اسلام ۵۲
۴-۱-۴- حج در دوران جاهلیت ۵۳
۴-۲- حج از زمان ظهور اسلام تاکنون ۵۷
۴-۲-۱- حج در زمان پیامبرخدا(صلی الله علیه وآله) ۵۷
۴-۲-۲- حج در زمان امامان معصوم(علیهم السلام) ۵۹
۴-۲-۳- حج در عصر کنونی ۵۹
فصل پنجم: تغییرات حکمی مربوط به اوضاع و احوال حج
۵- تغییرات حکمی مربوط به اوضاع و احوال حج ۶۲
۵-۱- رمی جمرات ۶۲
۵-۱-۱- معنا و مفهوم جمره ۶۳
۵-۱-۲- راز و رمزهای حج در رمی جمره ۶۷
۵-۱-۳- جمرات سه گانه ۶۸
۵-۱-۴- سابقه تاریخی رمی جمرات ۶۸
۵-۱-۵- رمی جمره در مراسم حج زمان جاهلیت ۷۰
۵-۱-۶- وضع جمره در گذشته ۷۲
۵-۱-۷- جمره در کتب فقها ۷۳
۵-۱-۸- تاریخچه ستون‌های رمی جمره ۷۴
۵-۱-۹- نظریه اصابت به نشانه‌ها ۷۷
۵-۲- میقات ۸۰
۵-۲-۱- دیدگاه فقهای امامیه ۸۰
۵-۲-۲- وجوب آشنایی با میقات ۸۲
۵-۲-۳- میقات مکانی و میقات زمانی ۸۳
۵-۲-۴- شمار میقاتهای مکانی از نگاه احادیث ۸۴
۵-۲-۵- شمار مواقیت از نگاه فقها ۸۷
۵-۳- استطاعت ۸۹
۵-۳-۱- استطاعت در لغت ۹۱
۵-۳-۲- اقسام استطاعت ۹۲
۵-۳-۳- استطاعت در قرآن ۹۲
۵-۳-۴- دیدگاه فقهای امامیه ۹۳
۵-۳-۵- بررسی اختلاف نظر فقها ۹۶
۵-۴- سایر تغییرات حکمی ۱۰۳
۵-۴-۱- محدود بودن مواقف ۱۰۳
۵-۴-۲- فزونی جمعیت ۱۰۴
۵-۴- ۳- دگرگونی و پیشرفت وسائل نقلیه ۱۰۵
۵-۴-۴- تقیه مداراتی ۱۰۶
۵-۴-۵- انعطاف‏پذیری ۱۰۸
۵-۴- استفتائات جدید در خصوص حج ۱۰۹
نتیجه گیری ۱۱۴
پیشنهادات ۱۱۹
منابع ۱۲۰

چکیده

تاریخ‌شناسی فقه حج
 
به وسیله‌ی:
حیدر دریایی
 
در فقه اسلامی، انجامِ عملِ حج برای هر مسلمان ـ که توان مالی و جِسمی انجام آن را داشته باشد ـ یک بار در عمر واجب است. گفتنی است در اعمال حج، هیچ تفاوتی میان مذاهب اسلامی وجود ندارد و به جز در برخی از احکام فرعی، تمام مذاهب اسلامی به طور مشترک و در زمان تعیین شده، این اعمال را برگزار می‌کنند. به همین دلیل، انجام این فریضه برای ایرانیان نیز که از همان قرون نخست ظهور اسلام، آن را پذیرفتند، امری رایج بوده و انجام این سفر در فرهنگ دینی آنان، به طور طبیعی نهادینه شده است.  هدف از انجام این پایان نامه بررسی سیر تاریخی و تطور برخی از احکام فقهی حج می‌باشد.

این تحقیق که یک تحقیق توصیفی است با بهره گرفتن از منابع کتابخانه‌ای انجام گرفته است. مطالب مورد نیاز با بهره گرفتن از کتابخانه، کتابخانه دیجیتال، نمایه نشریات، مقالات مرتبط و فضای مجازی وب به دست آمده است.
در پایان نامه حاضر ابتدا کلیات را مورد توجه قرار دادیم که شامل بیان مسأله، اهداف، فرضیات، روش کار و در فصل دوم مفهوم شناسی،بررسی حج و اعمال آن از منظر آموزه‌های اسلامی- قرآن و روایات پرداخته ایم. در فصل سوم حج را از منظر تاریخی (دوران جاهلیت، دوران یهود و دوران مسیحیت) مورد واکاوی قرار دادیم. در فصل چهارم به بررسی تطور تاریخی حج از منظر قرآن کریم پرداخته و نهایتا در فصل پنجم  تغییرات حکمی مربوط به اوضاع و احوال حج را بررسی نمودیم.
در مجموع اگرچه سالها است که مسلمانان به انجام عمل عبادی حج می‌پردازند، اما در این مدت هیچ گاه اعمال عبادی آن دستخوش تحریف نگردیده و حتی پربار تر و قوی تر از همیشه انجام می‌گردد.
 
واژه های کلیدی:  تاریخ شناسی فقه حج، تطوّر احکام حج، تغییر احکام حج.

مقدمه

 
بر اساس روایات اسلامی، قدمت آیین حج به پیش از خلقت آدم باز می‌گردد و نخستین حج‌گزاران فرشتگان بودند که در آسمان چهارم بر گرد بیت المعمور به طواف و عبادت می‌پرداختند. این مناسک پس از خلقت آدم به زمین نیز انتقال یافت و وی به فرمان خدا، مأمور بنای کعبه و برگزاری مراسم حج گردید.
در این خصوص، عبارت قرآنیِ «اَوَّلَ بَیتٍ» (نخستین خانه) که در توصیف کعبه به کار رفته است، چه بسا ناظر به بنای کعبه توسط حضرت آدم باشد.  سنّت حج‌گزاری در میان اخلاف حضرت آدم (ملقب به ابوالحجاج تداوم یافت و پیامبران به برگزاری آن اهتمام ویژه‌ای داشته و بسیاری از آنان در جوار کعبه به خاک سپرده شده‌اند.
گفته شده است که کعبه در طوفان نوح ناپدید و به تدریج آیین‌های حج به فراموشی سپرده شد.
این وضع تا زمانی که حضرت ابراهیم مأمور بازسازی کعبه و احیای آیین حج گردید ادامه یافت. گفته‌اند که پس از اتمام بنای کعبه، جبرئیل مناسک حج را یک به یک به او آموخت. آن‌گاه ابراهیم بر مکان مرتفعی (به روایتی کوه ثَبیر و به روایتی جایی که بعدها به مقام ابراهیم معروف شد) ایستاد و با صدای بلند، مردمان را به حج‌گزاری فرا خواند.  سپس خود، پسرش اسماعیل و گروهی از جُرهُم، به عنوان پیش‌گامان، حج به جای آوردند. از آن پس، حج به عنوان سنّتی مقدّس و با آدابی چون مُحرِم شدن، طواف، سعی، وقوف در عرفه، مَشعَر، مِنا و مزدلفه، قربانی، تهلیل، تلبیه و رَمْیِ جمره، تداوم یافت و مناصبی چون کلیدداری، پرده‌داری و خدمت‌گزاری کعبه نیز پدید آمد.
بنابراین با توجه به سیر تاریخی خانه کعبه به مرور در برخی از احکام آن نیز تغییراتی صورت گرفته است که هدف از نگارش این پایان نامه نیز بررسی این تغییرات (تطور تاریخی) می‌باشد.

آدرس سایت برای متن کامل پایان نامه ها

از آنجا که تا کنون در این خصوص پایان نامه و یا کتابی مستقل صورت نگرفته است لذا محقق بر آن شد تا به بررسی تطور تاریخی فقه حج بپردازد.
انجام این تحقیق می‌تواند حج گزاران را با فلسفه و تاریخچه احکام حج آشنا سازد و آنان را در انجام هرچه بهتر احکام حج یاری رساند.
 

فصل اول:

کلیات

 

۱- کلیات

۱-۱- بیان مسأله

 
حج، آهنگ زیارت کعبه و انجام مناسکی است که در درازنای تاریخ به شکل‌های گوناگون جلوه‏گر می‏شده است. کعبه، نخستین خانه‏ای است که برای عبادت مردمان بنا شده:  «اِنَّ اوَّلَ بیتٍ وضعَ للناسِ.» (آل عمران ۹۶). حج، از پنج‏رکن اساسی اسلام است در روایتی از امام باقر (ع) آمده است:  « بـُنـِیَ الْإِسـْلَامُ عَلَى خَمْسٍ عَلَى الصَّلَاهِ وَ الزَّکَاهِ وَ الصَّوْمِ وَ الْحَجِّ وَ الْوَلَایَهِ؛ اسـلام روى پنج پایه نهاده شده :  نماز و زکوه و روزه و حج و ولایت (کلینی، ۱۴۰۴ق، ج :  ۳ ص :  ۲۹ روایه : ۱).
امام علی (ع) درباره ضرورت پرداختن به حج می‌فرماید:  « خدا را خدا را در حق خانه پروردگارتان. آن را خالی مگذارید، تا هنگامی که در این جهان ماندگارید که اگر حرمت آن را نگاه ندارید، به عذاب خدا گرفتارید» (نهج‏البلاغه‏، نامه ۴۶ و۴۷).
حج، تنها عبادتی است که خداوند آن را به عنوان حقی برای خود بر عهده انسان‌ها نهاده است و در این باره می‌فرماید:
« وَلِلّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَیْهِ سَبِیلاً» (آل‏عمران‏»، آیه ۹۷). بر مردان واجب است، زیارت خانه خدا را هر کس که بتواند به آن راه یابد.
حج، با شکوه‏ترین، گسترده‏ترین و گونه‏گون‏ترین عبادت‌هاست. زوایای گوناگونی دارد که در هیچ عبادتی آن زوایا، یک جا جمع نشده است. در حقیقت، حج نمونه و بدل کوچکی از تمامیت اسلام است (شیخ صدوق، ۱۴۰۶، ص‏۲۴۹).
به نظر نگارنده، حج با توجه به ماهیت اجتماعی و عبادی و سیاسی و فقهی و تاریخی دربرگیرنده همه جوانب دین بزرگ اسلام است که موارد مذکور در حج متجلی شده است.
 
و به بیان امام علی (ع)، حج نشانه تمام‏نمای اسلام است:  « جَعَلَهُ سُبْحانَهُ وَتَعالی لِلإْسْلامِ عَلَما» (نهج‏البلاغه‏»، خ‏۱/۷).
با این که عبادتی است در جمع و با جمع، ولی بیش از هر عمل عبادی دیگر، با قصد اخلاص و تقرب به خداوند معنا می‌یابد. از کوچک‏ترین عمل تا بزرگ‏ترین آن باید با نیت و قصد پیروی خداوند انجام گیرد. پیشوایان دین، هماره شوق انجام آن را داشته‏اند. امام مجتبی (ع) بیست‏بار از مدینه تا مکه را به شوق زیارت خانه خدا، پیاده می‏رود. امامان (ع)، از هیبت لبیک آن به خود می‏لرزیده‏اند.
شناخت تاریخی تطور احکام فقهی در گذر زمان می‌تواند ما را به فهم امور مربوط و پیرامون مسئله حج موفق بدارد. در این تحقیق ما در صدد بیان و واکاوی این مسأله هستیم تا برخی از احکام فقه حج که نسبت به گذشته تغییر کرده است و دیدگاه فقهای امامیه نسبت به این احکام را بررسی کنیم.
حاصل این تحقیق می‌تواند در تطبیق شرایط زمانی و مکانی با احکام فقهی حج به کار گرفته شود. همچنین مشکلات مرتبط با حج در راستای تعدیل احکام دشوار مربوط به آن با عنایت به ازدیاد حاجیان مرتفع گردد. بدین صورت که هرچه بر سختی مناسک افزوده می‌شود قوانین مربوط به آن توسعه می‌یابد و مصادیق جدیدی در ذیل تعریف آن گنجانده می‌شوند. مثل توسعه امکان طواف در پشت مقام ابراهیم (ع)، همانند اهل سنت. بر اساس فتاوا و احکام ایشان، اجازه دارند پشت مقام ابراهیم نیز طواف نمایند لذا این امکان برای متولیان مسجدالحرام وجود دارد که فضای مخصوص طواف را تا جایی که امکان دارد، توسعه دهند همانگونه که اکنون طبقه دوم و سوم اطراف کعبه برای اهل سنت محیا گردیده است که در آن به طواف می‌پردازند، اما شیعیان تنها می‌بایست بین مقام ایراهیم و حجر اسماعیل طواف نمایند.
 

اهداف تحقیق

  • بررسی سیر تاریخی تغییرات مربوط به حج
  • بررسی احکام جدید فقهی مربوط به حج

 

پایان نامه تأثیر نهی بر معامله از دیدگاه فریقین

 

   

فهرست مطالب
فصل اول: کلیات و مفاهیم
کلیات ۲
بیان مسئله ۲
سابقه و ضرورت انجام تحقیق ۲
هدف تحقیق ۲
روش تحقیق ۳
قلمرو تحقیق ۳
مفاهیم ۳
معانی لغوی و اصطلاحی ۳
نهی در لغت ۳
نهی در اصطلاح اصولیون امامیه ۴
نهی در اصطلاح اصولیون عامه ۶
معامله در لغت ۷
معامله در اصطلاح ۷
مراد از معامله در مسئله مورد بحث از دیدگاه علمای امامیه ۱۰
قابلیت اتصاف به صحت و فساد ۱۲
تأثیر در لغت ۱۴
صحت در لغت ۱۵
فساد در لغت ۱۶
مقدمات مطرح شده توسط علمای امامیه ۱۷
عنوان مسأله ۱۷
اصولی بودن مسأله ۲۳
عقلی یا لفظی بودن مسأله ۲۷
تحریر محل منافشه انواع  مختلف نهی ۳۲
فرق مسأله مورد نظر با مسأله اجتماع امر و نهی ۳۷
وجود یا عدم وجود اصل در مسأله ۳۹
لزوم یا عدم لزوم ما یقتضی الصحه ۴۲
فصل دوم: مباحث مرتبط با صحت و فساد
مباحث مرتبط با صحت و فساد از دیدگاه علمای امامیه ۴۵
مراد از صحت و فساد ۴۵
جعلی یا انتزاعی یا واقعی بودن صحت و فساد ۵۴
واقعی بودن صحت و فساد در عبادات و جعلی بودن آن دو در معاملات ۵۵
تفصیل بین صحت واقعی و صحت ظاهری ۶۴
انتزاعی بودن صحت و فساد ۶۸
ثمره جعلی یا انتزاعی بودن صحت  و فساد ۷۵
تقابل صحت  و فساد ۷۵
مباحث مرتبط با صحت و فساد از دیدگاه علمای اهل سنت ۸۱
نتیجه‌ گیری ۸۲
فصل سوم: تأثیر نهی بر معامله از دیدگاه امامیه
های موجود در مسأله ۸۵
بررسی آراء مهم ۸۶
برسی نظریه دلالت نهی بر فساد چه در عبادات و چه در معاملات ۸۶
بررسی دیدگاه دلالت نهی بر صحت ۹۲
بررسی دیدگاه  مفسد بودن نهی در عبادات  مطلقاً  و عدم  آن در معاملات مطلقاً ۱۰۲
بررسی دیدگاه مفسد بودن نهی در عبادات و تفصیل در معاملات ۱۰۳
الف) تعلق نهی به سبب معامله ۱۰۴
۱۰۶
ج) نهی از تسبب ۱۱۲
د) نهی از آثار معامله ۱۱۳
بررسی ادله نقلی ۱۱۵
بررسی نهی تنزیهی، غیری و تشریعی ۱۲۱
نهی تنزیهی ۱۲۱
نهی غیری ۱۲۲
نهی تشریعی ۱۲۲
نتیجه گیری ۱۲۳
فصل چهارم: تأثیر نهی بر معامله از دیدگاه  اهل سنت
انواع متعلق نهی ۱۲۶
نهی تنزیهی و کراهتی ۱۲۷
دیدگاه های علمای اهل سنت نسبت به آراء  در مسأله ۱۲۹
ادله آراء مختلف ۱۴۴
ادله مقتضی فساد بودن نهی ۱۴۴
۱-  ادله نقلی ۱۴۴
۲- اجماع ۱۴۹
۳- ادله عقلی ۱۵۰
منشأ اقتضاء بودن لغت، شرع یا عقل ۱۵۴
ادله مقتضی فساد نبودن نهی ۱۵۶
دلیل دال بر صحت بودن نهی ۱۵۸
دلیل مقتضی فساد بودن نهی در عبادات و عدم اقتضاء در معاملات ۱۵۹
مناقشه با حنفی‌ها ۱۶۰
اشتراکات مباحث علمای امامیه و اهل سنت در مسأله ۱۶۳
تفاوتهای مباحث علمای امامیه و اهل سنت در مسأله ۱۶۳
نتیجه‌ گیری ۱۶۴
فهرست منابع ۱۶۵
 

کلیات

بیان مسئله

یکی از مباحث مطرح شده در علم اصول مسأله تعلق نهی به معامله می­باشد. تعلق نهی به عبادت تأثیر لازم را در آن گذاشته و موجب فساد عبادت می­گردد، به همین صورت نهی در معامله نیز تأثیر گذار خواهد بود. مسأله مورد نظر این است که این تأثیر چه خواهد بود ؟ از طرفی اصولیان اهل سنت نیز تأثیر نهی در معامله را مورد بررسی قرار داده­اند از این رو باید این مسأله مطرح شود که تأثیر نهی در معامله عند الفریقین چیست؟

 

سابقه و ضرورت انجام تحقیق

از آنجایی که این بحث از مباحث اصول است، قدمتی به درازی علم اصول دارد که به نظر برخی از عصر صادقین علیهما السلام و اصحاب ایشان آغاز شده، و یا توسط شافعی که به گمان برخی از عامه مؤسس علم اصول شمرده شده به این بحث اشاره شده است. همچنین این مطلب باب مستقلی در کتب اصولی علمای قدیم شیعه به خود اختصاص داده است، اما در مورد ضرورت انجام این بحث قابل ذکر است که عمده مباحث مطرح شده در این زمینه چه در میان شیعیان و چه در میان اهل تسنن به صورت درون مذهبی و تک بعدی انجام گرفته و ثانیا مطالب، به صورت کلی و عمدتاً به تأثیر نهی در عبادت اختصاص پیدا کرده است. لذا به منظور بررسی بیشتر و دقیق­تر موضوع در مورد نهی در معامله به صورت اختصاصی و همچنین تقریب هر چه بیشتر دیدگاه های شیعه و اهل سنت به نظر می­رسد بررسی مقارنه­ای موضوع تأثیر نهی در معامله ضرورت می­یابد.
 

هدف تحقیق

هدف از تحقیق مورد نظر، بررسی هر چه بیشتر تأثیر نهی بر معامله به صورت جزئی است. زیرا هر چه در این مورد نگاشته شده عمدتاً به صورت کلی، هم در عبادات و هم در معاملات مورد بحث قرار گرفته است. از طرفی دیگر فقط به صورت درون مذهبی و تک بعدی به آن شده پرداخته شده است. این تحقیق برآن است که به این موضوع به صورت جزئی و دقیق­تر و به عبارت دیگر با تمرکز بر معاملات و همچنین به صورت مقارنه­ای بپردازد.
 

روش تحقیق

این تحقیق به صورت توصیفی تحقیقی می باشد
 

قلمرو تحقیق

مباحث مورد نظر محدوده زمانی و مکانی خاصی ندارد و از نظر موضوع نیز،  در قلمرو مباحث اصولی، فقهی، حقوقی، قرآنی و تفسیری قرار می­گیرد، اما این نوشتار بر آن است که از نظر اصولی مطالب مورد نظر را بررسی کند.
 

مفاهیم

معانی لغوی و اصطلاحی

نهی در لغت

نهی از ماده (ن ه ی) به معنی خلاف امر، زجر، باز داشتن از چیزی و حرام آمده است.
العین در این مورد می آورد:   النَّهْیُ‏: خلاف الأمر، تقول: نَهَیْتُهُ‏ عنه‏
مفردات الفاظ القرآن آورده است: النَّهْیُ‏: الزّجر عن الشی‏ء. قال تعالی:
أَرَأَیْتَ الَّذِی‏ یَنْهی‏* عَبْداً إِذا صَلَّی‏ [العلق/ ۹- ۱۰] و هو من حیث المعنی لا فرق بین أن یکون بالقول أو بغیره، و ما کان بالقول فلا فرق بین أن یکون بلفظه افعل نحو: اجتنب کذا، أو بلفظه لا تفعل. و من حیث اللفظ هو قولهم: لا تفعل کذا،
المصباح المنیر نیز در این زمینه می نویسد:  (نَهَی‏) اللّهُ تَعَالَی أَی حَرَّم‏
کتاب التحقیق فی کلمات القرآن الکریم با جمع بندی معانی مطرح شده می نویسد:
و التحقیق أنّ الأصل الواحد فی المادّه: هو طلب ترک شی‏ء و هذا یقابله الأمر و هو طلب الفعل. و الطلب فعلا أو ترکا أعمّ من أن یکون بقول أو بعمل أو بالتکوین.

نهی در اصطلاح اصولیون امامیه

نهی در اصطلاح اصولیون قدیم امامیه به معنی طلب ترک عالی از دانی و اصولیون متأخر به معنی زجر و بازداشتن می باشد. در ادامه به تعدادی از این موارد از کتب اصطلاحی اشاره می شود:

پایان نامه بررسی فقهی عملیات انتحاری

مقدمه
 
 
مقدمه. ۱
طرح تحقیق ۴
۱-تعریف و بیان مسئله  ۴

  1. سؤالهای اصلی و فرعی ۴
  2. سؤال اصلی ۴
  3. سؤالهای فرعی ۵
  4. فرضیه ها ۵

الف) فرضیه های اصلی ۵
ب) فرضیه های رقیب ۵

  1. سابقه تحقیق ۶
  2. ضرورت تحقیق ۸
  3. روش تحقیق ۸
  4. اهداف تحقیق ۹
  5. نوآوریها ۱۱
  6. سازماندهی ۱۱

فصل اول
فصل اوّل: کلیات و مفاهیم. ۱۳
گفتار اول: تعریف واژه ها ۱۴
در آمد. ۱۴

  1. معنای لغوی عملیات ۱۵
  2. انتحار در لغت ۱۵
  3. انتحار در اصطلاح ۱۶

۱- انتحار در اصطلاح فقها ۱۶

  1. انتحار از دیدگاه جامعه شناسی ۱۸
  2. انتحار از دیدگاه روان شناسی ۱۹

۴- تعریف عملیات انتحاری ۲۰
۵- جهاد. ۲۱
الف- جهاد در لغت ۲۱
ب- جهاد در اصطلاح. ۲۲
۶- دفاع. ۲۵
الف- دفاع در لغت ۲۵
ب- دفاع در اصطلاح ۲۵
۷- اضطرار و ضرورت ۲۶
۸- سیره ۲۸
الف- سیره در لغت ۲۸
ب- سیره در اصطلاح ۲۸
۹- اجماع. ۳۰
الف- اجماع در لغت ۳۰
ب- اجماع در اصطلاح ۳۰
۱۰- ذمه. ۳۲
الف- ذمه در لغت ۳۲
ب- ذمه در اصطلاح ۳۲
ج- اهل ذمه. ۳۲
گفتار دوم: سابقه عملیات انتحاری ۳۴
گفتار سوم: علل و عوامل عملیات انتحاری ۳۶
عوامل آیینی و مذهبی در انتحار. ۳۷
نقد و بررسی دیدگاه ها در رابطه با علل و عوامل عملیات انتحاری ۴۰
گفتار چهارم: اقسام عملیات انتحاری ۴۴
نقد و بررسی دیدگاه ها در رابطه با اقسام عملیات انتحاری ۵۲
تفاوت عملیات انتحاری مشروع با غیر مشروع. ۷۲
مهمترین آثار و پیامدهای عملیات انتحاری مشروع. ۷۴
بعضی از نمونه های عملیات انتحاری مشروع. ۷۵
مهمترین پیامدها و آثار منفی عملیات انتحاری غیر مشروع. ۷۵
فصل دوم
فصل دوم: موارد جواز عملیات انتحاری مشروع و ادّله قائلین به جواز آن. ۷۷
گفتاراول: اصول و مبانی مشروعیت انتحاری مشروع. ۷۸
مبنای اول: عملیات انتحاری مشروع از مصادیق جهاد در راه خدا ۷۸
نکته اول: تقسیم جهاد به ابتدایی و دفاعی ۷۸
نکته دوم: جهاد از دیدگاه فقها ۸۰
الف- جهاد از دیدگاه فقهای شیعه. ۸۰
ب. جهاد از دیدگاه فقهای عامه. ۸۱
ادّله وجوب جهاد ابتدایی ۸۲
الف. آیات. ۸۲
ب. روایات. ۸۳
ج. اجماع. ۸۴
۸۵
مقتضای اصول لفظیه در جهاد ابتدایی ۹۰
الف- بررسی آیات ۹۰
ب- بررسی روایات ۹۱
ادّله مشروعیت عملیات انتحاری از باب جهاد در راه خدا ۹۶
الف-‌آیات ۹۶
آیه اول: جهاد در راه خدا ۹۶
روش استدلال به آیه برای مقصود. ۹۷

نقد و بررسی ۹۹
آیه دوم: اوج فدا کاری ۱۰۱
روش استدلال به آیه برای مقصود. ۱۰۳
نقد و بررسی ۱۰۴
آیه سوم: ضرورت آمادگی نظامی ۱۰۵
روش استدلال به آیه برای مقصود. ۱۰۷
نقد و بررسی ۱۰۹
آیه چهارم: جهاد با جان و مال. ۱۱۰
روش استدلال به آیه برای مقصود. ۱۱۰
ب- روایات. ۱۱۱
روایت اول: موثقه سکونی از امام صادقa 111
روش استدلال به روایت برای مقصود. ۱۱۲
نقد و بررسی ۱۱۲
روایت دوم: صحیحه ابوبصیر از امام صادقa 112
روش استدلال به روایت برای مقصود. ۱۱۳
نقدو بررسی ۱۱۳
روایت سوّم: موثقه عثمان بن عیسی از امام باقرa 113
مبنای دوم: عملیات انتحاری مشروع مصداق دفاع. ۱۱۴
الف- دفاع از دیدگاه فقهای شیعه. ۱۱۵
ب- دفاع از دیدگاه فقهای عامه. ۱۱۵
ادّله مشروعیت دفاع. ۱۱۸
الف-آیات ۱۱۸
ب. روایات ۱۲۱

  1. مشروعیت دفاع از نفس. ۱۲۱
  2. مشروعیت دفاع از ناموس و مال. ۱۲۲

ج. فطری بودن دفاع. ۱۲۲
د. عقلانی بودن دفاع. ۱۲۳
اهمیت دفاع از دین ۱۲۴
مبنای سوم، ضرورت و اضطرار. ۱۲۶
ادله قائلین به جواز عملیات انتحاری مشروع در حالت اضطرار. ۱۲۸
الف- آیات ۱۲۸
ب. روایات ۱۳۰
ج- عقل ۱۳۱

  1. جواز کشتن متترس. ۱۳۱

تترس در اصطلاح فقها ۱۳۲
الف- دیدگاه فقهای شیعه. ۱۳۲
ب- دیدگاه فقهای عامه. ۱۳۳
کیفیت استدلال برای جواز عملیات انتحاری مشروع. ۱۳۶

  1. حفظ اسرار نظامی تا سرحد مرگ. ۱۳۷

نقد و بررسی ادله ضرورت و اضطرار. ۱۴۰
گفتار دوم:ادله دیگر برای مشروعیت عملیات انتحاری مشروع. ۱۴۵

  1. استناد به سیره ۱۴۵

الف. استدلال به سیره معصومینf. 145
روش استدلال به سیره معصومینf 148
نقد و بررسی دلیل سیره ۱۴۹
ب- استناد به سیره متشرعه. ۱۵۰
چگونگی استدلال در مورد بحث. ۱۵۱
نقد و بررسی ۱۵۲
۲- استناد به چند قاعده فقهی ۱۵۲
الف. لزوم استقامت تا شهادت ۱۵۲
روش استدلال برای مطلوب. ۱۵۳
ب. جواز انتخاب مرگی که گریزی از آن نیست ۱۵۴
چگونگی استدلال در مورد بحث. ۱۵۵
تفاوت ها بین جهاد ابتدایی و دفاع. ۱۵۵

  1. لزوم اجازه امام معصوم در جهاد. ۱۵۵
  2. مطلق بودن وجوب دفاع. ۱۵۵
  3. دفاع هر زمان و مکان. ۱۵۶
  4. جواز همکاری با جائر در دفاع. ۱۵۶

جمع بندی مباحث در فصل دوم. ۱۵۸
فصل سوم
فصل سوم:مواردحرمت وادّله قائلین به حرمت عملیات انتحاری(غیرشرعی). ۱۵۹
مورداول: از موارد حرمت عملیات انتحاری  غیر مشروع. ۱۶۱
ادّله حرمت عملیات انتحاری غیرمشروع در مورداول. ۱۶۱
الف- آیات ۱۶۱
آیه اول: حرمت قتل نفس. ۱۶۱
روش استدلال به آیه برای مطلوب. ۱۶۲
آیه دوم: حرمت القاء نفس در تهلکه. ۱۶۲
روش استدلال به آیه برای مطلوب. ۱۶۴
آیه سوم: نهی از فحشا و منکر. ۱۶۴
روش استدلال به آیه برای مطلوب. ۱۶۵
ب- روایات. ۱۶۶
روایت اول: صحیحه ابی ولاد از امام صادقa 167
روایت دوم: مرسله صدوق از امام صادقa 167
روایت سوم: روایت ناجیه از امام باقرa 169
روایت چهارم: موثقه سکونی از امام صادقa 170
روایت پنجم: روایت ثابت بن ضحاک از رسول اکرمi. 171
ج- دلیل عقلی ۱۷۱
د- ارای فقهادر رابطه با حرمت انتحار. ۱۷۳
الف- دیدگاه فقهای شیعه. ۱۷۳
ب- دیدگاه فقهای عامه. ۱۷۵
جمع بندی مباحث در مورد اوّل: از موارد حرمت عملیات انتحاری غیرمشروع. ۱۷۸
مورد دوّم: از موارد حرمت عملیات انتحاری غیر مشروع. ۱۷۹
ادّله حرمت عملیات انتحاری  غیر مشروع علیه افراد معصوم الدم( مسلمانان ). ۱۸۴
الف- آیات. ۱۸۴
آیه اوّل: حرمت قتل افراد معصوم الدم. ۱۸۴
آیه دوم: حرمت قتل نفس محترمه. ۱۸۵
آیه سوّم: قتل نفس محترمه مساوی با قتل همه مردم. ۱۸۶
آیه چهارم: کیفر قاتل نفس محترمه خلود در دوزخ ۱۸۶
ب- روایات. ۱۸۷
ج- دلیل عقلی ۱۸۹
د- دیدگاه فقها در حرمت کشتار بیگناهان(مسلمانان) ۱۹۰
مورد سوم: از موارد حرمت عملیات انتحاری غیر مشروع. ۱۹۲
ادّله حرمت عملیات انتحاری علیه افراد بیگناه، مانند زنان، کودکان، سالمندان. ۱۹۲
الف- آیات ۱۹۲
ب- روایات. ۱۹۴
ج- دیدگاه فقیهان. ۱۹۶
الف- دیدگاه فقیهان شیعه. ۱۹۶
ب- دیدگاه فقیهان عامه. ۱۹۸
جمع بندی مباحث درمورد سوم از موارد حرمت عملیات انتحاری ۲۰۱
موردچهارم:از موارد حرمت عملیات انتحاری غیر مشروع. ۲۰۲
۱- عقد ذمه. ۲۰۳
۲- شرایط عقد ذمه. ۲۰۴
الف: شرایط متعاقدان. ۲۰۴
ب: پذیرش قوانین متداول کشور اسلامی ۲۰۴
ادله. ۲۰۵
الف- کتاب ۲۰۵
ب- روایات ۲۰۶
ج- پرداخت جزیه (مالیات) ۲۰۷
ادله پرداختن جزیه (مالیات) توسط اهل ذمه. ۲۰۸
الف: کتاب ۲۰۸
ب: روایات ۲۰۸
ادله حرمت عملیات انتحاری غیر مشروع علیه اهل ذمه. ۲۰۹
الف- آیات ۲۰۹
لزوم پرداختن جزیه توسط اهل ذمه. ۲۰۹
تقریب استدلال به آیه برای اثبات مطلوب. ۲۱۳
ب- روایات. ۲۱۳
روایت اول: صحیحه سماعه بن مهران از امام صادقa 213
روایت دوم: صحیحه عبدالله بن سلیمان از امام باقرa 215
روایت سوم: صحیحه ابی حمزه ثمالی از امام سجادa 216
روایت چهارم: مرسله صدوق از رسول اکرمi. 217
روایت پنجم: روایت عبدالله بن عمرو از رسول اکرمi. 217
روایت ششم: روایت عبدالله بن عمر و بن العاص از رسول اکرمi. 218
ج- دیدگاه فقها ۲۱۹
الف- دیدگاه فقهای شیعه. ۲۱۹
ب- دیدگاه فقهای عامه. ۲۲۱
نقد وبررسی ۲۲۲
جمع بندی مطالب در مورد چهارم. ۲۲۴
نتیجه گیری پایانی ۲۲۵
پیشنهاد ها ۲۳۱
فهرست منابع. ۲۳۲
سایت های اینترنتی و وبلاگ ها ۲۵۰

مقدمه

الحمد للّه رب العالمین، و الصلاهُ و السلامُ عَلَى أَمِینِ وَحْیِهِ وَ خَاتَمِ رُسُلِهِ وَ بَشِیرِ رَحْمَتِهِ سید أنبیائه أبی القاسم محمد و آله الطاهرین سیّما الإمام المنتظر الحجّه بن الحسن العسکری عجّل الله تعالى فرجه الشریف.
اما بعد
خداوند متعال انسان را به عنوان موجودی با عظمت تکریم نموده و به صراحت به برتری انسان بر بسیاری از مخلوقات تاکید کرده است:) وَ لَقَدْ کَرَّمْنا بَنی‏ آدَمَ وَ حَمَلْناهُمْ فِی الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ رَزَقْناهُمْ مِنَ الطَّیِّباتِ وَ فَضَّلْناهُمْ عَلى‏ کَثیرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضیلاً. (
منشاء این کرامت که در فطرت او نهادینه شده است همان نفخه الهی که در همه انسانها به صورت یکسان موجود است. خداوند می­فرماید:
) فَإِذا سَوَّیْتُهُ وَ نَفَخْتُ فیهِ مِنْ رُوحی‏ فَقَعُوا لَهُ ساجِدینَ.(
حق حیات موهبتی الهی است و خداوند مالک حقیقی همه موجودات است و جهان و تمام آفریده ها در دست اراده و قدرت او است با خواست او ایجاد شده و با اراده او محو می­گردد.
) هُوَ یُحْیی‏ وَ یُمیتُ وَ إِلَیْهِ تُرْجَعُونَ. (
بنابراین هیچ فردی یا مجموعه ای نمی تواند این حق را از فرد سلب کند و به جسم و روح انسان آسیب برساند.
خداوند می فرماید: )َ وَ لا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتی‏ حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَق( قرآن مجید سلب حق حیات از یک شخص را برابری با نابودی سازی تمام جامعه می داند: )مَنْ قَتَلَ نَفْساً بِغَیْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسادٍ فِی الْأَرْضِ فَکَأَنَّما قَتَلَ النَّاسَ جَمیعاً (
خداوند برای کسی که حق حیات دیگری را سلب کند، مجازات های دنیوی و اخروی در نظر گرفته است عقوبت قصاص در شریعت اسلامی، از جمله مجازات های دنیوی برای کسی است که حق حیات را از دیگری سلب کند.
خداوند می فرماید: )یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا کُتِبَ عَلَیْکُمُ الْقِصاصُ فِی الْقَتْلى( علاوه بر مجازات های دنیوی، مجازات های سنگین اخروی در نظر گرفته است، خداوند می فرماید:
)وَ مَنْ یَقْتُلْ مُؤْمِناً مُتَعَمِّداً فَجَزاؤُهُ جَهَنَّمُ خالِداً فیها وَ غَضِبَ اللَّهُ عَلَیْهِ وَ لَعَنَهُ وَ أَعَدَّ لَهُ عَذاباً عَظیماً (
اسلام علاوه بر حرمت قتل دیگران، قتل نفس خود را نیز حرام قرار داده است. و ادله قطعی در کتاب و سنت وارد شده است.

پایان نامه

خداوند می فرماید: )ْ وَ لا تَقْتُلُوا أَنْفُسَکُمْ إِنَّ اللَّهَ کانَ بِکُمْ رَحیما(
از طرفی این مسئله نیز روشن است که در اسلام سلب حیات و قتل نفس مطلقاً حرام نیست، تحریم قتل نفس معلق بر خود قتل نیست، بلکه به اسبابی مربوط می شود که انگیزه قتل می شود، از این رو در مواردی به خطر انداختن جان خود و دیگران جایز است، از این موارد، جهاد فی سبیل الله، دفاع از دین، نفس، ناموس، مال و وطن، در صورت ضرورت است.
در سالهای اخیر در جهان شکل جدیدی از قتل نفس به وجود آمده که در دوران قدیم متداول نبوده، و از این روش جدید با عناوین گوناگون از جمله: عملیات انتحاری، عملیات استشهادی، دفاع انتحاری، تفجیر النفس فی العدو، و اعمال فدائیه، تعبیر می شود کسانیکه از این روش جدید استفاده می کنند اهداف گوناگون، مادی، معنوی، دنیوی و اخروی را دنبال می کنند.
بررسی ماهیت این گونه عملیات و مشخص کردن موارد مشروع و غیر مشروع آن از دیدگاه فقه اسلامی از اهداف این رساله است.
برای این که درظاهر و از دیدگاه عرف در زمان حاضر ممکن است بعضی از این عناوین بار مثبت داشته باشند مانند، عملیات استشهادی و اعمال فدائیه و بعضی از عناوین در معنای منفی آن مطلقا بکار رود، مانند عملیات انتحاری و تفجیر النفس فی العدو، و حتی دفاع انتحاری ولی در واقع بر همه این ها معنای لغوی انتحاری صادق است، از این رو می تواند، این عناوین خصوصاً عملیات انتحاری و دفاع انتحاری در مشروع و غیر مشروع آن بکار رود.
مانند واژه «ارهاب» و «ارهابی» در زمان حاضر در معنای منفی آن بکار می رود و آن عبارت است از «ترور» و «تروریست» ولی در قرآن کریم، این واژه در معنای مثبت هم بکار رفته مانند }تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَ عَدُوَّکُم‏{
 
 

طرح تحقیق

۱-   تعریف و بیان مسئله

عملیات انتحاری عبارت است از: «عملیاتی که شخص به منظور اهداف گوناگون (دنیوی و اخروی) خود را به کشتن می دهد و موجب از بین رفتن دیگران یا تأسیسات و چیزهای دیگر می شود و چون غالباً خود را نیز به کشتن می دهد نام انتحار بر آن گذاشته اند.»
این واژه ترکیبی (عملیات انتحاری) مفهومی است که به موازات گسترش جهانی خشونت در دهه های پایانی قرن بیستم، در ادبیات سیاسی به تدریج ظاهر شد.
عملیات انتحاری زمانی رخ میدهد که مسیرهای معمولی و متعارف برای رسیدن به اهداف و خواسته ها، ناکار آمد و غیر مفید شناخته می شود.
رشد فزاینده عملیات انتحاری در سالهای اخیر باعث شده است که روزنامه نگاران، متخصصان و محققان سیاسی، اجتماعی و دینی، این پدیده را از زوایای مختلف در نظر بگیرند و با انجام مطالعات تطبیقی و بررسی اسناد تاریخی، به تحلیل آن بپردازند.
به این ترتیب، عملیات انتحاری یک مسئله مهم و اساسی برای جوامع انسانی (اعم از اسلامی و غیر اسلامی) محسوب می شود. (عملیات انتحاری از دیدگاه فقه اسلامی) موضوعی است که کمتر به آن توجه شده است، از این رو تا زمانی که نظر اسلام و فقه مورد توجه قرار نگیرد و عملیات انتحاری از دیدگاه فقه بررسی نشود، فهم درست از حقیقت عملیات انتحاری و تبیین مرز مشروع و غیر مشروع امکان پذیر نیست.
در این رساله تلاش شده است تا حقیقت عملیات انتحاری و انواع و مصادیق آن از دیدگاه فقه اسلامی بررسی، تبیین و تحلیل شود.

۲٫ سؤالهای اصلی و فرعی

۱٫ سؤال اصلی

حکم فقهی عملیات انتحاری چیست؟

۲٫ سؤالهای فرعی

  1. مقصود از عملیات انتحاری چیست؟
  2. اقسام عملیات انتحاری کدام اند؟
  3. موارد جواز و ادّله قائلین به آن چیست؟
  4. موارد حرمت و ادّله قائلین به آن چیست؟

. اسراء، آیه۷۰، ما آدمیزادگان را گرامى داشتیم و آنها را در خشکى و دریا، (بر مرکبهاى راهوار) حمل کردیم و از انواع روزیهاى پاکیزه به آنان روزى دادیم و آنها را بر بسیارى از موجوداتى که خلق کرده‏ایم، برترى بخشیدیم
. حجر، آیه۲۹، هنگامى که کار آن را به پایان رساندم، و در او از روح خود (یک روح شایسته و بزرگ) دمیدم، همگى براى او سجده کنید.

پایان نامه نقش و تأثیر زمان و مکان بر حجاب و پوشش زنان

فقه و مبانی حقوق اسلامی
 
عنوان:
بررسی نقش و تأثیر زمان و مکان بر حجاب و پوشش زنان          از منظر فقهی (دوره جاهلیت تا معاصر)
 
دی ماه ۱۳۹۳

   

فهرست مطالب
چکیده ۱
مقدمه. ۲
فصل اول کلیات
۱-کلیات ۶
۱-۱-۱- بیان مسئله. ۶
۱-۱-۲- پرسش اصلی تحقیق ۷
۱-۱-۳- فرضیه ها ۸
۱-۱-۴- پیشینه تحقیق ۸
۱-۱-۵- اهداف تحقیق ۱۱
۱-۱-۶- روش تحقیق ۱۱
۱-۱-۷- نوآوری تحقیق ۱۱
۱-۱-۸- دشواری تحقیق ۱۲
۱-۱-۹- ساختار تحقیق ۱۲
۱-۲- مفاهیم. ۱۳
۱-۲-۱- معنای لغوی حجاب ۱۳
۱-۲-۳- معنای اصطلاحی حجاب ۱۴
۱-۲-۳- جلباب ۱۶
۱-۲-۴- خمار ۱۶
۱-۲-۵- جیب ۱۷
۱-۲-۶- انواع حجاب از دیدگاه قرآن. ۱۷
۱-۲-۶-۱- حجاب در پندار ۱۸
۱-۲-۶-۲- حجاب در نگاه ۱۸
۱-۲-۶-۳- حجاب در گفتار ۱۹
۱-۲-۶-۴- حجاب در کردار ۲۰
۱-۲-۷- انواع حجاب با توجه به اوضاع و شرایط اجتماعی و انگیزه ها و نیات افراد. ۲۱
۱-۲-۷-۱- حجاب تحمیلی ۲۱
۱-۲-۷-۲- حجاب تقلیدی ۲۱
۱-۲-۷-۳-  حجاب مصلحتی ۲۲
۱-۲-۷-۴- حجاب تعقلی ۲۲
۱-۲-۷-۵- حجاب تعبدی ۲۲
۱-۲-۸- عفاف ۲۳
۱-۲-۸-۱- رابطه ی عفاف و تقوا ۲۵
۱-۲-۸-۲- رابطه عفاف و حجاب ۲۶
۱-۲-۹- حیا ۲۸
۱-۲-۹-۱- ارکان حیا ۲۸
۱-۲-۹-۲- ویژگی های کلی حیا ۲۹
۱-۲-۳-۹- رابطه ی حیا و حجاب ۳۰
فصل دوم. ۳۱
پیشینه ی بحث ۳۲
بخش اول. ۳۳
۲-۱- حجاب و پوشش در اقوام و ملل غیر اسلام. ۳۳
۲-۱-۱- یونان و روم باستان. ۳۳
۲-۱-۲- ایران باستان. ۳۵
۲-۱-۲-۱- دوره ی مادها ۳۵
۲-۱-۲-۳- پارسی ها (هخامنشیان) ۳۷
۲-۱-۲-۴- اشکانیان. ۳۸
۲-۱-۲-۵- ساسانیان. ۳۹
۲-۱-۳- حجاب و پوشش در هند. ۴۲
۲-۱-۴- حجاب در بیزانس سده ی چهارم میلادی تا قرون میانه. ۴۳
۲-۱-۵- انگلستان عصر رنسانس. ۴۳
۲-۱-۶- حجاب در مغولستان. ۴۴
۲-۱-۷- حجاب در مصر و قاهره و مراکش. ۴۴
۲-۱-۸- حجاب در فرانسه. ۴۴
بخش دوم. ۴۴
۲-۲- پوشش و حجاب در ادیان غیر اسلام. ۴۴
۲-۲-۱- دین زرتشت ۴۵
۲-۲-۱-۱- حجاب و پوشش در دین زرتشت ۴۶
۲-۲-۲- دین یهود. ۴۹
۲-۲-۲-۱- حدود و کیفیت پوشش. ۵۲
۲-۲-۳- دین مسیحیت ۵۳
بخش سوم. ۵۶
۲-۳- پوشش در جاهلیت ۵۶
۲-۳-۱- واژه ی جاهلیت ۵۶
۲-۳-۲- معنای لغوی جاهلیت ۵۷
۲-۳-۳- معنای اصطلاحی «جاهلیت». ۵۹
۲-۳-۴- محدوده ی زمانی جاهلیت ۶۱
۲-۳-۵- جاهلیت از دیدگاه قرآن. ۶۲
۲-۳-۶- جاهلیت از دیدگاه نهج البلاغه. ۶۶
۲-۳-۶-۱-جاهلیت پیش از زمان بعثت حضرت رسول (ص) ۶۶
۲-۳-۶-۲-جاهلیت هم زمان با بعثت حضرت رسول (ص) ۶۶
۲-۳-۶-۳-جاهلیت پس از دوران بعثت ۶۹
۲-۳-۱- آداب و رسوم مردمان جاهلی ۷۰
۲-۳-۱-۱- نسب ۷۰
۲-۳-۱-۲- بت پرستی ۷۲
۲-۳-۱-۳-جنگ و خون ریزی ؛ ۷۶
۲-۳-۱-۴-تفاخر. ۷۸
۲-۳-۱-۵-فساد و فحشا ۸۰
۲-۳-۱-۶-سواد. ۸۲
۲-۳-۱-۷-ارث ۸۲
۲-۳-۲-جایگاه زن در جاهلیت ۸۴
۲-۳-۲-۱- موقعیت زن در جاهلیت با توجه به آیات قرآن. ۸۵
۲-۳-۲-۱-۱-عادت ماهیانه. ۸۶
۲-۳-۲-۲- کراهت از دختران و زنده به گورکردن آن ها ۸۷
۲-۳-۲-۳-علل زنده به گور کردن. ۸۸
۲-۳-۳-  ازدواج در جاهلیت ۹۰
۲-۳-۳-۱- تعدد زوجات ۹۱
۲-۳-۳-۲- انواع ازدواج در عصر جاهلیت ۹۱
۲-۳-۳-۳-نکاح رهط یا مشارکت ۹۱
۲-۳-۳-۴-نکاح بغایا ۹۲
۲-۳-۳-۵-نکاح استبضاع. ۹۳
۲-۳-۳-۶-نکاح شغار ۹۳
۲-۳-۳-۷-نکاح مخادنه. ۹۳
۲-۳-۳-۸-نکاح ضیزن یا مقت ۹۴
۲-۳-۳-۹-نکاح ظعینه. ۹۴
۲-۳-۳-۱۰-نکاح متعه. ۹۴
۲-۳-۴-طلاق در جامعه ی جاهلی ۹۵
۲-۳-۴-۱- انواع طلاق. ۹۵
۲-۳-۴-۲-  حجاب و پوشش زنان در دوره ی جاهلیت ۹۸
۲-۳-۵-۱- الف : دیدگاه پوشش زنان جاهلی ۹۸
۲-۳-۵-۱-۱- جنگ فجار ثانی ۹۹
۲-۳-۵-۱-۲- اشعار دوره ی جاهلی ۹۹
۲-۳-۵-۲- دیدگاه عدم پوشش زنان جاهلی ۱۰۰
۲-۳-۵-۲-۱-آیه قرآن. ۱۰۱
۲-۳-۵-۲-۲- کنار گذاشتن پوشش در شرایط خاص. ۱۰۲
۲-۳-۵-۲-۳- ترس از اسارت ۱۰۳
۲-۳-۵-۲-۴-نظریه ی نسبی بودن پوشش در جاهلیت ۱۰۴
۲-۳-۵-۳-۱- درزمان عزاداری ۱۰۵
۲-۳-۵-۳-۲- ترس از اسارت ۱۰۶
۲-۳-۵-۳-۳- خودآرایی و خودنمایی زنان جاهلی ۱۰۶
۲-۳-۵-۳-۴- فقر. ۱۰۷
بخش چهارم. ۱۰۸
۲-۴-  حجاب وپوشش دردوره ی معاصر. ۱۰۸
۲-۴-۱-  حجاب و کشف حجاب در ایران. ۱۱۰
۲-۴-۲-  فتحعلی شاه ۱۱۰
۲-۴-۳-  ناصرالدین شاه ۱۱۱
۲-۴-۴- دوره ی مشروطیت ۱۱۳
۲-۴-۵- رضاخان. ۱۱۴
۲-۴-۵-۱- اجرای رسمی قانون کشف حجاب ۱۱۸
۲-۴-۵-۲- واکنش های صورت گرفته در برابر قانون کشف حجاب ۱۲۰
۲-۴-۶-  محمدرضا شاه ۱۲۱
فصل سوم. ۱۲۶
بررسی فقهی پوشش اسلامی ۱۲۶
پیشینه بحث ۱۲۷
۳-۱- خاستگاه و مبنای حجاب و پوشش. ۱۲۷
۳-۱-۱-  احترام به زن مسلمان. ۱۲۷
۳-۱-۲-  پرهیز از مفسده ۱۲۸
۳-۲- وجوب اصل پوشش. ۱۲۸
۳-۲-۱- آیات وجوب پوشش. ۱۲۹
۳-۲-۲- آرای فقها در مورد حدود پوشش. ۱۳۷
۳-۲-۲-۱- نظریه اول. ۱۳۷
۳-۲-۲-۲- نظریه دوم. ۱۳۷
۳-۲-۲-۳- نظریه سوم. ۱۳۸
۳-۲-۲-۴- نظریه چهارم. ۱۳۸
۳-۲-۳- ادله ی نظریات مطرح شده ۱۳۸
۳-۲-۳-۱- ادله ی طرفداران نظریه ی اول ؛ (جواز کشف وجه و کفین) ۱۳۸
۳-۲-۳-۱-۲-۱- در رابطه با حرمت نظر به خواهر زن. ۱۴۲
۳-۲-۳-۱-۲-۲- در رابطه با پسر بچه. ۱۴۳
۳-۲-۳-۱-۲-۳- صحیحه ی محمد بن اسماعیل بن زبیع. ۱۴۳
۳-۲-۳-۱-۲-۴- روایت مربوط به حضرت فاطمه(س) ۱۴۴
۳-۲-۳-۱-۳- عسر و حرج. ۱۴۵
۳-۲-۳-۲- بررسی ادله ی قول دوم. ۱۴۵
۳-۲-۳-۲-۱- آیه ی ۵۹ سوره ی احزاب ۱۴۵
دلیل اول این گروه ۱۴۵
۳-۲-۳-۲-۲- سیره ی مسلمین ۱۴۶
۳-۲-۳-۲-۳- روایت ۱۴۷
۳-۲-۳-۲-۴- ملاک و فلسفه ی پوشش. ۱۴۸
۳-۲- موارد استثناء از حکم وجوب پوشش. ۱۴۹
۳-۲-۱- محارم. ۱۵۰
۳-۲-۲- نسائهن ۱۵۱
۳-۲-۳- مملوکانشان. ۱۵۲
۳-۲-۴- مردان سفیه. ۱۵۳
۳-۲-۵-کودکان. ۱۵۳
۳-۲-۶- اضطرار ۱۵۵
۳-۲-۷- خواستگاری ۱۵۶
۳-۲-۷-۱- نظر مذاهب اهل سنت  در مورد نگاه هنگام خواستگاری ۱۵۹
۳-۲-۷-۱-۱- حنفی ۱۵۹
۳-۲-۷-۱-۲- مالکی ۱۵۹
۳-۲-۷-۱-۳- حنبلی ۱۵۹
۳-۲-۷-۱-۴- شافعی ۱۵۹
۳-۳- بخش دوم :احکام حجاب وپوشش از دیدگاه فقهای معاصر ) مراجع تقلید عصر حاضر ( ۱۶۰
۳-۳-۱- پوشش زنان از نامحرم. ۱۶۲
۳-۳-۲- زمان وجوب حجاب برای دختران. ۱۶۲

۳-۳-۳- پوشش زیر چانه از نامحرم: ۱۶۲
۳-۳-۴- پوشش روی پا ۱۶۳
۳-۳-۵- پوشش زیبا رویان. ۱۶۳
۳-۳-۶- برتری چادر یا مانتو. ۱۶۴
۳-۳-۷- غفلت از حجاب: مثلا موی زنی به طور غیر عمد بیرون باشد و یا به طور سهوی چادر کنار رود  ۱۶۴
۳-۳-۸- لباس روشن و نازک ۱۶۴
۳-۳-۹- پوشیدن جوراب نازک ۱۶۵
۳-۳-۱۰- لباس های تنگ ۱۶۵
۳-۳-۱۱- پوشیدن لباس های تنگ و تحریک کننده که برجستگی های بدن زن در آن پیداست    ۱۶۵
۳-۳-۱۲- پوشش حجم مو. ۱۶۶
۳-۳-۱۳- کفش صدادار ۱۶۶
۳-۳-۱۴- آرایش و زیور آلات ۱۶۶
۳-۳-۱۵- پوشاندن چهره ی آرایش کرده ی زن از نامحرم. ۱۶۶
۳-۳-۱۶- آرایش دختران. ۱۶۷
۳-۳-۱۷- آرایش کردن برای محارم. ۱۶۷
۳-۳-۱۸- اصلاح ابرو ۱۶۷
۳-۳-۱۹- رنگ ابرو ۱۶۸
۳-۳-۲۰- سرمه ی چشم به دلیل زینت ۱۶۸
۳-۳-۲۱- شک در زینت (درجایی که شک ایجادشود که چیزی از موارد زینت است یا نه؟) ۱۶۹
۳-۳-۲۲- حکم پوشش انگشتر،طلا و حلقه ی ازدواج بانوان در صورتی که در معرض دید نامحرم باشد  ۱۶۹
۳-۳-۲۳- گذاشتن لنز آرایشی برای بانوان. ۱۶۹
فصل چهارم. ۱۷۱
۴-۱- حجاب حق خدا ۱۷۳
۴-۲- آثار حجاب ۱۷۴
۴-۲-۱- احترام و حرمت بخشیدن به زن. ۱۷۵
۴-۲-۲- تشکیل و تحکیم خانواده ۱۷۷
۴-۲-۳- حضور اجتماعی سالم زن. ۱۷۹
۴-۲-۴- تعدیل غریزه خودنمایی زنان. ۱۸۱
۴-۲-۵-  سلامتی روحی و جسمی ۱۸۴
۴-۲-۶- بهداشت روانی جامعه. ۱۸۶
۴-۲-۷- رشد عشق های پاک ۱۸۷
۴-۲-۸- موفقیت های معنوی ۱۸۷
۴-۲-۹- امنیت بانوان. ۱۸۸
۴-۲-۱۰- نشاط و شادابی ۱۸۹
۴-۳- علل بدحجابی ۱۹۲
۴-۳-۱- وسوسه شیطان و یارانش در عریانی ۱۹۲
۴-۳-۲- تلاش استعمار در  زدودن پوشش. ۱۹۴
۴-۳-۳- دگرگونی ارزش ها ۱۹۴
۴-۳-۴- تظاهر به زندگی مترقی ۱۹۵
۴-۳-۵- تبلیغات منفی در رابطه با حجاب در حوزه ی رسانه. ۱۹۵
۴-۳-۶- کم رنگ شدن نقش مرد در خانواده ۱۹۶
۴-۳-۷- شکاف بین نسل ها ۱۹۶
۴-۳-۸- کمبود شخصیت ۱۹۷
۴-۳-۹- مدگرایی ۱۹۸
۴-۳-۱۰- توجیه قراردادن رفتار افراد متدین ۱۹۹
۴-۳-۱۱- عدم وجود لباس و فضاهای مناسب ۱۹۹
۴-۳-۱۲- ازدواج. ۲۰۰
۴-۳-۱۳- جهل و ناآگاهی ۲۰۰
۴-۳-۱۴- مازوشیسم. ۲۰۰
۴-۳-۱۵- ضعف غیرت ۲۰۱
۴-۳-۱۶- تقلید. ۲۰۱
۴-۴- پیامدهای بدحجابی ۲۰۲
۴-۴-۱- پایمال شدن شخصیت و ارزش واقعی زن. ۲۰۲
۴-۴-۲- تزلزل نهاد خانواده ۲۰۳
۴-۴-۳- افزایش میزان طلاق. ۲۰۴
۴-۴-۴- تضعیف اعتقادات دینی در جامعه. ۲۰۴
۴-۴-۵- زمینه سازی برای ایجاد انواع جنایات ، قتل و حوادث خطرناک ۲۰۵
۴-۴-۶- افت تحصیلی و آموزشی ۲۰۶
۴-۴-۷- بیماری های جسمی و روانی ۲۰۶
۴-۴-۸- افزایش فحشا و فرزندان نامشروع. ۲۰۸
۴-۴-۹- خشونت و آزار جنسی ۲۰۸
۴-۴-۱۰- زمینه سازی برای نگاه آلوده و سلب آرامش روحی ۲۱۲
نتیجه گیری ۲۱۸
پیشنهادات ۲۲۲
 

چکیده

بررسی نقش و تأثیر زمان و مکان بر حجاب و پوشش زنان از منظر فقهی(جاهلیت تا معاصر)
بوسیله ی:
سمیه روزفراخ
حجاب و پوشش یکی از مسائلی است که در همه ی اقوام و ملل وهمچنین ادیان الهی و غیر الهی مورد تأکید بوده که در طول تاریخ و با توجه به مقتضیات زمان فراز و نشیب های زیادی را طی کرده است. در دین اسلام حجاب به معنای پوشش زن از مسلمات دین و مذهب بوده که اسلام روی آن تأکید زیادی داشته است و حکمت تشریع آن مختص به زمان و مکانی خاص نیست، بلکه این حکم امری فرازمانی و فرامکانی است که با قانونمندی خاصی و با رعایت اعتدال و بر مبنای فطرت انسانی و مصالح جوامع بشری تنظیم شده است.این پژوهش درصدد بررسی نقش و تأثیر زمان و مکان در زمینه ی حجاب و پوشش زنان بر آرای فقهی از جهت حدود و کیفیت آن بوده است. و نتایجی که با مراجعه  به کتب فقهی بدست آمده است حاکی از آن است که فقهای اسلام اعم از شیعه و سنی با استناد به نصوص قرآنی و روایی که در این زمینه وارد شده در مورد اصل وجوب حجاب و پوشش متفق القول هستند و تنها در رابطه با حدود وچگونگی پوشش نظرات مختلفی صادر کرده اند که هر گروه برای نظریه ی خود مستنداتی را ارائه داده اند.در بین این نظریات، پوشش کل بدن زن در برابر نامحرم به جز وجه و کفین(جواز کشف وجه و کفین) طبق کتب فقهی طرفداران بیشتری از فقهای متقدم و متأخر به خصوص فقهای شیعه را به خود اختصاص داده است.فقهای معاصر)مراجع تقلید عصر حاضر( نیز قائل به پوشش کل بدن زن در برابر مرد نامحرم به جز وجه و کفین هستند با این تفاوت که به دلیل مصالح و مفاسد موجود با توجه به شرایط زمانی در رابطه با مسائل مربوط به این دو عضو و به طور کلی حجاب و پوشش با شرایط عدم مفسده و عدم بیم و فتنه و لغزش رأی احتیاطی صادرکرده اند.

واژگان کلیدی:حجاب، فرا زمانی و فرامکانی،حدود پوشش، وجه و کفین، فقهای معاصر
 

مقدمه

لزوم پوشش، یکی از خواسته های فطری انسان است، زیرا از آغاز پیدایش انسان هریک از زن و مرد کوشیده است تا پوشش مناسب داشته باشد. او ابتدا با برگ درختان و سپس باپوست حیوانات و بعد با دست بافته های خود، خویش را می پوشانده است، و بعد با پیشرفت صنعت و دست یافتن به منابع و ابزار جدید، پوشش نیز از (تغییرات تکاملی) بهره مندگردید.
این اعمالی که تحت هیچ گونه آموزشی نبوده، نشان می دهد که پوشش، یک نیاز فطری انسان است. داستان آدم و حوا نیز فطری بودن پوشش را اثبات می کند. در همین رابطه در آیه ی ۲۲ سوره ی مبارکه ی اعراف آمده: فلما ذاقا الشجره بدت لهما سؤاتهما و طفقا یخصمان علیهما من ورق الجنه و نادا هما ربهما الم انهکما عن تلکما الشجره و اقل لکما ان الشیطان لکما عدو مبین؛ هنگامی که از آن درخت چشیدند، شرمگاه بدنشان بر دو نفرشان نمایان شد هر دو دست به کار چسبانیدن برگ (درختان) بهشت به خود شدند، و پروردگارشان بر آن دو بانگ زد: آیا من شما را از آن درخت نهی نکردم، وبه شما نگفتم: بی تردید شیطان برای شما دشمنی آشکار است.
بنابراین بشر از آغاز خلقت، با میل فطری اندام خود را از دیگران پوشانیده است و اگر این گونه نبود، انسان نیز مانند حیوانات، از برهنگی شرمی نداشت و با پوشاندن خود، احساس امنیت و آرامش نمی کرد.
در همه ی ادیان، به مسئله ی عفاف و حجاب توجه شده است، اما همیشه با افراط و تفریط هایی همراه بوده است. و دین اسلام که کامل ترین دین الهی است خود واضع حجاب نیست، بلکه آن را قانونمند و متعادل ساخته تا با روحیه و سرشت انسانی زن سازگار باشد.
حجاب به معنای پوشش بدن و به عنوان نماد اسلامی است که مرتبه های آن، پوشش بدن، عدم خودنمایی برای نامحرم و ایجاد پوشش است که مانع از ارتکاب گناه می شود و وسیله  ای برای تزکیه ی نفس و تقوا است. انواع مختلف حجاب شامل:حجاب بدن، حجاب چشم، حجاب گفتار و حجاب باطنی (فکری،عقیده و .).
حدود پوشش زنان و مردان به ویژگی های جسمانی آنان مربوط می شود. جاذبه های شدید جنسی بدن و موهای زن که از جمله ی زیبایی های وی به شمار می روند، اقتضا دارد که پوشش کامل خود را رعایت کند. اما مرد که خلقت او به گونه ای دیگر است و حکمت الهی بر خلق جاذبه های جنسی، دلربایی ها و لطافت های جسمانی او نبوده است موظف به رعایت چنین پوششی نیست.
قوانین اسلام قابلیت تطبیق پذیری را دارند و در کنار آن مسئله ی حجاب نیز در قالب های کلی بیان شده است و می توان با توجه به زمان و مکان، از انعطاف پذیری آن بهره برد. از سوی دیگر اگر بپذیریم که عفاف و پاکی در حوزه های مختلف روابط انسانی، امری لازم و قطعی است دیگر در مورد مثال ها و مصادیق آن و همچنین این که انسان نباید به گونه ای ظاهر شود یا رفتار کند که کرامت وی زیر سؤال برود، مشکلی نخواهیم داشت. حساسیت انسان نسبت به رفتارهای تحریک کننده، امری نیست که با گذشت زمان از بین برود. ممکن است ابزارها و راهکارها تغییر کند و یا قوانین اجتماعی و فرهنگی دگرگون شوند اما رعایت برخی موارد در رفتارها و ظاهر انسان، در هر زمان و مکانی می تواند به حفظ و ارتقای شخصیت و جایگاه وی کمک کند.(جاوید و محمد مهدی شجاعی باغینی،۱۳۸۸،ص۲۶-۲۷)
حجاب، حفاظی برای آسیب های اجتماعی و روانی است. نوع آفرینش زن باعث شد تا خداوند برای حراست و حفاظت او از دسترس بیگانگان، تدبیری بیاندیشد که آن، داشتن سیمای حجاب است؛ یعنی حضور در لباسی که به مدد آن بتوان بدون آسیب، به انجام وظایف دینی، اجتماعی و علمی خود پرداخت. دلایل عقلی و توصیه های دینی بسیاری، در باره ی فواید حجاب وجود دارد که امنیت اجتماعی، سلامت روانی، و بهداشت جسمی و روحی و همین طور استحکام خانواده از جمله ی این موارد است.(احمدی و همکاران،۱۳۸۹،رابطه اعتقاد به حجاب و آسیب پذیری فردی،خانوادگی و اجتماعی،شماره دوم،ص۹۸)
رعایت حجاب ضمن سلامت اخلاقی و شخصیتی زن، احتمالا به وی نقش دفاعی در برابر آسیب های فردی و اجتماعی می دهد. و از جمله مسائلی که ممکن است سلامت فرد و جامعه را تهدید کند و اثرات آسیب زایی بر فرهنگ، اخلاق، اعتقادات، و امنیت جامعه داشته باشد، عدم رعایت حجاب است.
 

فصل اول

کلیات

 

۱-کلیات

۱-۱-۱- بیان مسئله

احکام الهی از روی حکمت صادر شده است و هرآن چه خداوند به آن امر نماید دارای مصلحت و هرآن چه از آن نهی کند دارای مفسده است. در غیر اینصورت صدور اوامر و نواهی کاری لغو و بیهوده خواهد بود ، در حالی که خداوند منزه و مبری از هر فعل عبث و لغو می باشد. حجاب نیز از این امر مستثنی نمی باشد که حکمت تشریع آن مختص به زمان یا مکانی خاص نیست ، بلکه این حکم ،امری فرازمانی و فرامکانی و بر مبنای فطرت انسانی و مصالح جوامع بشری است.
آن چه در روابط زن و مرد مورد نظر شارع می باشد ، رعایت عفاف است که مفهومی وسیع دارد و حجاب به معنای پوشش زن یکی از شاخه های آن به شمار می رود. علاوه برآن ، پرهیز از جلب توجه مردان و سخن گفتن تحریک آمیز را نیز در بر می گیرد . عفاف در نگاه نیز که بین زن و مرد مشترک بوده و امری دوطرفه محسوب می شود را نیز شامل می شود.
حجاب به معنای پوشش زن از مسلمات دین و مذهب بوده که اسلام روی آن تأکید زیادی دارد ، به طوری که فقها در مورد اصل وجوب پوشش در برابر نامحرم و همین طور هنگام نمازخواندن اختلافی با هم ندارند و این حکم مورد اجماع همه ی علمای اسلام(اعم از شیعه و سنی) است.
مستند صریح قرآنی حکم وجوب پوشش بر بانوان در برابر مردان نامحرم عبارت است:آیات ۳۱ سوره ی مبارکه ی نور و آیه ۵۹ سوره ی مبارکه ی احزاب می باشد که در این آیات هم چنین حدود و کیفیت پوشش مشخص شده است.
ظاهراً علمای اسلام اعم از شیعه و سنی با وجود این که در مورد اصل وجوب پوشش بانوان با هم اختلافی ندارند ، اما در رابطه با اندازه و حدود آن آرای مختلفی از فقهای متقدم ارائه شده است که فقهای متأخر این آرا را مبنای نظریات خود قرار داده اند.
برخی از آن ها تمام بدن زن حتی قدمین او را عورت شمرده و تنها چهره و دو دست را استثنا نموده و کشف آن را جایز شمرده اند ، برخی دیگر قائل به وجوب پوشش سراسر بدن حتی صورت و دو دست هستند و آن را جز عورت قلمداد می کنند. و برخی معتقدند که بر زن پوشانیدن همه ی بدن ، جز چهره واجب است، و برخی نیز پوشانیدن همه بدن زن ، جز چهره و دو دست و قدم ها را واجب می دانند.
فقهای معاصر نیز که در فتاوای خود به آرای فقهای گذشته استناد کرده اند، با رعایت اصل احتیاط حکم به جواز کشف وجه و کفین داده اند ، البته به شرط اینکه صورت و دست ها دارای آرایش و زینت نباشند و کسی به قصد لذت و هوس نگاه نکند و همین طور بیم فتنه و لغزش در بین نباشد. زیرا از یک سو هر کسی در وجدان خود می داند که هوس چشم چرانی و نظر بازی در مرد و علاقه شدید به خودآرایی و خودنمایی در زن وجود دارد )دورانت،ص۱۱۵)و از سوی دیگر ، از آن جا که حجاب ظاهری نماد و نشانه ی بیرونی است که در تحصیل عفت و تقوای درونی تأثیر دارد و اسلام هم روی آن تأکید زیادی دارد ، بنابراین در این مقوله هرچه پوشش زن کامل تر و نگاه مرد محدودتر باشد ، بهتر است (مهدی زاده ،ص ۷۰)
هدف در این پایان نامه تهیه ی شرحی از تحولات حجاب و پوشش در ادوار مختلف تاریخ بوده، این که پیدایش حجاب و پوشش به چه عصر و دوره ای برمی گردد؟ و آیا فقط مختص به اسلام است یا این که سایر ادیان و اقوام را نیز شامل می شود؟ و حدود و کیفیت آن با توجه به آراء و احکام فقهی و این که آیا تحولات زمانی و مکانی بر آرای فقهی در مورد حجاب و پوشش تأثیر داشته؟ و همین طور آثاری که حجاب و پوشش و پیامدهایی که بد حجابی و بد پوششی برای فرد و جامعه می تواند به همراه داشته باشد را مورد بررسی قرار می دهد.
 

۱-۱-۲- پرسش اصلی تحقیق

نقش و تأثیر زمان و مکان در زمینه ی تحولات حجاب و پوشش زنان بر آراء فقهی چگونه است؟
 

پایان نامه بررسی حقوق و تربیت کودک از نظر فقه و علوم تربیتی

 
عنوان
بررسی حقوق و تربیت کودک از نظر فقه و علوم تربیتی
 
مرداد:۱۳۹۳

   

فهرست مطالب
 
عنوان                                                                                             صفحه
چکیده ۱
مقدمه. ۲
سوالات تحقیق۴
فرضیات  تحقیق ۵
بیان مسئله. ۶
ضرورت انجام تحقیق ۷
اهداف تحقیق ۸
پیشینه تحقیق ۹
روش انجام تحقیق ۱۰
قالب بندی .۱۱
فصل اول:مباحث نظری .۱۲
۱-۱-مقدمه. ۱۳
۱-۱-۱- معنای لغوی حق ۱۳
۱-۱-۲- معنای اصطلاحی حق : ۱۳
۱-۱-۳ – رابطه حق و تکلیف ۱۴
۱-۱-۴ – معنا و مفهوم تربیت. ۱۶
۱-۲- تعریف و خصوصیات کودک. ۲۳
۱-۲-۱-تعریف لغوی و اصطلاحی کودک. ۲۳
۱-۲-۲- خصوصیات دوره شیرخوارگی ۲۴
۱-۲-۳- خصوصیات دوره کودکستانی (پیش دبستانی ). ۲۶
۱-۲-۴- خصوصیات دوره دبستانی ۲۹
۱-۳-عوامل موثر رشد قبل از تولد ۳۳
۱-۳-۱- وراثت. ۳۳
۱-۳-۲- محیط قبل از تولد ۳۶
۱-۳-۲-۱-اسلام و وراثت. ۳۷
۱-۳-۲-۲-وراثت های نامطلوب. ۳۸
۱-۳-۳ – اضطراب مادر. ۴۲
۱-۳-۴- سن مادر. ۴۳
۱-۳-۵- تغذیه. ۴۴
۱-۳-۶- داروها ۴۸
۱-۳-۷- بیماری ها و اختلالات مادر. ۴۹
۱-۳-۸- عامل ارهاش RH 49
فصل دوم:مراحل رشد وتربیت کودک در اسلام وعلوم تربیتی ۵۰
۲- ۱- مراحل رشد قبل از تولد از نظر اسلام و علوم تربیتی ۵۱
۲-۱-۱-مراحل رشدکمی وکیفی کودک قبل ازتولد دراسلام وعلوم تربیتی ۵۱
۲- ۱- ۲-رشد از نظر دانشمندان علوم تربیتی ۵۵
۲-۱-۳-مراحل رشد قبل از تولد ۵۶
۲-۱-۳-۱- مرحله زیگوت (از باروری تا سه هفته). ۵۶
۲-۱-۳-۲-  مرحله رویانی از ۲ تا ۸ هفته. ۵۷
۲-۱-۳-۳- مرحله جنینی ( از هفته هشتم تا تولد ). ۵۹
۲-۲- مراحل رشد بعد از تولد و روش تربیت کودک در هر مرحله. ۶۰
۲-۲-۱-رشد از سه تا هفت سالگی ۶۰
۲-۲-۲-رشد دندان ها و اهمیت دندانهای شیری ۶۱
۲-۲-۳-آموزش  بهداشت دهان و دندان. ۶۲
۲-۲-۴-رشد گویایی ۶۳
۲-۲-۵-الگوی رشد زبان. ۶۳
۲-۲-۶- عوامل موثر در رشد گویایی ۶۴
۲-۳-دوران کودکی ۶۷
۲-۳-۱- شکوفایی استعدادهای نهفته در کودک. ۶۸
۲-۳-۲- مهیا شدن کودک برای دوران اطاعت. ۶۸

۲-۳-۳- اعتماد کودک به پدر و مادر. ۶۸
۲-۳-۴- آرامش روحی و روانی کودک در دوران‌های بعدی ۶۹
۲-۳-۵- ایجاد روحیه اعتماد به نفس و پرورش شخصیتی مستقل ۶۹
فصل سوم: عوامل موثر بر رشد وتربیت بعد از تولد ۷۱
۳-۱- خانواده ۷۲
۳-۱-۱-ویژگی های یک پدر خوب و نقش آن. ۷۳
۳-۲-مسئولیت های پدر ومادر. ۷۴
۳-۲-۱ – مسئولیت پدر بودن. ۷۴
۳-۲-۲-پدر از دیدگاه کودک. ۷۵
۳-۲-۳-خطرات سوء عملکرد پدر. ۷۵
۳-۲-۴-توجه به نقش مادر. ۷۶
۳-۲-۵-مسئولیت مادر در قبال فرزند ۷۷
۳-۲-۶ – مسئولیت های پدر و مادر. ۷۹
۳-۲-۷-فرزند از نظر روایات. ۸۰
۳-۲-۸ -تاثیر و نقش دوستان در تربیت کودک. ۸۲
۳-۲-۹-وظیفه مهم والدین نسبت به دوستی های فرزندان. ۸۳
۳-۲-۱۰ – نقش و تاثیر مدرسه در تربیت کودک. ۸۵
فصل چهارم: حقوق کودک و مبانی فقهی آن .۸۷
۴-۱ – حقوق کودک پس از تولد تا روز هفتم ۸۸
۴-۱-۱-  استحباب اذان واقامه. ۸۸
۴-۱-۲ – کام برداشتن  (تحنیک). ۸۹
۴-۱-۳ – نامگذاری وکنیه. ۹۰
۴-۱-۴-ختنه وفوائد بهداشتی آن. ۹۴
۴-۱-۵ -عقیقه و فوائد آن. ۹۶
۴-۱-۶ – تراشیدن سر. ۱۰۰
۴-۱-۷ – دعا برای فرزند ۱۰۱
۴-۱-۸-تعلیم وتربیت کودک. ۱۰۲
۴-۲- تغذیه کودک. ۱۰۴
۴-۲-۱- شیر مادر. ۱۰۵
۴-۲-۲-فوائد شیر مادر. ۱۰۶
۴-۲-۳ – شیر دادن عبادتی بزرگ. ۱۰۹
۴-۲-۴- شیر دادنی که علت محرم شدن است. ۱۱۱
۴-۲-۵- کسانی که به علت شیر دادن محرم می شوند ۱۱۲
۴-۲-۶- مدت زمان شیرخوارگی ۱۱۲
۴-۳-حضانت. ۱۱۳
۴-۳-۱- معنای حضانت و روایات وارده در این خصوص. ۱۱۳
۴-۳-۲- روایات در زمینه حضانت کودک. ۱۱۴
۴-۳-۳-حضانت کودک در قانون مدنی ۱۱۵
۴-۳-۴- چرا حضانت هم حق و هم تکلیف است؟. ۱۱۶
۴-۳-۵- حق ملاقات با کودک. ۱۱۷
۴-۳-۶-اثر حضانت. ۱۱۸
۴-۳-۷-پایان حضانت. ۱۱۸
۴-۴- نفقه. ۱۱۸
۴-۴-۱- معنی لغوی نفقه. ۱۱۹
۴-۴-۲- معنی اصطلاحی نفقه. ۱۱۹
۴-۴-۳- حکم نفقه فرزند نامشروع. ۱۲۱
۴-۴-۴- سن بلوغ از دیدگاه فقها ۱۲۲
۴-۴-۵- سن بلوغ از دیدگاه قرآن. ۱۲۳
۴-۴-۶- سن بلوغ از دیدگاه احادیث. ۱۲۵
فصل پنجم: تنبیه ،تعزیر و تادیب کودک از منظر فقه .۱۲۶
تنبیه ، تعزیر وتأدیب کودک از منظر فقه. ۱۲۶
۵-۱- مفاهیم و تعاریف ۱۲۷
۵-۲- حکم اولیه و ثانویه تنبیه کودک. ۱۲۸
۵-۳- موارد حکم ثانویه تنبیه کودک. ۱۳۰
۵-۴- موارد تعزیر و تأدیب کودک. ۱۳۵
۵-۵- ولایت بر تعزیر و تأدیب کودک. ۱۳۷
۵-۶- حکم تعزیر و تأدیب کودک. ۱۳۹
۵-۷-  شرایط تعزیر کودک. ۱۴۱
فصل ششم:مسئولیت کیفری اطفال از دیدگاه فقهی وحقوق .۱۴۷
۶-۱- مقدمه. ۱۴۸
۶-۲- بلوغ و علائم آن. ۱۵۱
۶-۲-۱- بلوغ از نظر فقهی ۱۵۱
۶-۲-۲- بلوغ از نظر روانشناسی ۱۵۲
۶-۳- تغییرات اساسی درباره مجازات کودکان واطفال ۱۵۴
۶-۴- تفاوت قانون مجازات قبلی با قانون فعلی ۱۵۵
۶-۵- مسئولیت کیفری کودکان در قانون جدید مجازات اسلامی ۱۵۶
۶-۶- حدود مسؤولیت کودکان بزهکار. ۱۵۷
۶-۷- سن مسؤولیت کیفری در قرآن. ۱۵۸
. ۱۵۹
۶-۹- سن مسؤولیت کیفری در روایات رسیده از پیامبر اکرم (ص). ۱۶۰
۶-۱۰- سن مسؤولیت کیفری در احادیث امامان معصوم علیهم‏السلام. ۱۶۰
۶-۱۱- سن مسؤولیت کیفری از نظر فقها ۱۶۴
نتیجه‌گیری ۱۶۶
فهرست  منابع. ۱۶۸
چکیده انگلیسی۱۷۲
 
 

چکیده

 
آنچه در این تحقیق گردآوری شده است بررسی مختصری درباره حقوق و تربیت کودک با بهره گرفتن از منابع اصلی فقهی و حقوق اسلامی و همچنین کتب علوم تربیتی که توسط روانشناسان و نویسندگان معروف به رشته تحریر درآمده است. به موضوعاتی پرداخته شده که آگاهی از آن حقوق، توسط والدین و مربیان نقش مهمی در پرورش روح ، جسم وجان فرزندان داشته باشد وباعمل به آن بسیاری از مشکلات تربیتی ، اخلاقی و مفاسد اجتماعی از بین خواهد رفت چون کودکان امروز سازندگان جامعه فردا و پدران و مادران نسلهای آینده هستند که باید در تربیت اسلامی این نسل کوشا باشیم همچنین عوامل موثررشد قبل از تولد که عبارتند از وراثت ،محیط قبل از تولد ، اضطراب مادر ، سن مادر ، تغذیه ،داروها وبیماریها واختلالاتی که ممکن است مادر به آن دچار شود.همچنین مراحل رشد و تربیت کودک در اسلام و علوم تربیتی کدامند .برای رشد کودک عواملی موثر میباشد که از جمله خانواده، پدر ومادر ،دوستان و مدرسه از ی این عوامل میباشند که نقش مهمی در رشد کودک ایفا می کنند.از جمله حقوق کودک پس از تولد تا روز هفتم از نظر فقهی اسحباب اذان واقامه ، کام برداشتن ، نامگذاری و کنیه ، ختنه ،عقیقه ،تراشیدن سراز موارد مهمی می باشد. حضانت و روایاتی که درباره پرورش وپرستاری کودک آمده،و همچنین به مواردی از قانون مدنی که در رابطه باحضانت می باشد .کودک بعد از تولد تا زمان رسیدن به سن بلوغ نفقه اش بر والدین و اجداد واجب میباشد قاعده عمومی در تنبیه کودک حرمت است وتنها در شرایطی خاص این قاعده عموما استثناءمی پذیرد. موارد استثناء تنبیه کودک تحت دو عنوان کلی تعزیر و تادیب می باشد و تربیت براساس موازین قرآن کریم بر پایه دو اصل کلی خوف ورجاءشکل می یابد در امر تربیت کودک ،تنبیه او از مهمترین مظاهر اصل خوف محسوب می شود .مسئولیت کیفری اطفال از دیدگاه فقهی و حقوقی موضوعی است که از چالش برانگیز ترین مسائل روزدنیا ست .کودکان سرمایه جامعه هستند. از جمله ارکان مسئولیت کیفری عقل و شعور،ادراک واراده ، اختیار ،تقصیر وقصد هستند که فقدان هریک موجب رفع مسئولیت خواهد بود و همچنین در قانون مجازات اسلامی جنون، خواب ومستی ،اجبار ، واکراه ، اشتباه و صغر سن از موارد رفع مسئولیت کیفری می باشند.
کلید واژه‌ها: کودک، فقه، حقوق، والدین، تربیت، نفقه.
 

مقدمه

 
در این دنیای پرغوغای کنونی که جامعه به عرصه پیکاری جهت دست یافتن هر چه بیشتر به امور مادی تبدیل شده است ، بسیاری از افراد آن ، تمام همت ، تلاش و فکر خود را در این میدان جنگ و گریز صرف پیروزی می کنند تا با غلبه بر دیگری ، مردار دنیا را تصاحب کنند .
اما در پس آن هیاهو و در میان جامعه اسلامی پدران و مادران موحد و خداجویی هستند که دل در گرو تربیت فرزند صالح سپرده اند .
خوشحالی یا بدحالی ، بهروزی یا سیه روزی هر یک از انسان ها در گرو « تربیت » است و این مهم به عواملی همچون ساختار فرهنگی خانواده ( پدر و مادر ، برادر ، خواهر و دیگر بستگان سببی و نسبی ) محیط آموزشی ، محیط زندگی ، محیط کار ، حاکمیت سیاسی کشور وکم و کیف تعلیمات بستگی دارد . این عوامل با یکدیگر ارتباط طولی و تکمیلی دارند و در عین حال می توانند همدیگر را خنثی یا تخریب کنند به هر جهت همه این عوامل به نوعی در قبال انسان و تعلیم و تربیت او مسئولند و در این میان مسئولیت پدر و مادر نسبت به فرزند بیشتر است ومهمتر .
از ویژگی های مسئولیت پدر ومادر ، شمول و پیوستگی آن در طول دوره زندگی فرزند است که گستره آن ، دوره قبل از تولد فرزند یعنی مرحله همسر گزینی ، مقدمات انعقاد نطفه ، مرحله آمیزش ، دوران بارداری ، مرحله زایمان و نیز دوره کودکی ، نوجوانی ، جوانی ، مرحله تزویج فرزند و نظارت و هدایت پس از تزویج را در برمیگیرد . در میان مراحل و دوره های گفته شده ، دوره قبل از تولد ، از حساسیت بسیار زیادی برخوردار است و همچون خشت اول ساختمان خواهد بود که اگر کج نهاده شود ، ساختمان را دچار آسیب جدی می کند و اصلاح چنین ساختمانی ، بسیار طاقت فرسا و مشقت بار است ، اگر نگوییم ناشدنی و چه بسا غیرقابل جبران خواهد بود ، مثل اینکه فرزند ، کور یا لال یا . به دنیا بیاید . بنابراین اولین و مهمترین مسئولیت تربیت فرزند،هم از لحاظ زمانی و هم ازلحاظ رتبه،برعهده پدر ومادر است تا از ابتدایی ترین لحظه ممکن ، نسبت به تربیت فرزندی سالم ، شایسته و مفید اهتمام ورزند ، و به فکر فرزندانی فرمانبردار و خداترس باشند .

که حضرت علی (علیه السلام) در این مورد  فرموده است : « از پروردگارم فرزندانی خوش سیما و خوش قامت نخواستم ، از او فرزندانی فرمانبردار و خداترس خواستم . »
برای رسیدن به این منظور علاوه بر تغذیه ، باید مسموعات و مبصراتی که از راه گوش و چشم وارد مغز می شود شدیدا تحت مراقبت قرار گیرند . یک سخن پلید ، یک منظره منحرف کننده کافی است طفل را از صراط مستقیم بگرداند و برای همیشه او را بدبخت و آلوده نماید .
از همان ابتدا ولادت ، اوقات شیرخوارگی ، ایامی که طفل در گهواره زندگی می کند ، تندی و خشونت ومهر و نوازش در روح او اثر می گذارد .
پس برای تربیت فرزندانی صالح و سالم ابتدا لازم است پدران ومادران ، خود علما و عملا شایسته باشند ، زیرا مجموعه رفتار و گفتار آنان است که سرمشق کودکان می شود و صفات و عادات او را می سازد .
پس در تربیت فرزندان به پیشوایان دینی خود اقتدا کنند و با علم و بینش وسیع علف های هرز و خاشاک های مانع تربیت را از بین ببرند تا ناخواسته و به علت عدم اطلاع مثل پدران و مادرانی نباشند که فرزندان خویش را به طرف ظلالت و گمراهی سوق دهند .
پس بیاییم برای پیشرفت خود وجبران عقب ماندگیهایمان،تعلیم و به ویژه تربیت را از ماه ها قبل از تولد در نظر بگیریم تا بتوانیم این انسان را که با بهترین وکامل ترین صفات ظاهری و باطنی آفریده شده است را آماده هدایت کنیم و بنا به اهمیت و حیاتی بودن این مسئله شارع مقدس حقوقی را برای نونهالان به مربیان ابلاغ کرده است که بی توجهی ونادیده گرفتن این حقوق موجب بازخواست و عقاب برای کسانی که کوتاهی کنند خواهد بود و زیر بنای این حقوق را که عبارت است از معرفی خداوند تبارک وتعالی و هدایت به سوی او می باشد ، با عنوان حق تربیت کودک قرار دارد که شامل شاخصه های جسمی و روانی ومذهبی و غیره می باشد . ناگفته نماند که از زاویه دید ما بهترین نوع تربیت آن تربیتی است که دربرگیرنده اقتضای فطرت و طبیعت و ضرورت های اجتماعی و سیاسی و مصالح فرد و جامعه باشد و کودکان را برای جامعه آرمانی مهدویت (عج) آماده کند .
یک موحد شایسته باید بداند در امر تربیت چه اطلاعاتی را متربی در آینده جهت رشد و تکامل روحی و اخلاقی نیازمند است و آن اطلاعات را اعم از اخلاقی ، عاطفی ، اجتماعی ، سیاسی ، مذهبی به فرد تحت تربیت خود بدهد . و این امانت الهی ( فرزندان )را به اهلش برساند و امر الهی را اجابت کند .
 
رسد آدمی به جایی که به جز خدا نبیند                    بنگرد که تا چه حد است مکان آدمیت
 
 
سوالات تحقیق
 
۱-آیادرفقه نیزمانندعلوم تربیتی به مراحل رشدکودک توجه شده است یاخیر؟
۲-درمبانی فقهی چه مقداربه حقوق کودک توجه شده است؟
۳-آیاتنبیه ،تعزیروتادیب کودک درمبانی فقهی موردقبول واقع شده است؟

پایان نامه بررسی تطبیقی محرمات نکاح از منظر فقه امامیه

بررسی تطبیقی محرمات نکاح از منظر فقه امامیه و فقه  شافعی
 
زمستان ۱۳۹۲

   

فهرست مطالب
چکیده ۱
مقدمه ۲
فصل اول: کلیات پژوهش
۱- کلیات پژوهش ۵
۱-۱) بیان مسأله : ۵
۱-۲)اهداف تحقیق : ۶
۱-۳)سؤالات تحقیق : ۷
۱-۴)فرضیه های تحقیق : ۷
۱-۵)روش تحقیق : ۷
۱-۶)پیشینهی تحقیق : ۸
۱-۷) تعاریف ۱۱
۱-۷-۲) عقد ۱۲
۱-۷-۳) نکاح ۱۲
۱-۸) انواع محرمات ۱۳
فصل دوم: محرمات نکاح از دیدگاه فقه امامیه
۲- محرمات نکاح از دیدگاه فقه امامیه ۱۵
۲-۱- محرمات دائم ۱۵
۲-۱-۱)حرمت ناشی از نسب ۱۵
۲-۱-۲)قسم اول : زنانی که با«نسبت » حرام می شوند که هفت گروهند ۱۶
۲-۱-۳)بیان ازدواج‏هاى ممنوع‏ در قرآن ۱۹
کسانی که ازدواج با آنان حرام است : ۱۹
۲-۱-۴)قرآن و مراعات عفت در گفتار ۱۹
۲-۱-۵)خواستگاری کاریست مردانه ۲۰
۲-۱-۶)حرمت ازدواج با محارم ۲۰
۲-۱-۷)محرمات به دلیل رضاع ۲۰
۲-۱-۸)حرمت باشیر ۲۱
۲-۱-۹)مقدار رضاع چه قدر است ؟ ۲۲
۲-۱-۱۰)شرایط رضاع ۲۳
۲-۱-۱۱)احکام رضاع ۲۴
۲-۱-۱۲)محرمات رضاعی و شرایط آن: ۲۷
۲-۱-۱۳)شرایط حرمت در رضاع ۲۸
۲-۱-۱۴)احکام رضاع: ۳۲
۲-۱-۱۵)مسائل: ۳۳
۲-۱-۱۶)ایجاد روابط نسبی به موجب شیر دادن ۳۶
۲-۱-۱۷)محرم بودن دختری که شیر مادر پسر را خورده ۳۶
۲-۱-۱۸)محرمات به دلیل سبب (مصاهره ) ۳۷
۲-۱-۱۹)ازدواج با زن پسر رضاعی : ۴۰
۲-۱-۲۰)محرمات به دلیل دامادی ۴۲
۲-۱-۲۱)تحریم ازدواج با مادر زن ۴۳
۲-۱-۲۲)حرمت ناشی از لعان ۴۴
۲-۱-۲۳)حرمت ناشی از شبهه و زنا ۴۶
۲-۱-۲۴)حرمت ناشی از لواط ۴۷
۲-۱-۲۵)حرمت ناشی از احرام ۴۷
۲-۱-۲۶)حرمت ناشی از عده ۴۸
۲-۱-۲۷) حرمت ناشی از زنا با زن شوهر دار ۴۹
۲-۱-۲۸)حرمت ناشی از نه طلاق ۵۰
۲-۱-۲۹)دختر زن را ربییه گویند ۵۰
۲-۱-۳۰)حرمت ازدواج با ربییه ۵۰
۲-۲- محرمات موقت در فقه امامیه ۵۱
۲-۲-۱)محرمات به دلیل سبب (مصاهره ) ۵۱
۲-۲-۲)حرمت ازدواج با دو خواهر ۵۲
۲-۲-۳)حرمت ناشی از احرام (در جهالت) ۵۲
۲-۲-۴)حرمت ناشی از استیفای عدد ۵۳
۲-۲-۵)حرمت ناشی از سه طلاق ۵۳
۲-۲-۶)حرمت ناشی از کفر و ارتداد ۵۴
۲-۲-۷)حرمت ناشی از مسلمان شدن زوجه ۵۶
فصل سوم: بررسی محرمات نکاح از منظر فقه شافعی
۳- بررسی محرمات نکاح از منظر فقه شافعی ۵۸
۳-۱- محرمات دائم ۵۸
۳-۱-۱)محرمات نکاح در فقه شافعی ۵۸
۳-۱-۲)زنان محارم از نظر شرع اسلامی ۵۹
۳-۱-۳)زنانی که ازدواج با آنها حرام است ۶۳
۳-۱-۴)دوم: مصاهرت ۶۵
۳-۱-۵)سوم: محرمات رضاعی ۶۶
۳-۱-۶)سن شیرخوارگی ۶۷
۳-۱-۷)فلسفه تحریم رضاعی ۶۸
۳-۱-۸)زن شیرده باید چگونه باشد؟ ۶۸
۳-۱-۹)دقت در امر شیر خوارگی ۶۸
۳-۱-۱۰)در اصل تحریم وابسته به چند چیز است: ۷۰
۳-۱-۱۱)شیرخوارگی سبب تحریم است ۷۰
۳-۱-۱۲) مقدار رضاع که سبب تحریم است: ۷۱
۳-۱-۱۳)مصاهرت از اسباب تحریم است ۷۳
۳-۱-۱۴)فلسفه  تحریم ازدواج (مصا‌هره) ۷۳
۳-۲- محرمات موقت ۷۷
۳-۲-۱)محرمات موقت در فقه شافعی ۷۷
تحریم از جهت جمع یعنی کسانی که ازدواج و نکاح با آن‌ها با هم درست نیست.   ۷۷
۳-۲-۲)جمع بین دو محرم ۷۸
۳-۲-۳)حکمت در حرمت جمع بین محارم ۸۰
۳-۲-۴)زن متعلق به غیر ۸۰
۳-۲-۵) کسی که متدیّن به دین سماوی نباشد ( زنان مشرک ) ۸۱
۳-۲- ۶)زن لعان شده ۸۲
۳-۲-۷)‌زن غیر و زن درعده ۸۲
 یاعمره ۸۳
‌۳-۲-۹)ازدواج  باکنیز  جاریه ۸۴

۳-۲-‌۱۰)‌ازدواج  با زن زنا پیشه ۸۵
۳-۲- ۱۱)مطلقه ثلاثه ۸۶
۳-۲-۱۲)فلسفه  این ازدواج ۸۷
۳-۲-۱۳)دین و مذهب شافعی (سه طلاق ) ۸۸
۳-۲-۱۴)تعدد همسران ۹۰
۳-۲-۱۵)حکمت در تحدید عدد همسران ۹۲
۳-۲-۱۶)اختلاف دین ۹۲
۳-۲-۱۷)ازدواج با زن شوهردار ۹۳
۳-۲-۱۸)ازدواج با زن زانی ۹۳
۳-۲-۱۹)برخى از احکام نکاح مسلمان با غیر مسلمان: ۹۴
۳-۲-۲۰) نکاح زن به نیت طلاق ۹۵
فصل چهارم: بررسی تطبیقی و مقایسه ای در فقه امامیه و شافعی
۴- بررسی تطبیقی و مقایسه ای در فقه امامیه و شافعی ۹۸
۴-۱- وجوه افتراق هرکدام با تحلیل و ذکر مبانی و دلائلشان   ۹۸
۴-۱-۱)اختلاف در ازدواج با مادر زن : ۹۸
۴-۱-۲)از نظر شیعه : ۹۸
۴-۱-۳) جمع بین محارم ۹۹
۴-۱-۴)زن غیر و زنی که از غیر درعده باشد ۱۰۱
۴-۱-۵)حرمت ناشی از نکاح با زن در عده ۱۰۱
۴-۱-۶) اختلاف در عقد زن در احرام ۱۰۲
۴-۱-۷)ازدواج با زن زنا پیشه ۱۰۴
۴-۱-۸)زنا و چند مساله ۱۰۶
۴-۱-۹)عدد طلاق ۱۰۷
۴-۱-۱۰)اختلاف دین ۱۰۸
۴-۱-۱۱)رضاع ۱۰۸
۴-۱-۱۲)اختلاف در رضاع ۱۰۹
۴-۲- وجوه مشترک و شباهت های بین فقهای امامی و شافعی در محرمات نکاح با تحلیل و ذکر مبانی و دلائلشان ۱۱۰
۴-۲-۱)محرمات نسبی ۱۱۰
۴-۲-۲)نتیجه  بحث ۱۱۱
۴-۲-۳)محرم رضاعی (شیرخوارگی) ۱۱۲
۴-۲-۴)سن شیرخوارگی ۱۱۳
۴-۲-۵)شرط سن کودک شیر خوار ۱۱۴
۴-۲-۶)فرع دوم اشتراط حولین در مورد ولد مرضعه ۱۱۵
۴-۲-۷)زنده بودن زن شیر ده ۱۱۶
۴-۲- ۸) حرمت ناشی از سبب (مصاهره) ۱۱۷
۴-۲-۹)دامادی ۱۱۹
۴-۲-۱۰)لعان ۱۲۰
۴-۲- ۱۱)تعداد همسران ۱۲۱
۴-۲- ۱۲)اختلاف دین ۱۲۲
۴-۲- ۱۳)زن غیر و زن در عده ۱۲۲
نتیجه گیری ۱۲۳
۵-۲)پیشنهادها ۱۳۰
منابع ۱۳۱
 
 

چکیده

بررسی تطبیقی محرمات نکاح از منظر فقه امامیه و فقه  شافعی
 
به وسیله‌ی:
فضل الله کشاورز
 
محرمات نکاح، در میان پیروان تمام ادیان، با قاعده‌های متفاوت وجود دارد. اما دین اسلام محرمات  نکاح  را یک امر جدی اخلاقی، اجتماعی و شرعی دانسته، بنابراین به جزئیات در این مورد پرداخته و چارچوب مشخصی را برای محرمات نکاح  تعیین کرده است که محرمات نکاح  با کدام شرایط صورت بگیرد و چرا این شرایط برای ازدواج معتبر است. در این تحقیق احکام فقهی مرتبط با محرمات نکاح در فقه امامیه و شافعی در محرمات دائم (بالذات )و موقت (بالعرض) مطرح شده و پس از آن به بررسی تطبیقی رأی و نظر هر یک از مذاهب شافعی و امامیه در مسائلی که با هم اتفاق یا اختلاف دارند به اختصار اشاره خواهد شد و مطالعه محرمات نکاح و شرایط آن و محرمات ازدواج با ذکر مراحل و موارد حقوقی و الزامی آنها در هر دو مذهب امامی و شافعی مورد بررسی قرار گرفته است. از امتیازات این روش که بیانگر ضرورت این اثر می باشد ، این است که نگارنده در قالب چهار فصل به بررسی تطبیقی و مقایسه ای مذهب فقهی اهل بیت (علیه السلام )با مذهب سنت شافعیه با ذکر وجوه اشتراک و افتراق آنها پرداخته است.

پایان نامه ها

کلمات کلیدی : نکاح ، محرمات ، فقه ، امامیه ، شافعیه.

مقدمه

 
ازدواج، در میان پیروان تمام ادیان با قاعده‌های متفاوت وجود دارد. اما دین اسلام ازدواج را یک امر جدی،اخلاقی، اجتماعی و شرعی دانسته بنابراین به جزئیات در این مورد پرداخته و چارچوب مشخصی را برای ازدواج تعیین کرده است که ازدواج با کدام شرایط صورت بگیرد و چرا این شرایط برای ازدواج معتبر است.
شرایطی که در اسلام برای ازدواج درنظر گرفته شده است همه عقلی و منطقی است. بنابراین در این تحقیق به شرط‌های ازدواج و به محرمات مطلق ازدواج و محرمات نسبی در ازدواج پرداخته شده است و در کل دیدگاه اسلامی ازدواج را با حکمتی که اسلام از آن در نظر داشته بازتاب یافته است. (مشکینی ،۱۳۶۶،ص ۲۹)
یکی از موضوعاتی که در قرآن و روایات به آن اشاره شده بحث محرمات نکاح می باشد.ضرورت این بحث زمانی آشکار می شود که عدم رعایت این حکم توسط افراد جامعه صدمات جبران ناپذیری را به نسل آینده وارد می نماید.محرمات،یعنی مواردی که اجتناب از آن بر فرد واجب است. محرمات در نکاح دارای انواعی می باشد که هر کدام از آنها احکام خاص خود را دارد به وسیله قرابت نسبی هفت قسم از زنان بر مردان و هفت قسم از مردان بر زنان حرام می شود حتی اگر قرابت از طریق زنا یا شبهه باشد و در صورت تحقق قرابت رضاعی با تمام شرایط آن شیر زن از حمل مشروع باشد،مستقیما از پستان مادر مکیده شود.)تمام کسانی که از طریق نسبت بر فرد حرام می شوند از طریق رضاع نیز حرام می شوند و همچنین به سبب قرابت بالمصاهره، نکاح بر برخی افراد عیناً بر مرد حرام می شود مثل مادر  اجداد زن و با برخی افراد  در صورت جمع کردن مثل جمع کردن بین دو خواهر،نکاح با زنی که در زوجیت دیگری است مانند زن معتده باطل است و در صورت نزدیکی باعث حرمت ابدی می شود و در صورتی که محرم با علم به حرمت عقد نکاح را منعقد کند و مرد زوجه حره اش را سه طلاق دهد که در بین آنها ازدواج مرد دیگری واقع نشود زن بر او حرام مؤبد می شود.ارتداد قبل از عمل نزدیکی با ارتداد ملی زوج پس از نزدیکی باعث فسخ فوری نکاح می شود ولی در صورت ارتداد ملی زوج پس از نزدیکی باعث فسخ فوری نکاح می شود ولی در صورت ارتداد ملی زوج با مرتد شدن زوجه پس از نزدیکی فسخ نکاح منوط به انقضای عده و عدم توبه است. ( همان(
و حرمت ناشی از لعان که زن برای همیشه بر شوهر حرام می گردد، یعنی اگر کسی زن خود را به زنا متهم ساخت ۴بار سوگند یاد می کند که او از راستگویان می باشد ، و دربار پنجم می گوید ،لعنت خدا بر او اگر از دروغگویان باشد و زن در تکذیب شوهر ۴بار سوگند یاد می کند که شوهرش از دروغگویان است ، و در بار پنجم می گوید:غضب خدا بر او باد اگر شوهرش از راستگویان باشد .
ودر حرمت ناشی از لواط مادر مفعول هر قدر بالا رود و خواهر (نه دختران خواهر)و دختر او و نوادگان دختری و پسری او بر فاعل حرام می شوند ، در حرمت ناشی از ۹طلاق ، زنی که نه بار به طلاق عدی ، طلاق داده شده است و بعد از طلاق سوم و ششم دو مورد به عنوان محلل با او نکاح کرده اند بر شوهرش حرام ابدی است.
در فصل چهارم جهت تطبیق محرمات نکاح از نظر فقه امامی و شافعی به دو بخش تقسیم گشته که بخش اول  شامل وجوه افتراق ، مانند : اختلاف در ازدواج با مادر زن ،جمع کردن زن با عمه و خاله ، و زن غیر و زنی که در عده باشد، عقد زنی که در احرام حج یا عمره است ، ازدواج با زن زنا پیشه،دفعات شیر در تحریم رضاعی که در این موارد با هم اختلاف دارند.
در بخش دوم وجوه اشتراک آنان مانند : محرمات نسبی  ، جمع بین دو خواهر ،حیات شیر دهنده ، دامادی ، لعان ، تعدد همسران که در این موارد با هم اتفاق دارند.(مغنیه، ۱۳۷۲،ص۲۲۵-۲۳۲)
 
 

فصل اول:

– کلیات پژوهش

۱-۱)                      بیان مسأله :

یکی از موضوعاتی که در قرآن و روایات اشاره شده بحث محرمات نکاح می باشد.ضرورت این بحث زمانی آشکار می شود که عدم رعایت این حکم توسط افراد جامعه صدمات جبران ناپذیری را به نسل آینده وارد می نماید.محرمات،یعنی مواردی که اجتناب از آن بر فرد واجب است محرمات در نکاح دارای انواعی می باشد که هر کدام از آنها احکام خاص خود را دارد به وسیله قرابت نسبی هفت قسم از زنان بر مردان و هفت قسم از مردان بر زنان حرام می شود حتی اگر قرابت از طریق زنا یا شبهه باشد و در صورت تحقق قرابت رضاعی با تمام شرایط آن شیر زن از حمل مشروع باشد،مستقیماً از پستان مادر مکیده شود.)تمام کسانی که از طریق نسب بر فرد حرام می شوند از طریق رضاع نیز حرام می شوند و همچنین به سبب قرابت بالمصاهره نکاح بر برخی افراد عیناً بر مرد حرام می شود مثل مادر و اجداد زن و با برخی افراد د در صورت جمع کردن مثل جمع کردن بین دو خواهر،نکاح با زنی که در زوجیت دیگری است ماند زن معتده باطل است و در صورت نزدیکی باعث حرمت ابدی می شود و در صورتی که محرم با علم به حرمت عقد نکاح را منعقد کند و مرد زوجه حره اش را سه طلاق دهد که در بین آنها ازدواج مرد دیگری واقع نشود زن بر او حرام مؤبد می شود.ارتداد قبل از عمل نزدیکی با ارتداد ملی زوج پس از نزدیکی باعث فسخ فوری نکاح می شود ولی در صورت ارتداد ملی زوج پس از نزدیکی باعث فسخ فوری نکاح می شود ولی در صورت ارتداد ملی زوج با مرتد شدن زوجه پس از نزدیکی فسخ نکاح منوط به انقضای عده و عدم توبه است.
خداوند متعال می‌فرماید :
وَلاَ تَنکِحُوا مَانَکَحَ آبَاؤُکُمْ مِنْ النِّسَاءِ إِلاَّ مَا قَدْ سَلَفَ إِنَّهُ کَانَ فَاحِشَهً وَ مَقْتاً وَ سَاءَ سَبِیلاً. حُرَّمَتْ عَلَیْکُمْ أُمَّهَاتُکُمْ وَ بَنَاتُکُمْ وَ أَخَوَاتُکُمْ وَعَمَّاتُکُمْ وَ خَالاَتُکُمْ وَ بَنَاتُ الأخِ وَ بَنَاتُ الأُخْتِ وَ أُمَّهَاتُکُمْ اللاَتِی أَرْضَعْنَکُمْ وَ أَخَوَاتُکُمْ مِنْ الرِّضَاعَهِ وَ أُمَّهَاتُ نِسَائِکُمْ وَ رَبَائِبُکُمْ اللاَتِی فِی حُجُورِکُمْ مِنْ نِسَائِکُمْ اللاَتِی دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَإِنْ لَمْ تَکُونُوا دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَلاَجُنَاحَ عَلَیْکُمْ وَ حَلاَئِلُ أَبْنَائِکُمْ الَّذِینَ مِنْ أَصْلاَبِکُمْ وَ أَنْ تَجْمَعوا بَیْنَ الأُخْتَیْنِ إِلاَّ مَا قَدْ سَلَفَ إِنَّ اللهَ کَانَ غَفُوراً رَحِیماً. وَالْمُحْصَنَاتُ مِنْ النِّسَاءِ إِلاَّ مَا مَلَکَتْ أَیْمَانُکُمْ کِتَابَ اللهِ عَلَیْکُمْ وَأَحِلَّ لَکُمْ مَا وَرَاءَ ذَلِکُمْ أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوَالِکُمْ مُحْصِنِینَ غَیْرَمُسَافِحِینَ.
«با زنانی ازدواج نکنید که پدران شما با آنها ازدواج کرده‌اند؛ چرا که این کار عمل بسیار زشت و مبغوض و روش بسیار نادرستی است؛ مگر آنچه گذشته است و در زمان جاهلیت بوده است که مورد عفو خدا قرار می‌گیرد). خداوند بر شما حرام نموده است ازدواج با مادرانتان، دخترانتان، خواهرانتان، عمه‌هایتان، و خاله‌هایتان، برادرزادگانتان، خواهرزادگانتان، مادرانی که به شما شیر داده‌اند، خواهران رضاعی‌تان، مادران همسرانتان، دختران همسرانتان از مردان دیگر که تحت کفالت و رعایت شما پرورش یافته و با مادرانشان همبستر شده‌اید، ولی اگر با مادرانشان همبستر نشده باشید، گناهی (در ازدواج با چنین دخترانی) بر شما نیست، همسران پسران صلبی خود و بالأخره اینکه دو خواهر را با هم جمع آورید، مگر آنچه گذشته است (که با ترک یکی از آن دو خواهر، قلم عفو بر این کار که در زمان جاهلیت واقع شده است، کشیده خواهد شد) بی‌گمان خداوند بسی آمرزنده است (و گذشته رانادیده می‌گیرد و) مهربان است. و زنان شوهردار (بر شما حرام شده‌اند) مگر زنانی که (آنان را در جنگ دینی مسلمانان با کافران) اسیر کرده باشید، که (در این صورت نکاح شوهران کافرشان با اسارت لغو می‌گردد و بعد از زدوده شدن رحم ایشان) برای شما حلال می‌باشند. این را خداوند بر شما واجب گردانده است (پس آنچه را که او بر شما حرام نموده است حرام بدارید و آنرا مراعات دارید) برای شما ازدواج با زنان دیگری جز اینان (یعنی جز زنان مؤمن حرام) حلال گشته است و می‌توانید با اموال خود (از راه شرعی) زنانی را جویا شوید و با ایشان ازدواج کنید (بدان شرط که منظورتان زنا و دست‌بازی نباشد) و پاکدامن و از زنا خویشتندار باشید».  (نساء/ ۲۴-۲۲)
 
 

۱-۲)                      اهداف تحقیق :

  • بررسی دیدگاه فقه های امامیه در خصوص محرمات نکاح
  • بررسی دیدگاه فقه های شافعیه در خصوص محرمات نکاح
  • بررسی نکات اشتراک و افتراق فقه امامیه و فقه شافعیه در خصوص محرمات نکاح

۱-۳)                      سؤالات تحقیق :

 

  • نظریات فقهای امامیه در موضوع محرمات نکاح چیست؟
  • نظریات فقهای شافعیه در موضوع محرمات نکاح چیست؟
  • نکات اشتراک و افتراق در فقه امامیه و شافعیه در محرمات نکاح چیست؟