پایان نامه تبیین اثربخشی مشاوره گروهی با رویکرد واقعیت درمانی بر کیفیت و امید به زندگی در بیماران سرطانی


چکیده :
این پژوهش با هدف تبیین اثربخشی مشاوره گروهی با رویکرد واقعیت درمانی بر کیفیت و امید به زندگی در بیماران سرطانی انجام شده است . روش پژوهش حاضر نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون – پس آزمون همراه با گروه آزمایش و کنترل بوده است . جهت انتخاب نمونه آماری از بین بیماران زن جوان در محدوده سنی ۱۸ تا ۳۰ سال ،  تحت شیمی درمانی مرکز درمانی شهید رجایی شهر یاسوج ۳۰ نفر بطور هدفمند  انتخاب و با پرسشنامه های امید به زندگی اشنایدر و کیفیت زندگی فرم ۳۶ سوالیمورد ارزیابی قرار گرفتند . پس از تحلیل آماری پرسشنامه های فوق ، افراد به صورت تصادفی دو گروه ۱۵ نفره آزمایش و گواه تقسیم شده و پس از طی ۸ جلسه آموزشی واقعیت درمانیگروهی بر گروه آزمایش ، از هر دو گروه آزمون مجدد به عمل آمد و مورد تحلیل آماری قرار داده شد . این تحلیل در تمامی مقیاس ها و زیر مقیاس های مورد ارزیابی و بررسی در پیش آزمون و پس آزمون کوواریانس، بهبود شرایط بیماران سرطانی را به وضوح مورد تایید قرار داد .
نتایج به دست آمده از پژوهش نشان داد که واقعیت درمانی گروهی برکیفیت زندگی و امید به زندگی در بیماران سرطانی تاثیر معنادار دارد ومیتوان از این روش به عنوان درمان تکمیلی در کنار درمان های پزشکی سود جست و متعاقباً میتوان در راستای بهبود مشکلات روانشناختی مذکور در این بیماران استفاده کرد.
کلید واژه ها : واقعیت درمانی گروهی ، کیفیت زندگی ، امید به زندگی

مقدمه
امروزه بیماری سرطان بعنوان دومین عامل مرگ و میر بعد از بیماریهای قلبی عروقی مطرح است(سبحانی فر، ۱۳۸۰) . سرطان صرفا یک رویداد یا پایان معین زندگی نمی باشد بلکه یک موقعیت دایمی مبهم است که با تاثیرات دور رس و تاخیری ناشی از بیماری و مسایل روانشناختی بر جای مانده آن مشخص میشود( لین، ۲۰۰۳) . اغلب افراد زمانی که از وجود بیماری سرطان در وجود خود آگاه می­شوند با انکار و خشم ، واکنش نشان می دهند که این شرایط خود می تواند نشانه های روانشناختی وجسمانی بیمار را تشدید کند و این در حالی است که این چنین واکنش هایی در بیماری های ساده کمتر به چشم می خورد ( هزارروسی ، ۱۳۸۵)
مطالعات انجام شده در بیماران مبتلا به سرطان نشان میدهد که شدت علایم و فشارهای روحی بر کیفیت زندگی تأثیر دارد ( نورثوث ،کافی، دیچل بوز۱۹۹۹ )و پژوهشها حاکی از بالا بودن اختلالات هیجانی نظیر استرس، افسردگی و اضطراب در بیماران سرطانی است (فراریو ،زوتی، مسر ۲۰۰۳ ) از این رو به منظورکاهش فشارهای روانی مرتبط با بیماریها در سه دهه گذشته، دنیای پزشکی همزمان با گسترش جنبش روانشناسی مثبتنگر و توجه به تجربه های مثبت و قدرت سازگاری انسان ( سلیگمن ، ۲۰۰۵ ) ، توجهات بسیار جدی بر روی قدرت شفابخشی عوامل مختلفی نظیر استفاده از علوم روانشناختی و روان درمانی  آغاز کرده است ( سیوارد ، ۲۰۱۲ ) . 
بنا بر این در این پژوهش ، به بررسی تاثیر روان درمانی با رویکرد واقعیت درمانی بر ارتقاء کیفیت زندگی و امید به زندگی در افراد درگیر با بیماری سرطان پرداخته می شود .
بیان مسئله:
 سرطان یک موقعیت تهدید زا و استرس زا است که درمقایسه با سایر بیماری ها تاثیر بیشتری بر سطح امید به زندگی دارد (رلایف،۱۹۹۲) .
در بیماران مبتلا به سرطان عوامل مختلفی پیرامون شهرت بد بیماری ، درمان های طولانی مدت و تاثیر هر یکی از این عوامل بر ابعاد روانی –اجتماعی می تواند سرانجام فرد را به سرآشیبی نا امیدی و افسردگی بکشاند .
  پایان یافتن زندگی یک واقعیت انکار ناپذیر در زندگی انسان است . بیمار سرطانی که نسبت به مرگ قریب الوقع خود اطلاع می یابد اغلب بعداز انکار و خشم دچار درماندگی و بدبینی نسبت به آینده ، نا امیدی و احساس شکست می شود که در این میان عوارض جسمانی ناشی از سرطان و شیمی درمانی نیز مزید بر علت  شده و می تواند بر امید زندگی که فرایندی است که طی آن افراد اهداف خود را در زندگی تعیین می کند راهکارهایی برای رسیدن به آن اهداف خلق کرده وانگیزه لازم برای به اجرا در آوردن آن ندارند و کیفیت زندگی افراد که درک فرد از وضعیت کنونی اش باتوجه به فرهنگ ونظام ارزشی وشرایط محیطی اجتماعی که درآن زندگی می کند اثرات سوء بگذارد (مردانی حموله ، ۱۳۸۸) .

دانلود مقاله و پایان نامه

امید، در تمام ابعاد زندگی عنصری ضروری است . امید، توانایی باور داشتن احساساتی بهتر در آینده می باشد . امید، با نیروی نافذ خود سلسله فعالیتهایی را تحریک می کند تا بتوان تجربه های نو کسب نمود و نیروهای تازه ای را در موجودات زنده ایجاد می کند . به طور کل امید یک مقوله آگاهانه نیست و هر گاه فردی در شرایط دشوار و بحران قرار می گیرد ، احساس امیدواری در فرد زنده می شود و این امید است که پس ار بحران به فرد آرامش می بخشد (به نقل از رابینسون،۱۹۸۳) .
امید به زندگی ، یک شاخص آماری است که نشان می‌دهد متوسط طول عمر در یک جامعه چقدر است و یا به عبارت دیگر هر عضو آن جامعه چند سال می‌تواند توقع داشته باشد. هر چه شاخص‌های بهداشتی و همچنین درمانی بهبود یابد امید زندگی افزایش خواهد یافت و از این رو این شاخص یکی از شاخص‌های سنجش پیشرفت و عقب ماندگی کشورهاست. امید زندگی زنان در همه جوامع چند سال (در کل جهان چهار و نیم سال) بیشتر از مردان است.
         در راستای عواملی نظیر ارتقاء اطلاعات و آگاهی پیرامون جنبه های جسمی روانی،
افزایش انگیزش، حمایت و مشاوره باعثبهبود وضعیت جسمانی ، کاهش اضطراب ،تقویت ادراک شخص ازاهداف زندگی، کاهش اختلالات خلق وخو­،بهبود سازگاری ورفتارهای تطابق یبماران میشودکهخود می ­تواند سبب ارتقاء کیفیت زندگیگردد . (برونر،۲۰۰۰).
        در نگرش و بینش قرآنی ، امید عاملی مهم برای تحرک و تلاش و زندگی و مانعی برای دوری از افسردگی ، خودکشی و طغیان است (منصوری ، ۱۳۹۱) . قرآن امید را عاملی مهم در حرکت و زندگی بشر بر می ‌شمارد ، آن را عاملی می‌داند که وی را به ‌سوی کار، یا عملی سوق می‌دهد. از نظر جهان‌بینی توحیدی ، امید تحفه الهی است که چرخ زندگی را به گردش واداشته و موتور تلاش و انگیزه را پرشتاب می‌کند (مجلسی، ۱۴۰۴ق) . گستردگی این مفهوم در متون دینی، اندیشمندان مسلمان را بر آن داشت تا نسبت به آن اظهار نظر نمایند .
       فیض کاشانی(۱۳۷۹) ، امید را به‌ عنوان یک مقوله هیجانی قلمداد ، و آن‌ را شادمانی درونی بیان می‌کند: « امید شادمانی دل به خاطر انتظار چیزی است که آن محبوب اوست و این حالت هیجانی ثمره علم به جریان اکثر اسباب است. ایشان امید را مایه حرکت به ‌سوی عمل معرفی و بیان می‌کند که این حالت برحسب امکان موجب کوشش در تهیه سایر اسباب و برانگیزنده عمل است . ازاین‌رو ، امید در همه احوال موجب طول مجاهده بر عمل و دوام مواظبت بر طاعت است.
        برخلاف فیض کاشانی، آیت‌الله مصباح(۱۳۸۰)  ، امید را امری شناختی قلمداد و بیان می‌کند : ” امید یک حالت روانی است که از علم معرفت و شناخت نسبت به مبدأ و معاد حاصل می‌شود” . 
  درکنار دارمان های دارویی ، شیمی درمانی ، پرتو درمانی و گاهی اوقات درمان های طب سنتی در بیماران سرطانی که ظاهرا  فقط نیاز های جسمانی فرد را تامین می نماید و به نیازهای روحی بیمار توجه کمتری دارد ، درمان های مکمل که شامل مجموعه ای از فنون و تکنیکهای روانشناختی و مشاوره ای به جهت بالا بردن سطح سلامتی و بهتر شدن وضعیت کنونی بیمار به کار می رود . کمک های مشاوره روانی به افرادی که دچار مشکلات روانی اجتماعی وخانوادگی شده اند یکی از اهداف بهداشت روانی است ، زیرا مشاوره مقاومت فرد را در برابر پیامدهای زیانبار ویا عوارض درمان های صورت گرفته بیماری افزایش میدهد .  برآیند حاصل ازمشاوره با بیماران باعث کاهش تنش های روانی آنان شده ؛ به طوریکه راهنمایی و یاری دیگران رابرای سازگاری با هیجانات خودلازم دانسته اند ( رمضانی ،۱۳۸۰) .
  واقعیت درمانی یکی از رویکرد های جدید مشاوره روان درمانی محسوب می شود . اصطلاح واقعیت درمانی توسط ویلیام گلاسر(۱۹۶۱)  ابداع شد . این رویکرد درمانینوعی روش رفتار درمانی است که درآن سعی میشود با توجه به مفاهیم واقعیت ، مسولیت وامور درست و نادرست در زندگی فرد به رفع مشکلات اوکمک شود . در این روش از طریق تبیین طبیعت انسان تعیین قوانین رفتاری وطرح چگونگی فرایند درمانی به افرادی که نیازمند کمک و روان یاری هستند کمک می شود . دراین نظریه انسان مسئول اعمال ورفتارهایش است و فرد قربانی تحت تاثیرمحیط و وراثت نیست . 
  در واقعیت درمانی واژه بیماری روانی کمتر به کار میرود و در نتیجه تشخیص وطبقه بندی اختلالات روانی در این مکتب رایج نیست.کسی بیمار میشود که نتواند دو نیاز اساسی خود رادر حیطه واقعیت وپذیرش مسئولیت وتشخیص موارد درست ونادرست ارضاء کند.
شدت بیماری هم به درجه وعدم توانایی فرددرارضای نیازهایش بستگی دارد.
گلاسر معتقد است رفتار غیر مسئولانه افراد باعث بروز اضطراب و ناراحتی روانی است نه اینکه ناراحتی روانی باعث غیرمسئول بودن فرد شود .تمرکز بر بعد مسئولیت هسته اصلی واساسی کارتعلیم وتربیت روان درمانی است و پذیرش مسئولیت به مثابه نشانه بارز سلامتی روان تلقی میشود (حبیب زاده ۱۳۸۴) .
   هدف اصلی واقعیت درمانی این است که به درمان جویان کمک کند با افراد انتخابی دنیای کیفی خود ارتباط یا ارتباط مجدد برقرارکنند . هدف اصلی این درمان علاوه بر ارضاء کردن این نیاز به محبت وتعلق پذیری این است که به درمان جویان کمک کند راه های بهتر ارضاء کردن تمام نیاز های خود رایاد بگیرند (کوری ،  1992) .
بر این اساس پژوهش حاضر به دنبال پاسخ به این پرسش است که آیا مشاوره گروهی با رویکرد واقعیت درمانی میتواند بر کیفیت زندگی و امید به زندگی در بیماران مبتلا به سرطان اثر بخش باشد ؟
ضرورت و اهمیت انجام پژوهش
بر اساس آمار اعلام شده از سوی سازمان بهداشت جهانی ، سرطان عامل ۸ میلیون مرگ در سال ۲۰۰۸ بوده که این رقم به ۵/۱۱ میلیون نفر در سال۲۰۳۰ افزایش خواهد یافت .بیماران مبتلا به سرطان به طور معمول دامنه ای از علایم شامل درد و رنج و انواع ناراحتی های جسمی و روانی را تجربه می کنند . بلافاصله بعد از تشخیص بیماری ممکن است اضطراب و دیگر اختلالات خلقی در فرد به وجود بیاید که این علایم با گذشت زمان و در پاسخ به تشخیص ، عود و بهبود بیماری دستخوش تغییر می شوند( رنک، ۲۰۰۵) . بر پایه نظریه روبرتامید بخشی به بیماران جنبه ای از نقش حرفه ای پرستار به شمار می آید  (پونکار ، ۱۹۹۴ )

پایان نامه اثر بخشی واقعیت درمانی در تمایز یافتگی وهموابستگی زوجین ناسازگار       

تابستان ۱۳۹۴


(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)


چکیده
این پژوهش با هدف بررسی اثربخشی واقعیت درمانی برهم وابستگی و تمایز یافتگی در زوجین در شهر زنجان انجام شده است. پژوهش به روش آزمایشی است. جامعه آماری تحقیق حاضر را کلیه افراد متأهل درشهرزنجان که درسال ۹۳-۹۴ به مرکز مشاوره پیاژه مراجعه کرده بوده اند,  تشکیل داده که از میان انها ۳۰ زوج با روش نمونه گیری تصادفی انتخاب شده اند ودر دوگروه (۱۵ زوج گروه آزمایش و۱۵ زوج گروه کنترل) قرار گرفتند. جهت گرد آوری داده ها  از پرسشنامه هم وابستگی اسپن-فیشر وپرسشنامه تمایزیافتگی خود(DSI)استفاده شده است. تحلیل داده ها نشان داد که در زوجین ناسازگار تاثیر واقعیت درمانی سبب شد تفاوت معناداری در نمرات پس آزمون گروه آزمایش نسبت به نمرات پیش آزمون حاصل شود ودر نتیجه میتوان مشاهده کرد که واقعیت درمانی بر میزان تمایز یافتگی وهموابستگی اثر داشته وفرضیات محقق مورد تایید می باشد.نتایج تحقیق حاضر بیانگر نوعی رابطه بیمارگون به نام هم وابستگی در زوجین ناسازگار  می باشد  که هرچند هموابستگی است اما به شکل ناسالم منجر به نارضایتی زناشویی وطلاق خواهد شد ودرمقابل تمایز یافتگی افراد در سازگاری آنها تاثیر گزار می باشد واز این رو با درمان هم وابستگی وسوق دادن افراد به سمت تمایز یافتگی  می توان گامی موثر در جهت کاهش آمار روزافزون  ناسازگاری زوجین  برداشت ودر میان روش های درمانی می توان گفت روش واقعیت درمانی بسیار دراین زمینه موثر بوده ومی تواند بر متغیرهای فوق اثر کرده وتفاوت حائز اهمیتی در میزان تمایزیافتگی وهموابستگی ودر نهایت در سازگاری زوجین  را حاصل کند.
کلید واژه: واقعیت درمانی,تمایز یافتگی وهموابستگی
فهرست مطالب
چکیده خ‌
فصل اول. ۱
کلیات پژوهش ۱
مقدمه: ۲
بیان مسأله: ۴
ضرورت واهمیت تحقیق : ۸
اهداف تحقیق: ۱۰
فرضیات تحقیق: ۱۰
تعاریف مفهومی وعملیاتی متغیرها: ۱۰
فصل دوم. ۱۵
مبانی نظری وپیشینه پژوهش ۱۵
هم وابستگی چیست و هم وابسته کیست؟. ۱۶
ویژگیهای افراد هم وابسته: ۱۸
طرح ریزی برنامه بهبودی (ویتفیلد، ۱۹۹۲) ۲۰
پیشینهی هموابستگی: ۲۱
سازگاری زناشویی و هم‌وابستگی ۲۴
هم‌وابستگی و ویژگی های شخصیتی و رابطه ای ۲۶
تمایز یافتگی ۳۰
روال کاردر رویکرد بوتن: ۳۳
نظریه نظامهای خانواده: ۳۶
سنجش تمایز یافتگی در نظریه بوئن: ۳۷
طبقه بندی  افرادتمایز یافته بر اساس مقیاس بوئن : ۴۰
هشت مفهوم اصلی در رویکرد بوئن: ۴۳
اهداف درمانی: ۴۴
فرآینددرمان: ۴۵
فنون درمانی  درمانی ۴۶
تمایزیافتگی درمانگر: ۵۲
فصل سوم. ۸۰
روش شناسی تحقیق ۸۰
روش تحقیق ۸۱
جامعه آماری,نمونه وروش نمونه گیری ۸۱
ابزار گردآوری داده ها ۸۲
شیوه ی اجرای تحقیق ۸۷
روش تجزیه و تحلیل داده ها ۹۰
فصل چهارم. ۹۲
تجزیه و تحلیل داده ها ۹۲
یافته های توصیفی: ۹۳
پیش فرض اول: بررسی نرمال بودن داده ها ۱۰۰
آزمون کلموگروف اسمیرنف((KS 100
پیش فرض اول: بررسی نرمال بودن داده ها ۱۰۲
فصل پنجم ۱۰۶
نتیجه گیری وپیشنهادات. ۱۰۶
خلاصه تحقیق ۱۰۷
بحث ونتیجه گیری ۱۰۸
محدودیت های پژوهش ۱۱۸
پیشنهاد های کاربردی در راستای یافته های تحقیق ۱۱۹
پیشنهاد های پژوهشی ۱۲۰
منابع. ۱۲۲
Bibliography. 123
ضمائم ۱۲۹
فهرست جداول:
جدول ۱-۴٫ فراوانی و درصد فراوانی مربوط به جنسیت فرزندان. ۹۴
جدول ۲-۴٫ فراوانی و درصد فراوانی مربوط به تعداد فرزندان. ۹۴
جدول ۳-۴٫ فراوانی و درصد فراوانی مربوط به تحصیلات آزمودنی ها ۹۵
جدول ۴-۴٫ فراوانی و درصد فراوانی مربوط به شغل آزمودنیها ۹۶
جدول ۵-۴٫ فراوانی و درصد فراوانی مربوط به سن ازدواج آزمودنیها ۹۶
جدول ۶-۴٫ میانگین و انحراف استاندارد نمرات تمایز یافتگی گروه آزمایش وکنترل. ۹۷
جدول ۷-۴٫ میانگین و انحراف استاندارد نمرات هم وابستگی گروه آزمایش وکنترل. ۹۸
جدول۸-۴ کلموگروف اسمیرنف متغیر تمایزیافتگی ۱۰۰
جدول۹-۴آزمون لون برای همگونی واریانس ها در فرض اول. ۱۰۰

جدول۱۰-۴ آنالیز کواریانس نمرات تمایز یافتگی قبل و بعد از آموزش واقعیت درمانی به تفکیک گروه آزمایش و کنترل. ۱۰۱
جدول۱۱-۴آزمون کلموگروف اسمیرنف متغیر هموابستگی ۱۰۳
جدول۱۲-۴آزمون لون برای همگونی واریانس ها در فرض دوم. ۱۰۳
۱۳-۴آنالیز کواریانس نمرات هموابستگی قبل و بعد از آموزش واقعیت درمانی به تفکیک گروه آزمایش و کنترل. ۱۰۴
مقدمه:
امروزه خانواده بر اساس اصول و هنجارهایی ویژه شکل می گیرد و حفظ و ارتقای روابط خانوادگی از ارزشی بسیار برخوردار است (اولسون, ۲۰۰۴). به همین دلیل، در سالهای اخیر کوششهای بسیاری صورت گرفته تا ثبات و کیفیت روابط زناشویی را با بهره گرفتن از مفاهیمی چون سازگاری زناشویی، موفقیت، رضایت، ثبات، خوشبختی، توافق و مفاهیمی شبیه اینها ارزیابی کنند. با وجود اهمیت همگی مفاهیم ذکر شده، آن چه در ازدواج و یگانگی زن و مرد دارای نقشی بیشتر است، سازگاری زناشویی می باشد (SheikhMohseni, 2005) سازگاری زناشویی با توجه به اهمیت نهاد خانواده در جوامع امروزی، ارتباط آن با کیفیت زنـدگی و تأثیرگـذاری بـر جنبه های مختلف از جمله سلامت جسمی و روانـی از دهـه ۱۹۹۰ مورد توجه قرار گرفتـه اسـت (قربانعلی پور, ۱۳۹۳). سـازگاری زناشـویی عبارت از وضعیتی است که در آن زن و شـوهر در بیشـتر مواقع احساس ناشی از خوشبختی و رضایت از همـدیگر را دارند و فرآیندی است که در طـول زنـدگی زن و شـوهر بوجود می آیدکه لازمه آن انطباق سلیقه ها، شناخت صـفات شخصیتی، ایجاد قواعد رفتـاری و شـکل گیـری الگوهـای مراودهای است (قربانعلی پور, ۱۳۹۳). بررسی همه گیرشناسی پژوهشها نشان میدهد کـه ناســازگاری زناشــویی یــک عامــل خطــرزای مهــم بــرای بیمارگونگی و مرگ ومیر محسوب میشود. همچنین روابط خصمانه، سلامت روانی و جسمانی زوجها را تحـت تـأثیر قرار میدهد (Rios, 2010). از سوی دیگر متغیرهای فردی، موقعیتی و ارتباطی از قبیل خودمتمایزسازی، اضطراب، آشفتگی، دلبستگی و اعتماد با توانایی فرد برای کارکرد در روابط زناشویی مرتبط هستند (E.A.&Platt, 2005) و در نظام خانواده تمایز یافتگی خود برای سازگاری ارتباطی و روان شناختی ضرورت دارد (بوئن ، ۱۹۷۸). بوئن  خود متمایز سازی سطحی رابراساس نظریه نظام های خانواده توصیف می کند که شخص قادر است در روابطش بین کارکرد عقلانی و عاطفی خود باصمیمیت و خودمختاری تعادل برقرار کند (دی کسار۲۰۰۸,گلید ۲۰۰۵) (زارعی, ۱۳۹۳). بوئن معتقدند که افراد گرایش دارند که سبک ارتباطی آموخته شده در خانواده ی مبدأ را در همسرگزینی و سایرروابط مهم تکرار کنند و الگوهای مشابهی را به فرزندانشان انتقال دهند (شاهی براواتی، ۱۳۹۲) . گیبسون (۱۹۹۳) معتقد است مفهوم تمایزیافتگی در دیدگاه بوئن پلی اسـت بـرای فهم وضیت هم وابستگی؛ به عبارت دیگر هم وابستگی مترادف با تمایزیافتگی پایین است (اسکیان، ۱۳۸۵) . امـروزه هـم وابستگی به عنوان رفتارهای ناهنجار شامل: مشغولیت های استرس زا با زندگی دیگـران و تمرکـز دائمـی بـر نیازهـا و رفتارهای آنها، شناخته می شود(اسکیان,۱۳۸۵). در این راستا رویکردهای درمانی بسیاری ایجاد شده و به کار گرفته شده اند.در این میان  واقعیت درمانی که از جدیدترین رویکردهای مشاوره و رواندرمانی محسوب می شود، مبتنی بر نظریه انتخاب و کنترل است،و علت مشکلات روانشناختی را در انتخاب های افراد و عدم مسئولیت فرد در ارضای نیازهای خود می داند ؛ در این درمان تلاش می شود که افراد از طریق انتخاب های بهتر بتوانند نیازهای بنیادین خود را برآورده سازند (Kakia, 2010) . در حقیقت هدف اصلی رویکرد واقعیت درمانی، کمک به افراد برای آگاهی از نیازهای خود، پایش رفتار و انجام انتخاب های مناسب است، درمانگران معتقدند که مشکل اساسی اغلب درمان جویان فقدان روابط رضایت بخش یا موفق در هنگام تعامل کردن با افرادی است که در زندگی به آنها نیاز دارند(داربای, ۲۰۰۷ ) (اسلامی ر. , ۱۳۹۲). اهدف اصلی واقعیت درمانی همانا تغییر هویت نامؤفق و ایجاد رفتار مسئولانه در فرداست، زیرا رفتار غیرمسئولانه انسان موجب ناراحتی و اضطراب او می شود و به نظردر واقع مشکل ناسازگاری زناشویی بیش از هـر مقولـه دیگـر سبب ارجـاع و دریافـت خـدمات رواندرمـانی و مشـاوره است (شفیع آبادی, ۱۳۹۰). بر این اساس مطالعه ازدواج و سازگاری زناشویی ازموضوعاتی است که در زمینه بهداشت روان اهمیت فراوانی دارد.
بیان مسأله:
خانواده را مؤسسه یا نهاد اجتماعی معرفی کرده اند که منتج از پیوند زناشویی زن و مرد است. از جمله مظاهر زندگی اجتماعی انسان، وجود تعامل سالم و سازنده میان انسان ها و برقرار بودن عشق به هم نوع و ابراز صمیمیت و همدلی به یکدیگر است، خانواده محل ارضای نیازهای مختلف جسمانی و عقلانی و عاطفی است (Edalati, 2010). در این بین روابط بین زوجین و میزان سازگاری آنها بایکدیگر نقش عمده ای در تامین سلامت روانی  اجتماعی آنها و فرزندانشان ایفا می کند (زهراکار، ۱۳۹۰).
گرچه تعارض یک پدیده ی جهانشمول است، با این حال راههایی که از طریق آن زوجین تعارضهای خویش را مدیریت می کنند تا حدود زیادی متفاوت است درحالی که حل موفقیت آمیز تعارض با رضایتمندی (گاتمن، ۱۹۹۴ ؛ رابرتس، ۲۰۰۰ ) و بهزیستی روانی بالاتر (سیفرت و شوارز، ۲۰۱۱) وهمچنین صمیمیت بیشتر(دو روچرشادلیک، استتلرب، استودرا و هارینگتون، ۲۰۱۳) در ارتباط است،فقدان حل و فصل موفقیت آمیز تعارضها با درماندگی زناشویی بالاتر(کارستنسن، گاتمن و لوینسون، ۱۹۹۵) و سلامت روان پایینتر(دو روچر شادلیک، پاپ و کامینگز ، ۲۰۰۴ )همراه است (ملکی, ۱۳۹۳). بسیاری از روانشناسان و خانواده درمانگران نیز “ویژگیهای شخصیتی زوجین و چگونگی تجارب کودکی و کیفیت روابط بین اعضای اصلی” را مهمترین عامل در موفقیت یا عدم موفقیت هر ازدواجی می دانند.  بانفوذترین این دیدگاه ها، نظریه های تمایزیافتگی بوئن و سبکهای دلبستگی بالبی است. نظریه های سبکهای دلبستگی و تمایزیافتگی، بر روابط اولیه در محیط خانواده تأکیدکرده و آن را بر روابط بعدی مؤثر می دانند ( یونگ، کلاسکو و ویشار، ۲۰۰۳) (تیموری آسفیچی, ۱۳۹۱). خودمتمایزسازی از نظر بوئن  به توانایی اشخاص برای تمایز خود از خانواده اصلیشان در سطح عاطفی و عقلی اطلاق می شود. خودمتمایزسازی به میزان و درجه ای که فرد قادر است بین الف) عملکرد عقلانی و هیجانی و ب) صمیمیت و استقلال در روابط، تعادل برقرار کند(گلید، ۲۰۰۰) (تیموری آسفیچی, ۱۳۹۱)  . اشخاصی که در قطب پایین این ، مقیاس قرار دارند، کسانی هستند که عقل و عاطفه شان چنان درهم آمیخته است که زندگیشان تحت اختیار احساسات اطرافیانشان قرار دارد. در نتیجه، به سادگی دچار بدکاری می شود. آنها به خاطر آنکه اشخاصی ترسو و به لحاظ عاطفی نیازمند هستند، فردیت خود را فدای کسب اطمینان از سوی دیگران می کنند. افرادی هم که در قطب بالای مقیاس قرار دارند از لحاظ عاطفی پخته هستند. آنها می توانند به میل خودشان احساس یا کردار داشته باشند و تعریف واضح و روشنی از  خود دارند (گلدنبرگ، ایرنه و گلدنبرگ، هربرت ترجمه شاهی براواتی, ۱۳۸۸) . براساس نظر برادبری (۱۹۹۵),گلمن وکرامر(۱۹۸۷)تجربیات و مشخصه های فردی با سازگار ی زناشویی در ارتباط هستند. خودمتمایزسازی به عنوان یکی از مشخصه های فردی با سازگاری زناشویی ارتباط دارد (زارعی, ۱۳۹۳). همچنین اسکورن ودندی (۲۰۰۴)درپژوهش هایی که درموردتمایزیافتگی انجام دادند به این نتیجه رسیدند،سطوح بالاترتمایزیافتگی به طور معناداری  پیش بینی کننده ی سطوح بالاترکنترل موفق درموقعیتهای مختلف وسازگاری زناشویی بالاتر بوده است .پژوهش گای یی،گلد(۲۰۰۳) نشان دادکه ارتباط منفی قابل توجهی بین سطوح تمایزیافتگی وتعارض  زوجی بین زوجین نظامی وجودارد.

از سوی دیگردلبستگی در بزرگسالان به یک پیوند قوی عاطفی میان  دو نفر مربوط است که آنها را بر می انگیزدتا به رفتاری که رابطه شان را حفظ می کند متعهد باشند (شیشه بر, ۱۳۹۳).
دلبستگی تقریباً با معنی وابستگی متقابل نزدیک است یعنی یک نوع وابستگی سالم بین طرفین بر قرار می شود که هیچ یک  نیاز مند نیست که طرف مقابل را به خود نیازمند کند و احساس نا امنی در آن وجود ندارد در صورتیکه در هم وابستگی رابطه ای بیمارگونه وجود دارد که در آن دو  طرف محتاج و نیازمند این نیازمند بودن طرف مقابل هستند و هریک از نیاز دیگری در جهت ارضاء خود بهره می گیرد و هر کدام برای خوشبختی به دنیای خارج از خود متوسل می شوند (شیشه بر, ۱۳۹۳).
رابرت سابی تعریفی ازهم وابستگی به این شرح ارائه کرده است: ” وضعیت هیجانی- عاطفی، روان شناختی و رفتاری، که ناشی از مواجهه ی طولانی مدت فرد با مقررات و رسوم توان فرسا و ظالمانه ای است که از بیان آزادانه ی احساسات و همچنین گفتگوی مستقیم درباره ی مشکلات شخصی و بین شخصی جلوگیری می کند (شیشه بر, ۱۳۹۳). در این میان دیر، روبرت و لانگ)۲۰۰۵)، یازده تعریف برای هم وابستگی عنوان کردند و متوجه شدند که هسته اصلی ویژگی های هم وابستگی شامل تمرکزبیرونی، ایثار خود ، کنترل دیگران و سرکوب احساسات می باشد (مثقالی, ۱۳۹۳).”ونتایج تحقیق نوریگا و همکارانش (۲۰۰۸) نیز نشان می­دهد که میزان هم­وابستگی در خانواده­هایی که حداقل یک عضو معتاد دارند نسبت به خانواده­هایی که معتاد ندارند ولی دارای روابط معیوب (بی­توجهی به فرزندان، عدم ارتباط احساسی و عاطفی و.) هستند، پنج برابر بیشتر است (Noriega, 2008).
واقعیت درمانی گلاسریکی از مداخلات درمانی رایج در راه توصیف انسان، تعیین قوانین رفتاری و چگونگی نیل به رضایت، خوشبختی و موفقیت محسوب می شود( جونز و پاریش ۲۰۰۵) (قربانعلی پور, ۱۳۹۳).تئوری انتخاب  به عنوان روانشناسی کنترل درونی ,در نقطه مقابل روانشناسی کنترل بیرونی است وآموزه اصلی این نظریه این است که ما انسان ها بیش از آنچه تصور می کنیم بر زندگی خود تسلط داریم  ولی متاسفانه بخش زیادی از این کنترل ها غیر موثر ونا کار آمد ند ویاد نگرفته ایم انتخاب های موثر داشته باشیم (ویلیام گلاسر مترجم صاحبی, ۱۳۹۱) .
نظریه انتخاب اعلام می دارد هر موجود آدمی از۵ نیاز اساسی برخوردار است ، نظریـه انتخــاب توضیح می دهد که ما نیـاز های خود را مستقیما ارضا نمی کنیم. آنچـه ما انجام می دهـیم ایـن است که هر کاری را که انجـام می دهیم و باعث می شود احسـاس خیلـی خـوبی کنـیم، حفـظ  می نماییم(روس ،۲۰۰۳ ). ما این دانش را در محل خاصی از مغزمان ذخیره می کنیم کـه دنیـای کیفـی نامیـده می شود. انسانها مهم ترین عنصر دنیای کیفی ما و کسانی هستنـد که بیش از همه دوست داریـم با آنها ارتباط داشته باشیم(روس ،۲۰۰۳ ) . واقعیت درمانی امروزی سریعاروی رابطه ناخوشایند یا فقدان رابطه تمرکز می کند که معمولاً علت مشکلات درمانجویان است (کری،۲۰۰۵ ) (قربانعلی پور, ۱۳۹۳). پیترسون ,چانگ وکالینز(۱۹۹۸)فرض کردند که نظریه انتخاب  واستفاده از واقعیت درمانی در ایجاد ونگهداری یک خود پنداره مثبت به دانشجویان تایوانی کمک می کند (peterson, 1998).
 حال با توجه به افزایش آمار طلاق از یک طرف و مشکلات زوجین  همچنین ادعای رویکرد گلاسر مبنی بر افزایش میزان احتمال موفقیت، امیدواری و دیگر جنبه های مثبت ماهیت انسان به صورت مسئولیت پذیری و افزایش میزان کنترل درونی وتاکید بر ارتباط کارآمد تر, همینطور با عنایت به فقدان پژوهش در خصوص اثربخشی واقعیت درمانی بر ناسازگاری زوجین می خواهیم با توجه به این برداشت ها به این سؤال جواب دهیم که: آیا واقعیت درمانی بر هم وابستگی و عدم تمایز یافتگی، در خانواده های ناسازگار اثر دارد؟
ضرورت واهمیت تحقیق :
ازدواج در همه جوامع امری مهم شمرده می شود و داشتن زندگی زناشویی موفق تقریباً برای هر کسی یک هدف عمده و آرمانی به شمار می رود(میرز ، ماداتیل ، و تینگل,۲۰۰۵) (مثقالی, ۱۳۹۳). در ایران از هر هزار ازدواج حدود دویست مورد به طلاق می انجامد (زارعی محمودآبادی, ۱۳۹۲). سازگاری و ناسازگاری زناشویی تمام ابعاد زندگی زوجین و نیز فرزندان آنها را تحت تاثیر قرار می دهد (زهراکار, ۱۳۹۰).
اما در صورتی که سازگاری وجود نداشته باشد، این جنبه های مثبت از بین می روند و باعث مشکلات عدیده ای هم در زمینه ی فردی و هم اجتماعی می شود. با توجه به اینکه مسائل ناشی از ناسازگاری که حتی بسیاری از مواقع به طلاق نیز می انجامد هم فردی و هم اجتماعی است باید با ترکیبی از دیدگاه های جامعه شناختی و روان شناسی به آن پرداخت و عوامل مؤثر بر آن را بررسی کرد و صرف نظر از تمام ازدواج هایی که به طلاق منتهی می شوند، ازدواج های ناموفق زیادی وجود دارند که به دلایل مختلف، زن و شوهرها مایل به جدایی نیستند ( سایت اداره ثبت احوال کشور ، ۱۳۹۰).
مطالعات گاتمن (۱۹۹۸)نشان داد که وضعیت زناشویی خوشایند با سلامت روان بهتر و بهزیستی فردی در ارتباط است و سازگاری زناشویی پایین به طور ویژه ای با افزایش خطر ابتلا ی به افسردگی و سایر اختلالات روانپزشکی رابطه داردآنچه ما برآن تأکید داریم اینکه خانواده و روابط اعضای آن را هم در ایجاد و هم در پیشگیری از این معضل بررسی کنیم (زارعی, ۱۳۹۳)  و اینکه کارکرد روی قطع یا کاهش هم وابستگی چقدر در کاهش این روند تعیین کننده می باشد (شیشه بر, ۱۳۹۳). به هر حال به دلیل تأثیر فو ق العاده سازگاری زناشویی بر ابعاد مختلف زوجین و فرزندان آنها، افزایش سازگاری زناشویی و کاهش ناسازگاری زناشویی از ضروریات محسوب می گردد.این تحقیق بیانگر آنست که اگر اینگونه کارکردها  و اطلاعات از هم وابستگی در خانواده صورت گیرد،آیا سرعت دسترسی به نتیجه برای جلوگیری از طلاق بالا خواهد رفت. ضمناً عدم خود تمایز یافتگی های موجود در خانواده های طلاق را نیز که اغلب خود زیر مجموعه ای ازهمین هم وابستگی ها می باشد، مورد مطالعه قرار می دهیم. بنابراین با توجه به مباحث مذکور ضروری است که بحث ناسازگاری همسران به عنوان یک موضوع مهم مورد بررسی علمی قرار گیرد و عوامل مؤثر بر آن مورد بررسی واقع شود.پژوهش حاضر هم ضمن اطلاع رسانی در مورد ویژگی های هم وابستگی و عدم تمایز یافتگی و تأثیر آن برخانواده های ناسازگار می پردازد و روش درمانی در واقعیت درمانی را نیز معرفی می کند.
اهداف تحقیق:
بررسی میزان اثربخشی فنون واقعیت درمانی در افزایش تمایز یافتگی وکاهش هموابستگی زوجین ناسازگار
اهداف فرعی:
بررسی میزان اثربخشی فنون واقعیت درمانی در افزایش تمایز یافتگی زوجین ناسازگار
بررسی میزان اثربخشی فنون واقعیت درمانی در کاهش هموابستگی زوجین ناسازگار
فرضیات تحقیق:

پایان نامه: بررسی اثربخشی آموزش نظریه انتخاب به شیوه ی گروهی بر افزایش تمایز یافتگی و صمیمیت دانشجویان متاهل دانشگاه غیرانتفاعی …

عنوان

بررسی اثربخشی آموزش نظریه انتخاب به شیوه ی گروهی بر افزایش تمایز یافتگی و صمیمیت دانشجویان متاهل دانشگاه غیرانتفاعی شاهرود


(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)


فهرست مطالب 
      عنوان                                         صفحه 
فصل اول:کلیات پژوهش
مقدمه                                              ۱
بیان مسأله                                         ۳                                            اهمیت و ضرورت پژوهش                                  ۶
اهداف پژوهش                                         ۸
فرضیه های پژوهش                                     ۸                              متغیرها                                             ۹
نام گذاری متغیر ها
تعریف متغیرها
 
فصل دوم:ادبیات پژوهش
مبانی نظریه پردازان در رابطه با موضوع پژوهش       ۱۴
در حوزه نظریه انتخاب                             ۱۴
شرح حال پیشگام                              ۱۴
نظریه انتخاب                               ۱۵
اصول نظریه انتخاب                           ۱۸
اهداف درمانی نظریه انتخاب                   ۱۹
نیازهای اساسی                              ۲۰
دنیای کیفی                                 ۲۴
رفتارکلی                                   ۲۶
مسئولیت                                    ۲۸
مشاوره گروهی                               ۲۹
تغییرات افراد درگروه                       ۳۰
عوامل درمانی در گروه                       ۳۱
فرآیند مشاوره گروهی                        ۳۲
واقعیت درمانی گروهی                        ۳۴
نقش رهبر درواقعیت درمانی گروهی              ۳۸
راهبرهای درمانی نظریه انتخاب                ۳۸
فرآیند درمان                              ۳۹
۲-۱-۲- در حوزه تمایز یافتگی                      ۴۱
تاریخچه خانواده درمانی                   ۴۱
خانواده درمانی سیستمی                    ۴۳
نظریه و روال کار در رویکرد بوئن          ۴۷
نظریه نظام های خانواده                   ۵۰
هشت مفهوم نظری بوئن                      ۵۱
اهداف درمان                              ۶۰
فنون درمانی                              ۶۱
درمان بوئنی با زوج ها                    ۶۱
ارزشیابی درمان، نظریه ونتایج             ۶۴
۲-۱-۳- در حوزه صمیمیت                          ۶۵
تعریف صمیمیت                                ۶۵
صمیمیت چیست                                 ۶۷
ابعادصمیمیت                                 ۶۷
مواضع نظریه پردازان در رابطه با صمیمیت       ۷۵
صمیمیت از دیدگاه استرنبرگ                     ۷۵
صمیمیت ازدیدگاه باگاروزی(مدل تعاملی وترکیبی)۷۸
صمیمیت از دیدگاه وارنینگ(مدل ترکیبی)        ۷۸
صمیمیت از دیدگاه آدلرین ها(رویکرد سیستماتیک)۸۱
صمیمیت از دیدگاه یانگ ویانگ واستهمان        ۸۲
صمیمیت ازدیدگاه اسپنسر                      ۸۲
صمیمیت ازدیدگاه بیورکوویش و کاردون          ۸۴
صمیمیت ازدیدگاه فارمن (مدل رشدی)            ۸۴
صمیمیت از دیدگاه نظریه انتخاب               ۸۶
صمیمیت از دیدگاه بالبی(سبک دلبستگی فرد وارتباط آن با        روابط صمیمانه)                                  ۸۷
 
بررسی پیشینه مطالعاتی                           ۹۲
پژوهش ها ی انجام شده در داخل کشور              ۹۲
پژوهش های انجام شده درخارج کشور               ۹۶
 
فصل سوم:روش شناسی پژوهش
مقدمه                                            ۱۰۵
جامعه آماری                                      ۱۰۵
حجم نمونه                                         ۱۰۵
شیوه ی نمونه گیری                                 ۱۰۶
ابزار اندازه گیری                                ۱۰۶
محاسبه پایایی                                     ۱۰۸
تعیین روایی محتوایی                               ۱۰۹
طرح پژوهش                                        ۱۱۰
برنامه آموزش                                     ۱۱۰
شیوه تجزیه و تحلیل داده ها                         ۱۱۲
 
فصل چهارم:تجزیه وتحلیل داده ها
مقدمه                                             ۱۱۳
تجزیه و تحلیل توصیفی داده ها                        ۱۱۳
تجزیه و تحلیل توصیفی داده ها                        ۱۲۳
فصل پنجم:بحث و نتیجه گیری
مقدمه                                             ۱۳۰
بحث پیرامون فرضیه های پژوهش                        ۱۳۰
بررسی فرضیه اول پژوهش                          ۱۳۳
بررسی فرضیه دوم پژوهش                         ۱۳۴
نتایج کلی پژوهش                                  ۱۳۴
محدودیت                                           ۱۳۶
پیشنهادها                                        ۱۳۶
پیشنهادهای کاربردی                          ۱۳۶
پیشنهادهای پژوهشی                           ۱۳۶
منابع و مآخذ
منابع فارسی
منابع لاتین
پیوستها
 
فهرست جدول ها
عنوان                                                صفحه
جدول(۳-۱)پرسشنامه خود متمایز سازی بر حسب مولفه             ۱۰۷
جدول(۳-۲)پرسشنامه صمیمیت زناشویی بر حسب مولفه             ۱۰۸
جدول(۳-۳):محاسبه ضریب پایایی ابزار اندازه گیری          ۱۰۹
جدول(۳-۴)دیاگرام طرح پژوهش                               ۱۱۱            
جدول(۴-۱) توزیع نمونه ها از نظر جنسیت                  ۱۱۳
جدول(۴-۲) توزیع نمونه ها از نظر میزان تحصیلات            ۱۱۵
جدول(۴-۳) توزیع نمونه ها از نظر شغل                    ۱۱۷
جدول(۴-۴) توزیع نمونه ها از نظر میزان تحصیلات همسر        ۱۱۸
جدول( ۴- ۵) خلاصه نتایج بررسی فرض همگنی شیب‌های نمره‌های پیش آزمون و پس آزمون در سطوح عامل(گروه آزمایش و گواه)         ۱۱۹
جدول (۴- ۶) خلاصه نتایج تحلیل واریانس و کوواریانس نمره پیش آزمون و پس آزمون                                      ۱۲۱ 
جدول( ۴- ۷) خلاصه نتایج بررسی فرض همگنی شیب‌های نمره‌های پیش آزمون و پس آزمون در سطوح  عامل(گروه آزمایش و گواه)    ۱۲۲
جدول(۴- ۸) خلاصه نتایج تحلیل واریانس و کوواریانس نمره پیش آزمون و پس آزمون                                      ۱۲۴
جدول(۴-۹)خلاصه نتایج تحلیل واریانس وکواریانس نمره پیش آزمون و پس آزمون                                              ۱۲۴
جدول (۴-۱۰)خلاصه نتایج بررسی فرض همگنی شیب های نمره های پیش آزمون و پس آزموندر سطوح عامل (گروه آزمایش وگواه)      ۱۲۵
جدول(۴-۱۱)خلاصه نتایج تحلیل واریانس وکواریانس نمره پیش آزمون و پس آزمون                                             ۱۲۶
 
جدول(۴-۱۲) نتیجه حاصل از اجرای آزمون رتبه ای فریدمن به تفکیک خرده مقیاس های خود متمایز سازی                  ۱۲۷
جدول(۴-۱۳) نتیجه حاصل از اجرای آزمون رتبه ای فریدمن به تفکیک خرده مقیاس های خود متمایز سازی                  ۱۲۸                                                                                                    ۱۲۸
 
                       فهرست نمودارها
عنوان                                        صفحه                                                                                                          
نمودار(۴-۱)مقایسه میانگین خرده مقیاسهای تمایزیافتگی قبل از آموزش نظریه انتخاب                              ۱۱۶
نمودار(۴-۲) مقایسه میانگین خرده مقیاسهای تمایزیافتگی بعد از آموزش نظریه انتخاب                              ۱۱۷
نمودار(۴-۳) مقایسه نمره کلی  خرده مقیاسهای تمایزیافتگی قبل و بعد ازآموزش نظریه انتخاب                        ۱۱۸
نمودار(۴-۴)مقایسه میانگین خرده مقیاسهای صمیمیت قبل از آموزش نظریه انتخاب                                    ۱۲۰
نمودار (۴-۵)مقایسه میانگین خرده مقیاسهای صمیمیت در ازدواج بعد از آموزش نظریه انتخاب                       ۱۲۱
نمودار (۴-۶)مقایسه میانگین نمره کلی صمیمیت قبل و بعد از آموزش نظریه انتخاب                                    ۱۲۳
 
 
چکیده:
هدف از این پژوهش بررسی اثربخشی نظریه انتخاب به شیوه گروهی بر افزایش تمایزیافتگیو صمیمیت دانشجویان متاهل است.جامعه مورد مطالعه کلیه دانشجویان متاهل دانشگاه غیر انتفاعی شاهرود در سال ۱۳۸۹ می باشد.حجم نمونه طبق اصول علمی۶۰نفر و با بهره گرفتن از روش نموه گیری ساده انتخاب شد.جهت جمع آوری داده ها از دو ابزار عمده الف)پرسشنامه خود متمایز سازی ب)پرسشنامه صمیمیت زناشویی استفاده شد. این پژوهش نیمه تجربی و از نوع پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل است.جهت  تجزیه و تحلیل داده ها از آزمون کوواریانس،فریدمن استفاده شده است.نتایج پژوهش نشان داد:
۱-میزان تمایزیافتگی دانشجویان که به نظریه انتخاب شیوه گروهی را دریافت کرده اندبه طور معنی داربالاتر ازمیزان صمیمیت کسانی است که آموزش رادریافت نکرده اند.
-میزان صمیمیت زناشویی دانشجویان که به نظریه انتخاب شیوه گروهی را دریافت کرده اندبه طور معنی داربالاتر از میزان صمیمیت کسانی است که آموزش را دریافت نکرده اند.
کلید واژه:نظریه انتخاب،تمایزیافتگی،صمیمیت
 
فصل اول: کلیات
          پژوهش
۱-۱– مقدمه
   ازدواج یکی از مهمترین رویدادهای زندگی انسان محسوب می شود که نه تنها در سلامت جسمی و روانی فرد موثر است بلکه نقش مهمی را در ورود انسان به دوره ی بزرگسالی بر عهده دارد(موسوی،۱۳۸۶).
با ازدواج،خانواده تشکیل می شود و نظام خویشاوندی شکل می گیرد و نسل بقا می یابد ازدواج موفق پایه و بنیان عالی برای ایجاد خانواده شاد و مستحکم است( زابو[۱]،ترجمه میر محمد صادقی۱۳۸۴).

ازدواج سنگ بنای خانواده و پاسخی جامعه پسندانه به یکی از نیازهای اساسی انسان ها برای تداوم نسل بشریت است.لزوم پایداری و تداوم محبت و تعلق انسان ها به یکدیگر از یک سو و حفظ اخلاق و روابط صحیح انسانها با یکدیگر و پرورش در محیط عاطفی سالم خانواده از سوی دیگر ضرورت ازدواج را بیش از پیش آشکار می سازد. و البته آسیب به خانواده به عنوان یکی از مهمترین نهادهای اجتماع موجب پیامدهای وخیمی در کل ساختار و نظام ارزشی فرهنگی یک جامعه خواهد شد(ثنایی،۱۳۷۵).
به طور سنتی و  معمول اساس تشکیل خانواده با ازدواج گذاشته می شود.همسر گزینی و پیمان زناشویی هر دو نشانه بالندگی و پیشرفت شخصی اند.گزینش همسر بی گمان یکی از مهمترین تصمیماتی است که در زندگی می گیریم(برنشتاین و برنشتاین،ترجمه نائینی و منشی ۱۳۸۰).
ازدواج بیش از هر ارتباط دیگری طرفین را مقید می سازد.همچنین زوجین از حق اشتباه کمتری برخوردارند آنچه دو نفرباید  پیش از ازدواج بدانند این است که ازدواج مسأله ای نیست که همه بر آن اشراف داشته باشند.ازدواج قدم گذاشتن در یک شراکت کاری است که معمولا جزئیات نحوه برخورد با مشکلات احتمالی به صورت کتبی ذکر می شود(گلاسر وگلاسر،ترجمه نیکو و برازنده ،۱۳۸۳).
اما واقعیت  ها بسیار تکان دهنده اند.مهم نیست  هر سال چند زوج بر سر سفره عقد می نشینند آمار طلاق به صورت روز افزونی رو به افزایش است.راز داشتن یک ازدواج موفق چیست؟و حتی مهمتر از آن چگونه می توان صمیمانه در کنار یکدیگر ماند؟
برای اکثر افراد  علت کاهش دلبستگی شان پس از ازدواج به مثابه یک راز ناگشوده است زوج هایی که زندگی مشترکشان را با عشق شروع  می کنند وزوج هایی که نمی توانند از ابتدا به شناخت درستی از یکدیگر دست یابند،مشاهده می کنند که صمیمیت اولیه کم کم رنگ می بازد و هیچ کدام نمی دانند اشکال کار در کجاست؟  آن احساسات آتشین ممکن است در مقاطعی  کوتاه از زندگی به صورت چسبنده جلوه گر شود و بزودی محو شود و ارتباط شخصی شان  با یکدیگر سیر نزولی به خود می گیرد یا در سطحی پایین تر از سطح انتظارتشان راکد می ماند.با گدشت زمان،زندگی بعضی از زوج ها به جدایی کشیده می شود اما اکثریت به زندگی مشترکشان با آهنگی یکنواخت و ملال آور ادامه می دهند و برای تحمل این زندگی به مشروبات الکلی ,پرخوری،مواد مخدر،روابط نامشروع روی می آورند و البته در این  روابط نامشروع به دنبال آن صمیمیت گمشده زندگی زناشویی می گردند(گلاسر وگلاسر،ترجمه نیکو و برازنده،۱۳۸۳ ).
میانگین ۶ ساله نسبت طلاق به ازدواج طی سالهای ۸۶-۸۱ برابر ۰/۱۱ درصد بوده است یعنی حدودا از هر ۹ ازدواج ۱ مورد آن به طلاق منجر شده است که آمار خوبی برای کشور ما به نظر نمی رسد(جعفری هرندی،۱۳۸۸).
افزایش روز افزون مشکلات و تعارضات زناشویی و کاهش صمیمیت در دنیای معاصر و خطر بروز جدایی و اثر منفی آن بر زوجین،فرزندان و کل ساختار جامعه موجب آن شده است تا مشاوران خانواده با بهره گرفتن از طرح ها و نظریه به کمک زوجین بپردازند.
۱-۲ بیان مسأله
خانواده مهمترین نهاد اجتماعی وکوچکترین هسته ی جامعه است که از یک زن و مرد و فرزندان تشکیل می شود،اساس و رکن اصلی خانواده به عنوان زیر بنای جامعه ،ازدواج است.بدون تردید ازدواج بزرگ  ترین و مهم ترین حادثه زندگی هر انسان است،به طوری که موفقیت یا شکست هر یک از زوجین می تواند سرنوشت ساز باشد(احمدی،۱۳۷۴).
ازدواج عامل پیدایی خانواده است و خانواده برآیند یا انعکاسی از کل جامعه است(جعفری هرندی،۱۳۸۸).
همچنین ازدواج  رابطه ای انسانی ،پیچیده،ظریف و پویاست و از ویژگی های خاصی برخوردار است و به عنوان مهمترین و عالی ترین رسم اجتماعی برای دستیابی به نیازهای عاطفی و امنیتی همواره مورد تائید همگان بوده است(برنشتاین و برنشتاین،ترجمه نائینی و منشی ،۱۳۸۰).
روابط زناشویی به جهت اهمیت و ویژگی های خاص اش می تواند قابل توجه ترین شکل رابطه انسانی باشد که به تعبیر گلاسر ماهیتا سرچشمه  عمده ناخشنودی است.حفظ یک رابطه زناشویی موفق ،سخت  ترین نوع رابطه است.تقریبا بیش از نیمی از افرادی که ازدواج می کنند قادرند زندگی مشترک خود را برای یک عمر حفظ  نمایند و از میان کسانی که موفق به حفظ آن می شوند افراد بسیار کمی یافت می شوند که دفتر زندگی مشترکشان را به خوبی و خوشی می بندند.در بین تمام روابط ما زندگی مشترک طولانی و خوشایند کمیاب ترین نوع رابطه است که به آسانی به دست نمی آید(گلاسر و گلاسر ،ترجمه نیکو وبرازنده،۱۳۸۳).
از میان تمام موقعیت های پر تنشی که مردم در زندگی خود با آنها روبرو می شوند طلاق و مشکلات زناشویی به ترتیب رتبه دوم و سوم را دارا هستند(هولمز و راهه،۱۹۶۷،به نقل از دربای،۱۳۸۶).
و احتمالا تعداد زن و شوهرهایی که زندگی مشترک شادی ندارند ولی طلاق نمی گیرند بیش از گروه دیگر است(گلاسر و گلاسر،ترجمه نیکو و برازنده،۱۳۸۳).
امروزه زندگی انسان ها در تمامی ابعاد دستخوش تغییرات سریع و شگرفی شده است.زندگی زناشویی نیز از این قاعده مستثنی نیست.اهداف،نقش ها ،وظایف و نحوه شکل گیری ازدواج در طول زمان تغییر یافته است(برنشتاین و برنشتاین،ترجمه نائینی و منشی،۱۳۸۰).

آنچه مسلم است روابط خوب به سادگی به دست نمی آید،بلکه به دست آوردن آن مستلزم تلاش مداوم و آگاهانه است. جرج لوینگر[۲] می گوید :آنچه در ایجاد یک رابطه زناشویی خوب یا هر نوع رابطه ی رضایت بخش مهم است،میزان هماهنگی و تناسب شما با همدیگر نیست بلکه مهم آن است که چگونه  با ناسازگاری ها مقابله می کنید(کلینکه،ترجمه محمد خانی،۱۳۸۰).
یکی از شاخص های مهم  آشفتگی در روابط زناشویی ،کمبود صمیمیت است.صمیمیت به وقوع تعامل بین زوجین اشاره می کند.تعاملی که به احساس نزدیکی ،عشق و توجه در میان آنان می انجامد.صمیمیت مستلزم تبادل احساسات عمیق و افکار خصوصی شخص است(هندریکس و هانت،ترجمه ابراهیمی،۱۳۸۴).
در حالی که زوجین آشفته به طور روزمره خیلی کم به یکدیگر ابراز صمیمیت،نزدیکی و محبت می کنند(هالفورد،ترجمه تبریزی و همکاران،۱۳۸۴).
وتوانایی ابراز صمیمیت زمانی به وجود می آید که فرد به یک استقلال  عاطفی و پختگی روانی در خود رسیده باشد تا بتواند آن را به روابط خود انتقال دهد(سلطانی،۱۳۸۷).
می توان گفت یکی از مهمترین دلایلی که باعث می شود همسران احساس کنند که انطباق با ازدواج سخت و مشکل است این است که آنها مشخصا خیلی ایده آل گرا هستند.ارتباط پیش از ازدواج برای آنها پر از افسانه و خیال پردازی است(میرمحمدصادقی،۱۳۸۳).
خواست واراده برای تفکر؛شناسایی حقیقت و واقعیت،پذیرفتن مسئولیت ،تشخیص راست یا دروغ و درست از غلط،شکل اساسی  خود بیان گری انسان و پذیرفتن مسئولیت استقلال عقلانی و تعهد به سودمندی ذهن خویش است(براندن[۳] ،ترجمه هاشمی،۱۳۷۱).
و پذیرش مسئولیت و استقلال در انتخاب همسر و از آن مهمتر پذیرش اداره خانواده و توافق بر سر آن می تواند به عنوان یکی از عوامل مهم در یک ازدواج موفق به حساب آید. نظریه انتخاب مبتنی بر واقعیت درمانی که یکی از جدیدترین رویکردهای مشاوره و روان درمانی محسوب می شود،در آن بر قبول انتخاب،مسئولیت،واقعیت و شناخت درست و نادرست تاکید می شود و ارتباط آنها  با زندگی روزمره فرد در نظر گرفته می شود(شارف،ترجمه فیروزبخت،۱۳۸۷).
از نظر، نظریه انتخاب [۴]    فقدان توان زوجین در ارضای نیازهای اساسی ،احساس ارزشمندی،دوست داشته شدن موجب تعارض و درگیری در روابط زناشویی می گردد(گلاسر و گلاسر،ترجمه نیکو و برازنده،۱۳۸۴).
با توجه به این موضوع که در طی دو دهه گذشته برنامه های پیشگیرانه ای که با هدف بهبود روابط زوجین طراحی شده اند بیشتر جنبه آموزشی دارد تا درمانی .همچنین شباهت رویکرد نظریه انتخاب گلاسر در بستر فرهنگی ما،لذا در این پژوهش مسأله اساسی این است که آیا  آموزش نظریه انتخاب که بر مفاهیمی چون آزادی و انتخاب،مسئولیت،داشتن کنترل بر زندگی خود،آگاهی تاکید دارد بر میزان افزایش تمایز یافتگی و صمیمیت،مهرورزی افراد متاهل موثر است؟
۳- ۱- اهمیت و ضرورت پژوهش
همواره روان شناسان کوشیده اند تا سنگ زیربنای خانواده را مبنایی قرار دهند که زوج ها با محبت و امنیت،صمیمیت،تفاهم و سازگاری خود را ادامه دهند،اما بسیاری از مشکلات زناشویی به صورت پنهان در بستر خانواده ادامه می یابد و موجودیت خانواده را مورد تهدید قرار می دهد و به تدریج اندوه و درماندگی بر زندگی زوجین مستولی گردیده و تاوان این گونه زندگی ممکن است به صورت مشکلاتی روانی- فیزیولوژیکی،اختلالات عاطفی و اختلالات اضطرابی بروز کند(یونسی و همکاران،۱۳۸۲).
جامعه امروزی ما به علت گذرا بودن آبستن بسیاری از حوادث و آسیب های اجتماعی از جمله طلاق و متلاشی شدن خانواده می باشد که آمار۲۱/. طلاق در کشور ما مسأله را روشن می کند(اعتمادی،۱۳۸۴).
لذا تلاش برای استحکام و تداوم پیکره ازدواج و خانواده و ارضاء نیازهای فیزیکی ،عاطفی و روانی  اعضاء در چهارچوب خانواده از اهمیت زیادی  برخوردار است(مهابادی راد،۱۳۷۱).
مطالعات و تجربیات بالینی نشان داده که ریشه بسیاری از مشکلات زناشویی فقدان صمیمیت و مشکلات ارتباطی بین زوجین  است.به نظر می رسد امروزه زوجین بیش از گذشته نیازمند ارضاء نیازهای عاطفی-روانی خویش به ویژه نیاز به صمیمیت هستند(باگاروزی،۲۰۰۱،ترجمه اعتمادی،۱۳۸۴).
در گذشته ،همسران توسط والدین انتخاب می شدند و جوانان با آشنایی بسیار محدود از همدیگر و تعاریف خاصی که از نقششان داشتند و انتظاراتی که حاصل تربیت و یادگیری آنها از والدینشان و فرهنگ ارائه می شد وارد رابطه زناشویی می شدند.اما با تغییر خانواده های گسترده به هسته ای تحولات اقتصادی و اجتماعی،همچنین بالا رفتن سطح تحصیلات،شاغل شدن زنان،میل به استقلال و تصمیم گیری در هر دو طرف دلایل اساسی ازدواج سنتی دستخوش تغییراتی شده است(سگالن،ترجمه الیاسی،۱۳۸۰).
امروزه همسران غالبا به صورت انتخاب آزاد و مستقل زندگی خود را شروع می کنندو نیاز دارند که احتیاجات روحی و روانی شان مثل همدلی ،حمایت کردن،درک کردن توسط همسر ارضاء شود.از طرف دیگر بنا به گفته ی میس(۱۹۷۶)با اینکه امروزه جوانان توقع رابطه صمیمیانه دارند اما مهارت های لازم را در جهت ایجاد آن کسب نمی کنند و در نتیجه باعث کاهش رضایت زناشویی از، ازدواجشان شده است(باگاروزی،۲۰۰۱،ترجمه اعتمادی،۱۳۸۴).
برای مقابله با معضلات زناشویی انواع خدمات و درمان های فردی و گروهی  و آموزش رویکرد های متفاوت  استفاده می شود.نظریه انتخاب به عنوان یکی از جدیدترین رویکرد های  مشاوره و روان درمانی نظریه ای است قابل فهم،غیرفنی، مبتنی بر عرف و عقل سلیم که در آن فرآیند آموزش بیش از درمان به کار گرفته می شود وبر پیشگیری تاکید دارد.اساس فلسفه ی درمان نظریه انتخاب آن است که آدمی نهایتا خود انتخاب کرده و تعیین کننده زندگی خودش است.لذا برای آزمودن ادعا نظریه انتخاب که می تواند از طریق آموزش مفاهیم آن مسائل زناشویی را کاهش داد و کاربردی کردن این نظریه در بستر فرهنگی –اجتماعی ایران ضروری است که به شکل علمی و عملی مداخلاتی صورت پذیرد تا زوج به صورت یک فرد مستقل و رشد یافته اول مسائل و مشکلات خود و بعد همسرش را درک و حل نماید و در جهت ارتقای بهداشت روان فردی و،خانواده و جامعه تلاش کند.
[۱]-Zabo.
[۲]-Lovinger.G

پایان نامه:اثربخشی واقعیت درمانی بر کاهش کمرویی و نارسایی هیجانی دانش آموزان

 واحد اردبیل

 

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد (M.A) در رشته روانشناسی بالینی

پایان نامه

 

عنوان :

   اثربخشی واقعیت درمانی بر کاهش کمرویی و نارسایی هیجانی دانش آموزان

استاد راهنما:

دکتر محمد نریمانی                      

استاد مشاور:

دکتر توکل موسی زاده    

زمستان ۱۳۹۲

 

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

 فهرست مطالب
صفحهعنوان
۱چکیده.
 فصل اول:کلیات تحقیق
۳۱-۱-مقدمه.
۵۱-۲- بیان مسئله
۶۱-۳-اهمیت و ضرورت تحقیق.
۸۱-۴-اهداف پژوهش
۸۱-۵- فرضیه ها.
۹۱-۶-تعاریف نظری متغیرهای تحقیق
۱۰۱-۷-تعریف عملیاتی متغیرهای تحقیق
 فصل دوم:ادبیات تحقیق
۱۲۲-۱-مقدمه
۱۲۲-۲-کمرویی
۱۴۲-۲-۱-علل کم رویی .
۱۶۲-۲-۲-کمرویی و انزوا طلبی.
۱۷۲-۲-۳-سنین کمرویی.
۱۷۲-۲-۴-آثار و نشانه های کمرویی.
۱۹۲-۲-۵-ریشه و علل کمرویی
۲۲۲-۲-۶-خطرات مهم تر.
۲۲۲-۲-۷-راه های پیشگیری از کمرویی در کودکان.
۲۹۲-۳-نارسایی هیجانی.
۳۰۲-۴-واقعیت درمانی
۳۰۲-۴-۱-تاریخچه واقعیت درمانی
۳۱۲-۴-۲- واقعیت درمانی و مفهوم آن.
۳۵۲-۴-۳-تعریف واقعیت درمانی.
۳۶۲-۴-۳-۱-نیاز اول(پیوند عاطفی دوسویه)
۳۷۲-۴-۳-۲-نیاز دوم (احساس ارزشمندی)
۳۸۲-۴-۴-مقایسه نظریه‌ها.
۳۸۲-۴-۴-۱-نظریه‌های درمانی سنتی (مخالف) .
۳۹۲-۴-۴-۲-نظریه واقعیت گرایانه.
۳۹۲-۴-۴-۳-عناصر اصلی نظریه واقعیت درمانی.
۴۰۲-۴-۴-۴- اصول اساسی نظریه واقعیت درمانی.
۴۰۲-۴-۴-۵- عوامل مؤثر در رشد (درمان) .
۴۱۲-۴-۵-خلاصه‌ای از نظریات مرتبط
۴۵۲-۴-۶-تفاوت واقعیت درمانی با روانکاری فروید.
۴۶۲-۴-۷-انتظار از واقعیت درمانی یا هدف
۴۶۲-۴-۸- فرآیند درمان.
۴۷۲-۴-۹-نتایج مثبت بکارگیری روش واقعیت درمانی .
۴۸۲-۴-۱۰-فرایند درمان
۴۹۲-۴-۱۱-اصول واقعیت درمانی.
۵۱۲-۴-۱۲-ویژگی های دیگر واقعیت درمانی.
۵۲۲-۵-پیشینه تحقیق.
 فصل سوم:روش شناسی پژوهش
۵۵۳-۱-مقدمه
۵۵۳-۲ روش تحقیق.
۵۵۳-۳-طرح پژوهش.
۵۵۳-۴-جامعه آماری.
۵۵۳-۵-نمونه و روش نمونه گیری
۵۶۳-۶-ابزارهای پژوهش.
۵۷۳-۷-روش اجرای پژوهش.
۵۸۳-۸-روش تجزیه وتحلیل داده ها
 

۶۰

فصل چهارم:یافته های پژوهش

۴-۱-یافته‌های پژوهش

۶۰۴-۲-یافته های توصیفی
۶۲۴-۳-آمار استنباطی
 فصل پنجم:بحث و نتیجه گیری
۶۹مقدمه.
۶۹۵-۱- بحث و نتیجه گیری.
۷۲۵-۲-محدودیت های تحقیق.
۷۳۵-۳-پیشنهادات.
۷۴فهرست منابع.
۷۷پیوست.
۸۰چکیده انگلیسی.

 

فهرست جداول 
عنوان                                                                                   صفحه

جدول شماره۴-۱: آمار توصیفی مربوط به گروه آزمایش و کنترل.۶۰

جدول شماره ۴-۲: آمار توصیفی مربوط به سن.۶۱

جدول شماره ۴-۳: آمار توصیفی مربوط به ترتیب تولد.۶۱

جدول شماره ۴-۴: آمار توصیفی مربوط به رشته تحصیلی.۶۲

جدول۴-۵- میانگین و انحراف معیار نمره ی کمرویی گروه های آزمایش و کنترل در مراحل پیش آزمون و پس آزمون۶۲

جدول۴-۶- تحلیل کوواریانس روی میانگین‌های نمره‌ی پیش‌آزمون و پس‌آزمون گروه‌های آزمایش و کنترل در متغیر کمرویی.۶۳

جدول۴-۷- میانگین وانحراف معیار نمره ی دشواری در توصیف احساسات  گروه های آزمایش و کنترل در مراحل پیش آزمون و پس آزمون۶۳

جدول۴-۸- تحلیل کوواریانس روی میانگین‌های نمره‌ی پیش‌آزمون و پس‌آزمون گروه‌های آزمایش و کنترل در متغیر دشواری در توصیف احساسات.۶۴

جدول ۴-۹- میانگین وانحراف معیار نمره ی دشواری در شناسایی احساسات گروه های آزمایش و کنترل در مراحل پیش آزمون و پس آزمون.۶۵

جدول۴-۱۰- تحلیل کوواریانس روی میانگین‌های نمره‌ی پیش‌آزمون و پس‌آزمون گروه‌های آزمایش و کنترل در متغیردشواری در شناسایی احساسات۶۵

جدول۴-۱۱- میانگین وانحراف معیار نمره ی تفکر عینی گروه های آزمایش و کنترل در مراحل پیش آزمون و پس آزمون.۶۶

جدول۴-۱۲- تحلیل کوواریانس روی میانگین‌های نمره‌ی پیش‌آزمون و پس‌آزمون گروه‌های آزمایش و کنترل در متغیر تفکر عینی.۶۶

 

 

فصل اول

کلیات  تحقیق

 

 

۱-۱-مقدمه

گلاسر[۱] در عصر بحران اجتماعی و از خود بیگانگی در آمریکا به این نکته پی برد که اساس تمام مشکلات مردم ناشی از کمرنگ شدن پیوند عاطفی بین آنهاست. افرادی که خود را گم کرده‌اند و سرگردان به هر تخته پاره‌ای چنگ می‌زنند تا چند صباحی زنده بمانند. اما باید به ساحل واقعی نجات رسید.

گلاسر به این نتیجه رسیده است که انسان‌ها بر خلاف دیدگاه‌های سنتی درمانی چیزی بیش از غرایز، امیال و عادات هستند. انسان‌ها انتخاب می‌کنند ، تصمیم می‌گیرند، تغییر می‌دهند، خودشان را بررسی می‌کنند.

گلاسر همچنین پی برد که چون با انسان طرف است، برای اجرای فن‌های درمانی به یک چیز دیگر هم احتیاج هست و آن رابطه است و دیگر یک درمانگر سرد و بی‌عاطفه‌ی متخصصِ مصلحت‌ اندیش نمی‌تواند موفق باشد. نقش مهم رابطه درمانی برای او یک فرض جدی در درمان لحاظ شد.

علاوه بر رابطه درمانی، نگاه گلاسر در آسیب‌شناسی روانی به فرد، نگاه مریضی یا نقص در رفتار نیست نگاه او به فرد این است که وی از توانایی‌های خود به درستی استفاده نمی‌کند تا به خودشکوفایی و کمال برسد. گلاسر همه آنچه را که در جنبش انسان‌گرایی وجود دارد با عقل و استدلال نیز همراه می‌کند اما همچنان فقدان «عبرت از گذشته» در نظریه وی وجود دارد. زیرا انسان‌ها فکر می‌کنند، احساس می‌کنند، تجربه می‌کنند، از گذشته عبرت می‌گیرند و برای آینده آرزوهایی دارند.(گلاسر،۱۳۸۹)

در بسیاری از کلاسهای درسی، دانش آموزانی دیده می شوند که آرام ، کمرو و خجالتی هستند. این افراد در زندگی روزمره­ی خود اغلب اوقات با اعضاء خانواده و همسالان آشنا بازی می کنند و از غریبه ها اجتناب می ورزند. شرم و خجالت این افراد ممکن است آنها را از اکتساب مهارت ها و آمادگی های لازم برای بسیاری از فعالیت هایی که همسالانشان از آن لذت می برند و یا اصولاً برای رشد شخصیت آن ها ضروری است ، بازدارد.ارزیابی والدین و معلمین از این گروه متفاوت است .

بعضاً آن ها را دانش آموزانی بی آزار و خوب می شناسند و گاه ممکن است با حالت دلسوزانه به آن ها بنگرند و با این گونه رفتار آن­ها را غیر عادی تلقی کنند، لیکن در مقایسه با اختلالات رفتاری دیگر کمتر اتفاق می افتد که این گروه افراد به عنوان موارد حاد مشکلات کلاس و مدرسه بر شمرده شوند .

این دانش آموزان گرچه برای معلم و همکلاسی ها ی خود مشکلی ایجاد نمی نمایند، ولی ممکن است به علت رنج ناشی از احساس نا امنی و بی کفایتی در خود ، یکی از ناشادترین کودکان باشند. اگر در مورد رفتار غیر اجتماعی آنان چاره ای اندیشیده نشود این کودکان احتمالاً در معرض بیماری های روانی قرار خواهند گرفت .(احمدوند ، ۱۳۸۰)

در واقع یکی از روش های مطرح برای کاهش و حل مسائل مربوط به کمرویی، استفاده از روش واقعیت درمانی گروهی گلاسر است. در این روش سعی می­شود با توجه به مفاهیم واقعیت، مسئولیت و امور درست و نادرست در زندگی فرد به رفع مشکلات او کمک شود ( شفیع آبادی،۱۳۸۹ ). تعداد زیاد دانش آموزان و کمبود مشاوران کارآمد در مدارس از یک سو و عدم توانایی برنامه راهنمایی و مشاوره در مدارس بر مشاوره­ی فردی صرف از سوی دیگر، ضرورت توجه و بهره گیری از روش های گروهی مشاوره را آشکار می سازد (نواب نژاد،۱۹۹۵). علاوه بر این، از میان نظریه های مشاوره و روان درمانی موجود، واقعیت درمانی بیش از سایر رویکردها بر موضوع  کمرویی تاکید کرده است .

آلکسی تایمیا[۲] به ناتوانی در پردازش شناختی اطلاعات هیجان و تنظیم هیجان ها گفته می شود. آلکسی تایمیا سازه ای است چند وجهی متشکل از دشواری در شناسایی احساسات، دشواری در توصیف احساسات برای دیگران و جهت گیری فکری بیرونی. ویژگی های اصلی آلکسی تایمیا عبارتند از: ناتوانی در بازشناسی و توصیف کلامی هیجان های شخصی، فقر شدید تفکر نمادین که آشکار سازی برخورد ها، احساسات، تمایلات و سائق ها را محدود می کند، ناتوانی در به کارگیری احساسات به عنوان علایم مشکلات هیجانی، تفکر انتزاعی در مورد واقعیت های کم اهمیت بیرونی، کاهش یادآوری رویاها، دشواری در تمایز بین حالت های هیجانی و حس های بدنی، فقدان جلوه های عاطفی چهره، ظرفیت محدود برای همدلی و خودآگاهی. همچنین نارسایی در تنظیم و مدیریت هیجان ها (فرآیند گذار از پردازش به عمل ) نیز از ویژگی های نارسایی هیجانی است.

آلکسی تایمیا شامل تخریب سه حوزه بازشناسی، پردازش و ابراز احساسها می باشد که یکی ازنزدیکترین مفاهیم به هوش هیجانی است ( تیلور و بگبی، ۲۰۰۰؛ بشارت، ۲۰۰۸). مشخصه های بیرونی که سازه نارسایی هیجانی را تشکیل می دهند بیانگرنقایصی در پردازش شناختی و تنظیم هیجانات می باشند. از دیدگاه علوم شناختی، هیجان ها به عنوان دسته ای از طرح واره های مبتنی بر پردازش اطلاعات شناخته می شوند که شامل فرآیندها و تجسم های نمادین و غیر نمادین هستند کاهش ابراز هیجانات اساسا بیان گر نوعی فقدان یا بدتنظیمی هیجانات است. به همین صورت آسیب در ظرفیت های پردازش هیجانی مبتنی بر نارسایی هیجانی ممکن است یک عامل خطراحتمالی برای انواع مشکلات سلامت روان باشند.

در واقع، روش واقعیت درمانی تا حد زیادی مربوط به کار گروهی با نوجوانان و جوانان در موقعیتهای آموزشی می­باشد. معمولا نظریه ی گلاسر از سوی معلمانی که قصد داشتند ایده های اساسی او را در زمینه­ واقعیت درمانی در کلاسهای درس به کار ببرند، پذیرفته شده است. اساس واقعیت درمانی گروهی از فرآیند خود ارزیابی تشکیل شده است چرا که فضای حاکم بر گروه می تواند به اعضای گروه کمک کند تا ارزیابی درستی از رفتار خود به دست آورند(کوری،۲۰۰۱). هدف اصلی این پژوهش تعیین اثربخشی واقعیت درمانی بر کاهش کمرویی و نارسایی هیجانی در دانش آموزان می باشد.

 

۱-۲- بیان مسئله:

کمرویی در ۳۰ سال گذشته موضوع مورد توجه روانشناسی بوده است و پژوهشگران برای درک آن پدیده مشارکت داشته اند. به هر حال، کمرویی به عنوان یک پدیده اجتماعی در نظر گرفته شده است که با اضطراب در موقعیت های اجتماعی، بازداری اجتماعی، یا رفتارهای بین فردی ناشی از نگرانی درباره ارزیابی بین فردی، مشخص می شوداگرچه تعریف متعدی ازکمرویی ارائه شده،ولی کمرویی عموماً به عنوان نا راحتی و بازداری درغیاب افراددیگر تعریف شده است. افراد کمرو، فاقد مهارت اجتماعی و عزت نفس هستند ولی در عین حال به شدت مایلند خودشان را به عنوان انسان های اجتماعی بشناسند، در نتیجه در روابط بین فردی غیر ماهرانه عمل می کنند. از مهم ترین علائم تشخیص کمرویی، اضطراب ذهنی و اجتناب از رفتارهای اجتماعی است.

اساس درمان کمرویی تغییر در حوزه ی شناختی (شناخت درمانی) و تحول در رویه ی زندگی و حیات اجتماعی فرد است، تغییر در شیوه ی تفکر، یافتن نگرش تازه نسبت به خود و محیط اطراف، برخورداری از قدرت انجام واکنش های نو در برابر اطرافیان و تعامل بین فردی، تغییر در باورها و نظام ارزش هایی که کمرویی را تقویت می کند و سرانجام دستیابی به کانون اصلی اضطراب، کاهش اضطراب در فرد کمرو، تقویت انگیزه و افزایش مهارت های اجتماعی و توانایی های تحصیلی، شغلی و حرفه ای، اصلی ترین روش درمان کمرویی است.(افروز،۱۳۸۱)

نارسایی هیجانی (آلکسی تایمیا[۳] ) به دشواری در خود تنظیم گری هیجانی[۴]  و به عبارت دیگر در پردازش شناختی[۵] اطلاعات هیجانی و تنظیم هیجان ها[۶]  گفته می شود. ویژگی های اصلی نارسایی هیجانی عبارتند از: ناتوانی در بازشناسی و توصیف کلامی هیجان های شخصی، فقر شدید، تفکر نمادین که آشکار سازی بازخورد ها، احساسات، تمایلات وسایق ها را محدود می کند، ناتوانی در بکارگیری احساسات به عنوان علایم مشکلات هیجانی، تفکر انتقادی در مورد واقعیت های کم اهمیت بیرونی، کاهش یادآوری رویاها، دشواری در تمایز بین حالت های هیجانی و حس های بدنی ، قیافه ی خشک و رسمی، فقدان جلوه های عاطفی چهره، ظرفیت محدود برای همدلی و خودآگاهی.(شه ناسی، ۱۳۸۲)

واقعیت درمانی، یکی از جدیدترین تلاش‌های درمانگران در راه توصیف انسان، تعیین قوانین رفتاری و چگونگی نیل به رضایت، خوشبختی و موفقیت محسوب می شود. در این شیوه درمان، مواجه شدن با واقعیت، قبول مسئولیت و قضاوت اخلاقی درباره درست و نادرست بودن رفتار و در نتیجه نیل به هویت توفیق مورد تاکید است. این نوع درمان را فقط در مورد اکثر رفتارهای غیرعادی به‌کار نمی‌بندند، بلکه در مورد تمام افراد عادی و مسائل مورد علاقه آنها و تدوین شیوه صحیح تعلیم و تربیت نیز از آن استفاده می کنند.(شفیع آبادی،۱۳۸۶)

هدف واقعیت درمانی، پرورش قبول مسئولیت در فرد و ایجاد هویتی موفق است. فرد بایستی رفتاری را که در صدد اصلاح آن است، شناسایی کند، تمام توجه خود را به آن معطوف سازد و عذر و بهانه ای برای رد مسئولیت خود نیاورد. در این رویکرد تلاش می شود تا فرد اهداف کوتاه مدت و دراز مدت زندگی خود را بشناسد. با صراحت آنها را تعریف کند، راه های رسیدن به اهدافش را ارزیابی نماید. از بین آنها روش هایی را که نتایج مطلوب تری خواهد انجامید انتخاب کند و احساس مثبت تری را نسبت به خود تجربه نماید. (رضایی،۱۳۸۵)

تعداد زیاد دانش آموزان و کمبود مشاوران کارآمد در مدارس از یک سو و عدم توانایی برنامه ی راهنمایی و مشاور در مدارس بر مشاوره ی فردی صرف از سوی دیگر، ضرورت توجه و بهره گیری از روش های گروهی مشاوره را آشکار می سازد. در واقع ، روش واقعیت درمانی تا حد زیادی مربوط به کار گروهی با نوجوانان و جوانان در موقعیت های آموزشی می باشد. بنابر آنچه گفته شد پژوهش حاضر در پی پاسخگویی به این سؤال می باشد که آیا آموزش واقعیت درمانی در کاهش کمرویی و نارسایی هیجانی دانش آموزان م‍ؤثر است؟

 

۱-۳-اهمیت و ضرورت تحقیق

روان شناسان، کمرویی و گوشه گیری را رفتاری ناسازگارانه تلقی می کنند که بعضاً مزمن و با دوام است. این رفتارها سازگاری کودک را با مشکلات زیادی مواجه می کند و برای زندگی سایر اشخاص که به نوعی با کودک در تماس هستند، عامل مزاحمی به حساب می آید.

کمرویی و کناره گیری کودک، کوششی برای خودداری از ارتباط با محیط اطراف است. کودک کمرو و گوشه گیر ممکن است از برقرارنمودن تماس با افراد و شرکت در فعالیت های اجتماعی، تقلیل یافتن علائق ذهنی و عاطفی به محیط خارج همراه باشد.

کودکان کمرو و گوشه گیر معمولاً از داشتن دوست محروم هستند و یا تک دوست بوده و بسیار به آن ها وابسته می باشند و به طور کلی از بودن در کنار هم سن های خود لذت نمی برند و به فعالیت های گروه علاقه نشان نمی دهند. متأسفانه کودکان کمرو و کناره گیر معمولاً موردتوجه قرار نمی گیرند، علت نیز آن است که نسبت به کودکان دیگر، کمتر توجه اطرافیان را به خود جذب می کنند. روابط اجتماعی این دسته از کودکان در مقایسه با همسالان در عملکردهایشان دچار کمبود و کاستی است و احتمالاً حالت هایی از افسردگی و ناشادی را تجربه خواهند کرد و با مشکلات آموزشی خود، مواجه خواهند گردید.(افروز،۱۳۸۵)

تعریف واقعیت درمانی که مبدع آن گلاسر ( ۱۹۸۶ ) است از بسیاری جهات به گشتالت درمانی و درمان مراجع – محوری شباهت دارد . در همه ی نظریه های یاد شده نحوه ی دریافت واقعیت از سوی مراجع و شیوه ی ارزشیابی درونی او از واقعیت مورد تاکید قرار می گیرد . به نظر گلاسر ، مراجع در دنیای بیرونی   ( دنیای واقعی ) و درونی خود زندگی می کند و دنیای واقعی بر رفتار فرد تاثیر نمی گذارد ، بلکه دریافت و ادراک او از دنیای واقعی بر رفتار او تاثیر گذار است . انسان آزاد است و توان انتخاب دارد و باید مسئولیت پیامد انتخاب های خود را به عهده بگیرد .

در این روش درمانی ، مواجه شدن با واقعیت ، مسئولیت پذیری و ارزشیابی در مورد رفتار های درست و نادرست مورد تاکید قرار می گیرد. فرد نه تنها در مقابل اعمال خود ، بلکه در برابر تفکرات و احساسات خود نیز مسئول است . فرد قربانی گذشته و حال خود نیست ، مگر این که خود بخواهد . این رویکرد درمانی هم در مورد رفتارهای بهنجار و هم در مورد رفتارهای نابهنجار وهم در مورد تدوین شیوه های مناسب تعلیم و تربیت به کار می رود. یکی از نظریه های مشاوره که در دهه های اخیر شهرت یافته ، نظریه واقعیت درمانی است که عمدتا توسط ویلیام گلسر تدوین شده است. رویکرد گلسر یک رویکرد نسبتا صریح است که به توان مراجع برای پرداختن به نیازهایش از طریق یک روند منطقی یا واقع بینانه اعتماد دارد . مشاوره از دید واقعیت درمانی صرفا یک نوع تعلیم یا کارآموزی ویژه است که می کوشد به فرد آنچه را که باید طی رشد طبیعی خود فرا گیرد، در یک مدت زمان نسبتا کوتاه بیاموزد . ( گلاسر، ۱۹۸۶ )

واقعیت درمانی به منظور مشاوره در زمینه ی فعالیت های اجتماعی ، آموزشی ، بازپروری ، مدیریت موسسات و رشد ارتباطات کاربرد دارد . این رویکرد در مدارس ، مراکز اصلاح و تربیت ، بیمارستان ها ، مراکز نگهداری کودکان بی سرپرست و مراکز مشاوره مورد استفاده قرار می گیرد . گلاسر (۱۹۸۶ ) اظهار داشته است واقعیت درمانی به منظور حل بسیاری از مشکلات روان شناختی مورد استفاده قرار می کیرد . این روش در مورد مشکلات هیجانی خفیف تا عمیق و در مورد کودکان ، نوجوانان ، بزرگسالان و افراد پیر نیز کاربرد دارد . به نظر گلاسر ، مهارت تکنیکی درمانگر بر کاربرد این روش تاثیر بسیاری دارد . اگر درمانگر مهارت کافی داشته باشد می تواند افسردگی مراجعان را درمان کند ، افراد معتاد را در جهت یافتن زندگی نو یاری دهد ، حس خود ارزشمندی را در نوجوانانی که دست به خود کشی زده اند ، افزایش دهد ، با افراد مبتلا به معلولت های شدید به خوبی کار کند و معلمان و مشاوران مدرسه را با شیوه های مناسب رفتار با کودکان آشنا سازد . درمانگر ماهر می تواند با توجه به ویژگی و مشکلات مراجع شیوه ی خاص او را انتخاب کند ، شیوه ای که به مراجع کمک می کند از طریق انتخاب رفتارهای مناسب و جایگزین کردن آن به جای رفتارهای مشکل ساز زندگی جدیدی را برای خود طرح ریزی کند . ( گلاسر، ۱۹۸۶ )

به طور کلی در این پژوهش به اهمیت و ضرورت تاثیر واقعیت درمانی بر کاهش کمرویی و نارسایی هیجانی دانش آموزان پرداخته می شود که برای درمان ضرورت دارد درمانگر بداند که بیماری مراجع چه مدت ادامه داشته است تا مشخص شود که آیا زمان درمان باید طولانی باشد یا کوتاه. در واقعیت‌درمانی از داروهای مسکن استفاده نمی شود، زیرا این داروها موجب می شوند مراجع از واقعیت بگریزد و با آن مواجه نشود. فقط باید برای کسانی دارو تجویز کرد که از نظر جسمانی قابل کنترل نیستند. معمولا درمانگر در جریان روان درمانی، از نظر کلامی فعال است. درمانگر و مراجع روبروی هم می نشینند و شروع به گفتن مطالبی می کنند که ممکن است برای هر دو خوشایند و یا ناخوشایند باشد. تعیین حد و مرزها بخش مهمی از وظیفه واقعیت درمانگر است.(شفیع آبادی،۱۳۸۳)

[۱] Glaser

[۲] alexithymia

[۳] Alexithymia

[۴] – Emotinalself Regulation

[۵] – Cognitive Processing

۴ – Regulation Of Emotions

پایان نامه گرایش مشاوره: مقایسه اثر بخشی مشاوره زوجی به شیوه عقلانی عاطفی و واقعیت درمانی در کاهش تعارضات …

استاد راهنما:

دکتر ژاله رفاهی

Continue reading “پایان نامه گرایش مشاوره: مقایسه اثر بخشی مشاوره زوجی به شیوه عقلانی عاطفی و واقعیت درمانی در کاهش تعارضات …”