مهندسی کشاورزی - دامپروری

پایان نامه : بررسی پاسخ پایه‌های مختلف مرکبات به کود آلی تولیدی صنایع چوب

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد دامغان

دانشکده علوم کشاورزی، گروه خاکشناسی

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد«M. Sc. »

پایان نامه - مقاله

گرایش: شیمی و حاصلخیزی خاک

عنوان:

بررسی پاسخ پایه‌های مختلف مرکبات به کود آلی تولیدی صنایع چوب و کاغذ مازندران

استاد راهنما :

دکتر مجتبی محمودی

اساتید مشاور:

دکتر شهرام اشرف

دکتر جعفر مسعودسینکی

متن پایان نامه :

چکیده:

به منظور بررسی پایه‌های مختلف مرکبات به کود آلی تولیدی صنایع چوب و کاغذ مازندران آزمایشی بصورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی روی نهال‌های یکساله (به مدت یک سال) در سه تکرار در (نهال‌های سیترنج و سیتروملو) و پنج تکرار در (نهال نارنج) در سال های ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۱ در ایستگاه تحقیقات باغبانی قائمشهر اجرا شد. تیمارها شامل سطوح مختلف ماده آلی (صفر، ۵/۲، ۵ و ۵/۷ درصد) از منبع کود کمپوست تولیدی صنایع چوب و کاغذ مازندران و سطوح مختلف نیتروژن خالص از منبع کود سولفات آمونیوم (صفر،۲۰، ۴۰ و۸۰ میلی­گرم در کیلوگرم) بود و در مجموع با احتساب سه پایه مرکبات ۱۷۶ تیمار مورد بررسی قرار گرفت. نتایج در بررسی میانگین مربعات کود کمپوست و کود نیتروژن برخصوصیات مورفولوژیکی نشان داد ارتفاع نهال در نارنج، سیتروملو و سیترنج به ترتیب از لحاظ آماری در سطح احتمال ۵، ۵ و ۱ درصد معنی‌دار شد. قطر‌طوقه به ترتیب در نهال نارنج، سیتروملو و سیترنج در سطح احتمال ۵، ۱و ۱ و تعداد برگ درنهال‌های نارنج، سیترنج و سیتروملو در سطح احتمال ۱درصد معنی‌دار شد. در نتایج اثرات متقابل دو عاملی در بررسی صفات مرفولوژیکی حداکثر ارتفاع در نهال سیترنج با مقدار ۶۳/۵ مشاهده شد. حداکثر قطر طوقه و تعداد برگ، در نهال سیتروملو به ترتیب با مقدار ۷۲/۲ و ۶۴ نشان داده شد. بررسی میانگین مربعات غلظت عنصر نیتروژن در نهال سیتروملو و نارنج به ترتیب در سطح احتمال ۵ و ۱ درصد معنی‌دار شد. فسفر و منیزیم در نهال نارنج در سطح احتمال ۱ درصد و پتاسیم در نهال سیترنج و نارنج به ترتیب در سطح احتمال ۵ و ۱ درصد معنی‌دار شدند. کلسیم در هیچ‌ نهالی اثر معنی‌داری از خود نشان نداد. آهن در نهال سیترنج و سیتروملو در سطح احتمال ۱ درصد و روی در نهال سیترنج و نارنج در سطح احتمال ۱ درصد معنی‌دار شد. منگنز در نهال سیترنج در سطح احتمال ۵ درصد و مس در سیترنج و نارنج به ترتیب در سطح احتمال ۱ و ۵ درصد اثر معنی‌دار شد. نتایج بررسی اثرات متقابل دو عاملی در عناصر غذایی نشان داد، بیشترین غلظت نیتروژن در نهال سیترنج و سیتروملو برابر ۹۰/۲ بود. بیشترین غلظت فسفر، پتاسیم در برگ نهال سیترنج بود. همچنین بیشترین غلظت کلسیم در برگ نهال سیتروملو و سیترنج با مقدار ۴۱/۷ مشاهده شد. بیشترین غلظت منیزیم در نهال سیتروملو برابر با ۷۶/۰بود. حداکثر غلظت آهن در نهال سیترنج با مقدار ۴/۲۰۱ مشاهده شد. بیشترین غلظت منگنز در نهال سیترنج و سیتروملو برابر ۳۵/۳۲ بود. حداکثر مقدار روی در نهال نارنج با مقدار ۱۴/۲۸ مشاهده شد. بیشترین غلظت مس با مقدار ۴۰/۱۶ در برگ نهال سیتروملو بود. به طور کلی نهال سیترنج در جذب عناصرغذایی عملکرد بهتری نسبت به نهال سیتروملو و نارنج داشت. بررسی میانگین مربعات غلظت عناصر سنگین تحت تأثیر این دو کودنشان داد، عناصر (کروم، کادمیوم، نیکل و سرب) در هر سه پایه نارنج، سیترنج و سیتروملو در سطح احتمال ۱ درصد معنی‌دار شدند. نتایج در بررسی اثرات متقابل دو عاملی بر روی فلزات سنگین نشان داد، بیشترین غلظت عناصر(کروم، نیکل و سرب) در برگ نهال سیتروملو نسبت به نهال نارنج و سیترنج مشاهده شد. حداکثر غلظت کروم برگ در نهال سیتروملو با مصرف ۵/۷ درصد کود کمپوست و۲۰ میلی‌گرم در کیلوگرم کود نیتروژن برابر با ۷۰/۳ بود. حداکثر غلظت نیکل برگ در نهال سیتروملو با مصرف ۵/۷ درصد کود کمپوست و ۲۰ میلی‌گرم در کیلوگرم در کود نیتروژن برابر با ۴۸/۵ بود که نسبت به تیمار شاهد ۱۰۰ درصد افزایش یافت. حداکثر غلظت سرب برگ در نهال سیتروملو برابر با ۴۷/۱۳بود. حداکثر غلظت کادمیوم برگ در نهال نارنج در تیمار شاهد برابر با ۵۳/۰ بود. کلیه فلزات سنگین در هر سه نهال سیترنج، سیتروملو و نارنج تحت تائیر اثر متقابل دوعاملی در سطح احتمال ۱ درصد معنی‌دار شد. به طور کلی نهال سیترنج در مقایسه با نهال نارنج و سیتروملو درجذب فلزات سنگین عملکرد ضعیفی از خود نشان داد.

پایان نامه

کلمات کلیدی: کمپوست، نیتروژن، ارتفاع نهال، تعداد برگ و عناصر

۱ـ مقدمه:

۱ـ۱ـ اهمیت مرکبات:

مرکبات از حدود ۸۰ سال پیش با کاشت نهال‌های اصلاح شده ارزش اقتصادی و تجاری ویژه‌ای پیدا کرده است. تولید سرانه‌ی مرکبات جهان ۱۷ کیلوگرم است، که این مقدار در ایران به ۵۷ کیلوگرم می‌رسد. مصرف سرانه‌ی مرکبات جهان ۱۶ کیلوگرم و این میزان در ایران ۴۸ کیلوگرم برآورد شده است
(فاو[۱]، ۲۰۰۹ و ۲۰۱۱).

با افزایش تقاضای مصرف میوه و فرآورده‌های مرکبات، تولید آن از چین (خاستگاه آن) به بیشتر نواحی حاره ای و نیمه حاره‌ای جهان گسترش یافته است به طوری که، باعث افزایش تولید کنونی جهان تا بیش از ۳۰% شده است و این روند در آینده نیز ادامه خواهد داشت، طبق گزارشات بیشترین آمار تولید مرکبات مربوط به پرتقال است و بعد از آن نارنگی و گریپ فروت قرار دارند و کشور های برزیل و ایالات متحده آمریکا بزرگترین تولیدکنندگان مرکبات دنیا هستند، با افزایش تولید در آمریکا و برزیل میزان مصرف تازه خوری مردم افزایش یافته و مصرف فراورده‌های آن کاهش یافته است، اما در کشورهای در حال توسعه و چین و کشورهای مدیترانه‌ای تولید فراورده‌های مرکبات در حال افزایش است، با توسعه­ی صنایع فراوری مرکبات، صنعت تولید فراورده‌های جانبی ازمرکبات ایجاد شده است تا از بقایای پوست، اسانس­های روغن و ترکیبات دیگر استفاده بهینه صورت گیرد (فلوریدا[۲]، ۱۹۹۹).

بر اساس آخرین آمار منتشر شده، مازندران با حدود ۴۳ درصد سطح زیرکشت و ۴۷ درصد میزان تولید در رأس تولید مرکبات کشور قرار دارد. در باغ‌های استان مازندران نزدیک به یک میلیون و ششصد هزار تن مرکبات، تولید می‌شود. در سطح جهانی مازندران جزو ده تولید کننده بزرگ این محصول است (جهاد کشاورزی استان مازندران، ۱۳۸۶).

مرکبات حاوی املاح و سرشار از ویتامین های B AP, ( یک ماده ویتامین مانند) است. نزدیک به یکصد صنعت، از مرکبات در تولید فرآورده‌های خود استفاده (ابراهیمی، ۱۳۶۳).

از موارد مهم و قابل توجه در صنعت مرکبات بالابردن ارزش افزوده این محصول از طریق تولید محصولات جانبی است. این محصولات شامل مواد اولیه دارویی، مواد غذایی، آرایشی و بهداشتی است. اسانس پوست میوه مرکبات می‌تواند به عنوان محصولی جانبی در کارخانجات صنایع تبدیلی مورد توجه قرار گیرد و یا اینکه به عنوان یک محصول اصلی به طور خاص از ارقام معینی استخراج شود (فتوحی قزوینی و همکاران، ۱۳۸۵).

پرتقال فراوانترین منبع ویتامین ث است. همچنین شامل مقادیر قابل توجهی قند، کربوهیدرات، فلاونوئیدها، روغن های اسانسی و مواد معدنی می باشد (فیور[۳]، ۱۹۹۵). درصنعت فرآوری، عمده کاربرد مرکبات، تولید آب‌ میوه یا نوشیدنی­های با پایه مرکبات در صنایع غذایی می­باشد (مانتی[۴]، ۲۰۰۱).
تولید مرکبات به شرایط آب و هوایی خاصی نیاز دارد. که این شرایط در مناطق گرم بین دو مدار ۴۰ درجه شمالی و ۴۰ درجه جنوبی (کمربند مرکبات) بر قرار است. مناطق عمده کاشت این کمربند در عرض جغرافیایی ۲۰ تا ۴۰ درجه شمالی و ۲۰ تا ۴۰ درجه جنوبی قرار دارند (آصفی و همکاران، ۱۳۸۳).

کشت متراکم مرکبات در بیشترکشورهای عمده تولیدکننده مرکبات مانندایتالیا، برزیل، آفریقای جنوبی و ایالتهای کالیفرنیا و فلوریدای آمریکا برای بازگشت سریع سرمایه و کاهش هزینه‌های تولید بسیار رایج است. تحقیقاتی برای ارائه مناسب‌ترین تراکم کاشت، برای افزایش سودبخشی و ارزیابی روش‌هایی برای کاهش قدرت درخت انجام ‌شده است (رز[۵]، ۱۹۹۰).

در ایران مرکبات جایگاه دوم تولید را پس از سیب داشته و علاوه بر تازه­خوری، در صنعت فراوری غذایی نیز مصارف عمده­ای دارند. میزان تولید مرکبات در ایران حدود چهارمیلیون تن درسال است (قزوینی و فتاحی مقدم، ۱۳۸۹).

۱ـ۲ـ گیاه‌شناسی مرکبات

مرکبات از خانوادهRutaceae و زیر خانواده Aurantioideaeهستند. مرکبات گیاهانی بوته‌ای، درختچه‌ای با شاخ و برگ متراکم و یا درختی با گل های سفید مایل به ارغوانی هستند. گل‌ها ۴- ۸ گلبرگ ضخیم سفید، قرمز یا ارغوانی رنگ، ۴- ۵ کاسبرگ و ۱۶- ۳۲ پرچم دارند. مرکبات با داشتن گل‌های معطر و شهد فراوان، توجه حشرات به ویژه زنبور عسل را به خود جذب می‌کند (دریس[۶]، ۲۰۰۳).

رشد اکثر گونه‌های مرکبات در درجه حرارت پایین تر از ۸/۱۲ درجه سانتی گراد متوقف و یا خیلی کند می‌شود، مناسبترین درجه حرارت برای رشد مرکبات بین ۳/۲۸ تا ۷/۳۲ درجه سانتیگراد می‌باشد، دمای بالای ۴۵ درجه سانتیگراد به میوه و برگهای ارقام حساس به گرما مانند پرتقال واشنگتن ناول و نارنگی ساتسوما نسبت به دیگر ارقام آسیب شدیدی وارد می‌کند. در مورد اثرات سرما گونه‌های مختلف، عکس­العمل متفاوت نشان می‌دهند، مثلا لیمو ترش و لمون نسبت به سرما حساس بوده و مناطق گرمسیری را ترجیح می‌دهند، این گونه‌ها در تمام طول سال رشد نموده و بار می‌دهند و در تمام طول سال مراحل مختلف رشد گل و میوه را می‌توان روی یک درخت مشاهده کرد، بعضی از گونه‌ها مثل نارنج سه برگ و کامکوات نسبت به سرما مقاوم بوده و مناطق نسبتا سرد را خوب تحمل می‌کنند، گریپ فروت و پرتقال گونه‌هایی هستند که ازاین نظر بین این دو دسته قرار می‌گیرند، نسبت به شوری حساس هستند. بهترین خاک برای پرورش مرکبات خاک‌های شنی لومی می‌باشد، خاکی که از ۲ میلی موس بر سانتی متر مربع بالاتر رود میزان عملکرد پایین می‌آید، بعضی از پایه ها مانند نارنگی کلئوپاترا[۷] و لیمو شیراز نسبت به شوری مقاوند و در چنین شرایطی، می‌توان از این پایه‌ها استفاده نمود. بهترینpH برای رشد مرکبات بین ۷- ۵/۵ می‌باشد و مرکبات جهت رشد و نمو در مناطق مرطوب ۷۵۰ و مناطق خشک ۱۵۰۰ میلی‌متر (۱۵ هزار متر مکعب در هکتار) آب در سال نیاز دارند (مرجع باغبانی ایران، ۱۳۸۹).

۱-۲-۱ ارقام و پایه­ های معروف مرکبات در مازندران:

پرتقال (تامسون، سانگین، بیروتی، سانگین ناول)، نارنگی (انشو کلمانتین، پیچ، یونسی)، لیمو شیرین و گریپ فروت (وزارت جهاد کشاورزی ، ۱۳۸۷).

۱-۲-۲ سیستم‌های طبقه ­بندی مرکبات:

سیستم های متفاوتی جهت طبقه بندی گیاهان این خانواده از حدود ۱۰۰سال قبل تا کنون به کار برده شده است. اولین سیستم طبقه بندی در سال های ۱۸۷۵ و ۱۸۹۶ به ترتیب توسط هوکرو انگلر بر اساس مشخصه های مرفولوژیکی و منشا فرضی گونه‌ها ارائه شد. دومین سیستم طبقه بندی در طی قرن نوزدهم میلادی، سوئینگل مرکبات را به دو شاخه‌ی اصلی زیر تقسیم کرد:

۱- Clauseneae و ۲- Citreae. در سومین سیستم طبقه بندی گیاه‌شناسی ژاپنی به نام تاناکا این طبقه بندی را محدود دانست و طبقه بندی خود را با گسترش و وسعت بیشتری ارائه نمود. به همین جهت برایCitrus در طبقه بندی خود ۱۶ گونه را قرار داد. چهارمین سیستم طبقه بندی توسط هوگس انجام شد او گونه های جنس Citrus را ۳۶ عدد دانسته که در ۱۶ گونه با طبقه ‌بندی سوئینگل و ۲۰ گونه با طبقه بندی تاناکا مشترک است. پنجمین سیستم طبقه بندی در اواسط سال ۱۸۹۰ میلادی دو محقق به نام هایبارت و رودز با مطالعه‌ی فیلوژنتیکی مرکبات، حدود ۱۴۶ مشخصه مورفولوژیکی و بیوشیمیایی در درخت، برگ، گل و میوه معرفی نمودند، امروزه برای طبقه بندی مرکبات از اطلاعات بیوشیمیایی حاصل از روش هایی مانند الکتروفروز پروتئین‌ها، آیزوزایم‌ها، ریزماهواره‌ها و آنالیز ژنوم‌ها به منظور شناسایی روابط بتانیکی مرکبات استفاده می‌شود (دریس[۸]، ۲۰۰۳).

۱ـ۳ـ اهمیت مصرف کود در حاصلخیزی خاک:

یکی از موجودات زنده­ای که به خاک وابسته است گیاه است. گیاه برای رشد و ادامه زندگی خود، جایی که هست بایستی به اندازه کافی مواد غذائی وجودداشته باشد، در خاک بطور طبیعی عناصر متعددی وجود دارد، فقط میزان این عناصر در هر زمان بقدر کافی وجود ندارد، خاکی که روی آن کشت و زرع می‌شود به مرور زمان مواد غذایی درون خاک آن کاهش می یابد، در اینجاست که اهمیت تغذیه گیاهی شروع می‌شود، درختان نیاز سالیانه مواد غذایی خود را از زمین جذب می‌نمایند چنانچه مواد غذائی جذب شده جایگزین نگردد در آن صورت کمبودهائی در عملکرد و یا کیفیت محصول بوجود خواهد آمد که برای جلوگیری از چنین وضعیتی عناصر مورد نیاز به حد کافی بایستی اضافه کرده و آن‌را تقویت کنیم (جهاد کشاورزی، ۱۳۸۵). ورود مواد آلی به خاک با افزایش مقدار و قابلیت جذب عناصر غذایی توسط گیاه سبب افزایش سطح حاصلخیزی خاک و همچنین بهبود شرایط فیزیکی آن می‌شود (اکبری‌نیا و همکاران، ۱۳۸۳).

۱ـ۴ـ کاربرد کودهای بیولوژیک:

در چند دهه اخیر مصرف نهاده‌های شیمیایی در اراضی کشاورزی موجب معضلات زیست محیطی عدیده‌‌ای از جمله آلودگی منابع آب، افت کیفیت محصولات کشاورزی و کاهش میزان حاصلخیزی خاک‌ها گردیده است (شارما[۱]، ۲۰۰۲).

این عوامل باعث شده است که برای تأمین نیاز غذایی گیاهان به سمت مصرف کودهای غیر­شیمیایی گرایش بیشتری صورت پذیرد. کودهای زیستی حاوی مواد نگهدارندهای با جمعیت متراکم یک یا چند نوع ریزجاندار مفید خاکزی و یا به صورت فرآورده متابولیک این موجودات می‌باشند که به منظور بهبود حاصلخیزی خاک و عرضه مناسب عناصر غذایی مورد نیاز گیاه در یک سیستم کشاورزی پایدار به کا رمی‌روند (صالح راستین، ۱۳۸۶).

گرچه استفاده از کودهای بیولوژیک در کشاورزی قدمت زیادی دارد ولی بهره برداری علمی از این گونه منابع سابقه چندانی ندارد .هر چند کاربرد این کودها در چند دهه اخیرکاهش یافته ولی امروزه با توجه به مشکلاتی که مصرف بی‌رویه کودهای شیمیایی به وجود آورده است استفاده از آنها در کشاورزی مجدداً مطرح شده است (معلم و عشقی‌زاده، ۱۳۸۶).

کودهای بیولوژیک در مقایسه با مواد شیمیایی مزیت‌های ‌قابل توجهی دارند. از آن جمله این قابلیت تکثیر خود به خودی دارند و باعث اصلاح خصوصیات فیزیکیوشیمیایی خاک می‌شوند(استارک[۲]، ۲۰۰۷).

کودهای بـیولوژیک منحصراً به مواد آلی حاصل از کودهای دامی، پسمان‌های گـیاهی و غیره اطلاق نمی‌شود بلکه تولیدات حاصل از فعالیت میکروارگانیزم‌هایی که در ارتباط با تثبیت نیتروژن و یا فراهمی فسفر و سایر عناصر غذایی د رخاک فعالیت می‌کنند را نیز شامل می‌شوند (صالح راستین، ۱۳۷۷).

۱ـ۵ـ عملیات کوددهی در مرکبات:

کودهای شیمیایی ازعوامل اصلی حفظ حاصلخیزی خاک به شمار می‌روند ولی کاربرد زیاد آنها به همراه عملیات مدیریتی نامناسب ازجمله سوزاندن کاه­ و کلش مقدارماده ­آلی خاک را به ­شدت کاهش داده و این موضوع روی ویژگی­های فیزیکی و شیمیایی و بیولوژیکی خاک تأثیرگذاشته و خطر فرسودگی این خاک‌ها را افزایش می­دهد. در طی فصل رشد، نیتروژن معدنی باید به منظور دستیابی به عملکرد بالا فراهم باشد لیکن انباشتگی زیاد نیترات در خاک به افزایش تلفات نیتروژن و آلودگی محیط می‌انجامد (داوری نژاد و همکاران، ۱۳۸۳).

تغذیه با کودهای شیمیایی می‌تواند نقش مهمی را در تولید نهال‌های مرکبات دارا باشد. نیتروژن مهمترین عنصر غذایی در تغذیه گیاهان، بویژه در خزانه که گیاهان با تراکم بالا کشت شده و در حال رشد سریع هستند، می‌باشد. امروزه با توجه به مشکلات زیست محیطی اصلاح برنامه کود نیتروژنی برای کاهش هزینه‌های تولید و بدست آوردن رشد مطلوب ضروری است (ماست[۳]، ۱۹۹۴).

ضرورت تامین نیتروژن برای رشد رویشی دانهال‌های مرکبات توسط محققین زیادی گزارش گردیده است سیورستن اعلام کرد میزان کلروفیل و بازده استفاده از آب و دی اکسید کربن در برگ‌های مرکبات رابطه نزدیکی با مقدار نیتروژن برگ دارد (سیورستن[۴]، ۱۹۸۷).

راه تولید محصولات سالم و عاری از آلاینده‌های مهمی نظیر نیترات و کادمیم از مصرف بهینه کود می‌گذرد. یعنی باید مصرف کود را در کشور بهینه و مطابق با برداشت گیاه نمود تا امکان تولید محصولات کشاورزی سالم با سهولت بیشتری فراهم گردد. بی‌گمان یکی ازاصول اولیه‌ی‌تولید پایدار، ارتقا‌ی کیفی خاک از بعد حاصلخیزی و برگرداندن مجدد عناصر غذایی جذب شده توسط گیاهان به خاک می‌باشد که متأسفانه در برنامه کودی کشور نادیده گرفته شده است (بای‌بوردی، ۱۳۸۵).

مصرف نامتعادل کودهای شیمیایی در مرکبات شمال (اوره و فسفات آمونیوم آن هم با جایگذاری غیر علمی)، یکی دیگر از دلایل عمده پایین بودن بازدهی کودهای شیمیایی مصرفی می‌باشد (ملکوتی و همکاران، ۱۳۷۹؛ اسدی و محمودی، ۱۳۸۰؛ ملکوتی، ۱۳۸۱).

۱ـ۶ـ کمپوست:

منابع محدود سنتی موادآلی همچون کودهای حیوانی جوابگوی نیاز روزافزون بخش کشاورزی به کودآلی نیست (بای­بوردی و همکاران، ۱۳۷۹). از این رو استفاده از مواد زائد مختلف دیگر همچون مواد زائد جامد آلی، لجن فاضلاب، زائدات کشاورزی و مواد زائد صنعتی، به عنوان منبع موادآلی رو به گسترش است. بعضی از این مواد زائد، قبل از استفاده بر روی زمین‌های کشاورزی و به منظور کاهش خطرات بهداشتی محیطی آنها، بایستی پردازش شوند. اخیراً فرایند کمپوست با بهره گرفتن از کرم‌های خاکی کمپوست کننده به عنوان یک فناوری آسان و یک فرایند طبیعت دوست برای بدست آوردن کود آلی از مواد زائد و تثبیت آن مورد توجه قرارگرفته است (جیبل[۵]، ۲۰۰۱).

کود ورمی­کمپوست حاصل از این فرایند که متشکل از فضولات کرم‌های خاکی، مواد بستری، مواد زائدآلی در مراحل مختلف تجزیه، کرم‌های خاکی در مراحل مختلف تکامل و میکروارگانیسم‌های مربوط به فرایند کمپوست می­باشد (دیکرسون[۶]، ۱۹۹۹).

برای مدیریت حاصلخیزی خاک در نظام‌های تولید ارگانیک، تولیدکنندگان معمولاً گیاهان پوششی یا انواع گوناگونی از کودهای آلی را استفاده می‌کنند. گیاهان پوششی از اقتصادی ترین منابع نیتروژن آلی بوده و فواید زیادی را برای تولید موفق محصول به همراه دارند. بدین ترتیب نیاز به مصرف کودهای آلی برای تغذیه گیاه افزایش می‌یابد. در بین کودهای آلی کمپوست اقتصادی ترین منبع تولید نیتروژن می باشد (گاسکل[۷]، ۱۹۹۹).

99