رشته مدیریت

پایان نامه گرایش کشاورزی : نیازسنجی آموزشی- ترویجی در بین جوانان روستایی

گروه آموزشی مدیریت کشاورزی

 پایان ­نامه تحصیلی جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد ((M.Sc.

رشته: مدیریت گرایش کشاورزی

عنوان:

نیازسنجی آموزشی- ترویجی در بین جوانان روستایی درجهت توسعه فعالیت‌های کارآفرینانه کشاورزی در استان گیلان

استاد راهنما:

دکتر محمد صادق اللهیاری

استاد مشاور:

دکتر فتح اله کشاورز

متن پایان نامه : (ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

چکیده

هدف این تحقیق توصیفی- پیمایشی، تحلیل نیازهای آموزشی-ترویجی جوانان روستایی برای توسعه فعالیت­های کارآفرینانه کشاورزی در استان گیلان می­باشد. جامعه آماری این تحقیق شامل کلیه جوانان ۱۵ تا ۳۵ سال ساکن در مناطق روستایی  در استان گیلان بودند (۲۵۹۸N=). . حجم نمونه با بهره گرفتن از جدول حداقل حجم نمونه بارتلت و همکاران تعیین شد (۲۶۲n=) که این تعداد با روش نمونه گیری خوشه­ای متناسب، انتخاب شدند. برای تحقق هدف­های پژوهش  از پرسشنامه محقق ساخته براساس مدل نیازسنجی بوریچ استفاده گردیده است. این پرسشنامه شامل ۱۶ سؤال (گویه) بود که در دو سطح میزان آگاهی و مهارت و میزان اهمیت به تحلیل نیازهای آموزشی-ترویجی پاسخگویان می ­پردازد. برای بررسی روائی محتوای، پرسشنامه در اختیار چند تن از اساتید دانشگاه و کارشناسان امر قرار داده­شد و برای بررسی پایائی پرسشنامه، از روش آلفای کرونباخ  استفاده گردید که  که میزان ضریب اعتماد محاسبه شده برای هر دو سطح میزان آگاهی و مهارت و میزان اهمیت به ترتیب ۸۹/۰ و ۸۷/۰ درصد محاسبه شد. تجزیه و تحلیل داده­ ها با بهره گرفتن از نرم­ افزارهای SPSS18 در دو سطح آمار توصیفی و استنباطی صورت گرفت. یافته­ها نشان‌ داد نیازهایی چون “آشنایی با اصول صحیح روش­های تصمیم ­گیری”، در بالاترین رتبه جهت آموزش و نیاز به “آشنایی بااصول صحیح راه‌اندازی مشاغل خانگی”؛ در پایین‌ترین اولویت قرار گرفتند. هم­چنین نمرات اولویت محاسبه­شده نشان می­دهد که چهارده نیاز مرتبط با کارآفرینی کشاورزی در سطح بالای نیاز قرار داشته و فقط نیاز به “آشنایی با­اصول صحیح اقتصاد منزل”  به عنوان نیاز آموزشی نبوده بلکه نیاز به تقویت دارد و  نیاز”آشنایی با اصول صحیح راه‌اندازی مشاغل خانگی” به عنوان تنها دوره­ای است که کمترین تعداد پاسخ­گویان در خصوص این دوره اعلام نیاز نموده ­اند و به عنوان عدم نیاز به آموزش اعلام گردید است.

پایان نامه - مقاله

واژه­های کلیدی: نیازسنجی، آموزش، ترویج، جوانان روستایی، کارآفرینی

۱-۱- مقدمه. ۲

۱-۲- بیان مساله. ۴

۱-۳- اهمیت و ضرورت تحقیق ۴

۱-۴- اهداف و سوالات تحقیق ۵

۱-۵- محدوده تحقیق ۶

۱-۶- واژه­های کلیدی ۶

مقدمه. ۹

بخش اول. ۱۰

۲-۱ نیاز. ۱۰

۲-۱-۱ تقسیم بندی نیاز. ۱۱

۲-۲ آموزش. ۱۲

۲-۳ نیاز آموزشی ۱۳

۲-۳-۱ مراحل چهارگانه فرآیند برنامه‌ریزی برای شناسایی و رفع نیاز. ۱۵

۲-۴ نیازسنجی ۱۵

۲-۴-۱ تعریف عملیاتی نیازسنجی ۱۷

۲-۴-۲ اصول اجرای نیاز سنجی آموزشی ۱۸

۲-۴-۳ اهداف نیازسنجی ۱۸

۲-۴-۴ روشها و فنون تعیین نیازهای آموزشی ۱۹

۲-۴-۵ تعیین الگو برای نیاز سنجی ۲۲

۲-۴-۵-۱ انواع الگوهای نیازسنجی ۲۲

بخش دوم. ۲۶

مقدمه. ۲۷

۲-۵ ترویج و مفهوم آن. ۲۷

۲-۵-۱ اهداف ترویج ۲۸

۲-۵-۲ هدف ترویج در ایران. ۲۹

۲-۵-۳ اصول ده گانه اجتماعی در ترویج ۲۹

۲-۵-۴- فلسفه آموزش های ترویجی ۳۲

۲-۶ رفتار فردی از نگاه علم روان‌شناسی ۳۴

۲-۶-۱ یادگیری ۳۵

۲-۶ جوانان روستایی ۳۶

۲-۷ تعریف کارآفرینی و کارآفرین ۳۷

۸-۲ سیر تطور کارآفرینی در جهان ۴۰

۹-۲ فرهنگ کار و کارآفرینی ۴۲

۱۰-۲ کارآفرینی کشاورزی و نقش دولت در ارتقای آن ۴۳

۱۰-۲-۱ مفهوم کارآفرینی در بخش کشاورزی ۴۳

۱۰-۲-۲ نقش دولت در ارتقای کارآفرینی کشاورزی ۴۴

۱۱-۲ کارآفرینی روستایی، ضرورت استراتژیک توسعه ۴۵

۱۱-۲-۱ پیش نیازهای توسعه کارآفرینی در روستاها ۴۶

۱۱-۲-۲ راهبردهای بلندمدت توسعه کارآفرینی روستایی ۴۶

۱۲-۲ ضرورت توسعه کارآفرینی در جوامع روستایی ۴۷

۱۲-۲-۱ دلایل اهمیت کارآفرینی در توسعه پایدار کشورها ۴۸

۱۲-۲-۲ اثرات اجتماعی، اقتصادی کارآفرینی در توسعه کشاورزی ۴۸

بخش سوم. ۵۰

۲-۷ پیش نگاشته­ها ۵۰

بخش چهارم. ۶۰

۲-۸ چهارچوب نظری تحقیق ۶۰

سازمان مورد مطالعه. ۶۲

۳-۱ مقدمه. ۶۲

۳-۲ منطقه مورد مطالعه. ۶۲

۳-۳ روش تحقیق ۶۴

۳-۴ جامعه و نمونه آماری ۶۴

۳-۴-۱ جامعه آماری ۶۴

۳-۴-۲ حجم نمونه. ۶۵

۳-۴-۳ روش نمونه گیری ۶۷

۳-۵ متغیرهای تحقیق ۶۷

۳-۶ روش گردآوری داده­ ها ۶۸

۳-۷ ابزار پژوهش. ۶۹

۳-۸ روائی و پایائی ابزار اندازه ­گیری ۷۰

۳-۸-۲ پایائی ابزار اندازه ­گیری ۷۰

۳-۹ روش تجزیه و تحلیل داده­ ها ۷۱

۴-۱- مقدمه. ۷۳

۴-۲- آمار توصیفی ۷۳

۴-۲-۱- سن ۷۴

۴-۲-۲- جنس. ۷۴

۴-۲-۳- وضعیت تاهل ۷۵

۴-۲-۴- سطح تحصیلات. ۷۵

۴-۲-۵- مسافت تا شهر. ۷۶

۴-۲-۶- وضعیت شغلی ۷۶

۴-۲-۷- مساحت زمین­های زراعی در دسترس. ۷۷

۴-۲-۸- برگزاری دوره­های آموزش. ۷۷

۴-۲-۹- انتخاب روش های برگزاری برای دوره­های کارآفرینی و کسب و کار. ۷۸

۴-۲-۱۰- کسب اطلاعات مورد نیاز شغل ۷۸

۴-۲-۱۱- وجود بازارهای محلی ۷۹

۴-۲-۱۲- وضعیت فعالیت در بخش­های مختلف. ۷۹

۴-۲-۱۳- وضعیت فعالیت در بخش­های اقتصادی ۸۰

۴-۲-۱۴- وجود صندوق­های اعتبار خرد روستایی ۸۰

۴-۲-۱۵- وضعیت دسترسی به امکانات. ۸۱

۴-۲-۱۶- میزان پوشش خدمات بیمه‌ای ۸۲

۴-۲-۱۷- تمایل در فعالیت های تولیدی به صورت گروهی ۸۲

۴-۲-۱۸- اجرای بهتر دوره‌های آموزشی ۸۳

۴-۲-۱۹- اولویت­بندی شاخص­های براساس نیاز آموزشی پاسخ­گویان. ۸۴

۴-۳-۱- مقایسه نیاز آموزشی و برخی از ویژگی­های فردی پاسخ­گویان. ۸۶

۴-۳-۲-۲- بر اساس (آزمون F) 87

۵-۱- خلاصه. ۸۹

۵-۲- یافته‌های تحقیق ۹۰

۵-۲-۱- یافته­ های توصیفی ۹۰

۵-۲-۲ یافته­ های استنباطی ۹۳

۵-۲-۲-۱ مقایسه نیاز آموزشی و برخی از ویژگی­های فردی پاسخگویان براساس آزمون t: 93

۵-۲-۲-۲ بر اساس (آزمون F) 93

۵-۳- پیشنهادات و راهکارهای بهبود. ۹۴

۵-۴- پیشنهادات برای تحقیقات آتی ۹۵

منابع و مآخذ. ۹۷

مقدمه

نیازسنجی فرآیندی نظام­دار برای تعیین اهداف، شناسایی فاصله بین وضع موجود و هدف­ها ونهایتا تعیین اولویت­ها برای عمل می­باشد. باید توجه داشت که فرآیند جمع­آوری و تحلیل اطلاعات است که منجر به شناسایی نیازهای افراد، گروه­ها، موسسات و جامعه می­شود. بنابراین به­طورکلی می­توان عنوان نمود، نیاز سنجی، فرآیند شناسایی نیازهای مهم و فراهم­کردن زمینه جهت رفع آن نیازها می­باشد.

نیازسنجی در واقع فرآیند جمع­آوری و تحلیل اطلاعات است که براساس آن نیازهای افراد، گروه‌ها، سازمان‌ها و جوامع مورد شناسایی قرار می‌گیرد. معمولاً هر برنامه‌آموزشی برای ایجاد تحول و تغییر در وضعیت موجود، طراحی و سپس به­اجرا گذاشته می‌شود. از این‌رو گام آغازین در یک نیازسنجی، اجرای فرآیند برنامه‌ریزی، شناسایی هدف‌ها و نقاط مطلوب است. زیرا هدف‌ها عموماً ریشه در نیازها دارند. به­همین­دلیل برای طراحی و اجرای برنامه‌های واقع‌بینانه و اثربخش، ضرورت دارد تا نیازها دقیقاً سنجیده و براساس نیازها، اهداف ویژه هر­برنامه تدوین شده و سپس مجموعه اقدامات و وسایلی که به بهترین­وجه نیازها را محقق می­سازند، پیش ­بینی گردند. شناخت و تحلیل اثربخش نیازهای آموزشی، پیش­نیاز یک سیستم آموزشی موفق است.

از سوی دیگر، هدف نیازسنجی آموزشی، شناخت و کشف کمبودهای مهارتی، دانش‌ها و بینش‌هایی است که برای اجرای موفقیت‌آمیز شغل لازم است. برای رسیدن به این هدف باید عواملی را که وقوع آن­ها ضرورت و نیاز آموزشی خاصی را سبب می‌شود شناسائی و بررسی نمود. نتایج نیازسنجی به مدیران و مسئولان اجازه می­دهد تا به دو سوال اساسی پاسخ مناسب دهند، ابتدا تلاش برای پاسخ به این موضوع که چه کسی به آموزش نیاز دارد؟ و در ادامه پاسخ به این موضوع که چه آموزشی موردنیاز می­باشد؟

بررسی‌های انجام شده از تحقیقات به­عمل آمده، نشان می­دهد حوزه تحقیقات درخصوص نیازسنجی آموزشی در بیش‌تر موارد بصورت خاص برای سازمان‌ها انجام شده و یا درخصوص اهمیت، ضرورت و الزامات مرتبط با استقرار سیستم نیاز سنجی آموزش بوده است. تحقیقاتی نظیر: مدل کافمن و هرمن (۱۹۹۶)، کریگ (۱۹۸۷)، گلدستاین(۱۹۹۲)، سینجر (۱۹۹۰) استوت (۱۹۹۳)، سورینا (۱۹۹۷)، اندرسون (۱۹۹۴ و ۱۹۹۳)، انرسون (۱۹۹۳)، الگوی شورای همکاری (۱۹۹۷)، گریفث و ویلیامز (۱۹۹۸)، ادگار شاین (۱۹۸۰)، ترولو (۱۹۹۷)، وودال و وینستنتلی (۱۹۹۸) به ارائه طرحها و الگوهای مناسب و مورد نیاز سازمانی، جهت سنجش نیازهای آموزشی پرداخته­اند و تحقیقاتی توسط، باقری و شهبازی (۱۳۸۱)، قنبری و برقی (۱۳۸۸)، زرافشانی و همکاران (۱۳۹۰)، پیدایی (۱۳۸۸)، میرگوهر و موحد محمدی (۱۳۸۷)، درحوزه روستایی و پورصادق (۱۳۹۱)، بذر افکن و همکاران (۱۳۸۸)، پزشکی راد (۱۳۸۷)، رضایی (۱۳۹۰)، ندایی و همکاران(۱۳۹۰)، خدایاری (۱۳۹۰)، جلیلیان (۱۳۸۹)، محمدی (۱۳۸۹)، غزانی (۱۳۸۸)، خیرمند و همکاران (۱۳۸۹)، اسمعیلی (۱۳۸۶)، میر رحیمی و زمانی (۱۳۸۱)، عابدی (۱۳۸۷)، مهر نگار و حسینی نیا (۱۳۸۸)، مجتهد و همکاران (۱۳۸۷)، فرهمند‌خواه (۱۳۸۹)، به بررسی نیازسنجی آموزشی در سازمان­ها و یا جامعه هدف مربوط به تحقیق خود پرداخته­اند. از این­رو بررسی نیازهای آموزشی با رویکرد ترویج اهداف مرتبط با آموزش به‌طور خاص برای یک بخش از فعالان اقتصادی از اهمیت بالایی برخوردار می­باشد. تحقیق و بررسی شرایط مورد نیاز برای آموزش­های لازم، نحوه اجرا، الزامات و فصول مورد نیاز آموزشی مرتبط با جامعه روستایی، رویکرد ارائه روش‌های علمی در این حوزه به منظور ارتقای سطح آموزش در روستا به­خصوص در بین جوانان روستایی به منظور حرکت به سمت توسعه پایدار و ارتقای همه­جانبه در روستا از اهمیت بالایی برخوردار می‌باشد.

در این پژوهش، منظور از جوان روستایی، جوانان سنین زیر ۳۰ سال مدنظر می­باشد که سازندگان فرهنگ و اقتصاد آینده جامعه بوده و بخش عمده­ای از آنان نیروهای مولد آینده در بخش کشاورزی و صنعت را به خود اختصاص می­ دهند. نظر به­این­که آینده توسعه کشاورزی متکی بر جوانان روستایی است، جوانان روستایی پتانسیل­های بالقوه جهت مشارکت در برنامه ­های سازندگی روستایی به­شمار آمده و برای خانوار روستایی هر جوان به عنوان یک نیروی بالفعل محسوب می­گردد. اهمیت جوانان روستایی براساس نقش­هایی است در پیش­برد فعالیت­های اقتصادی خانوار ایفا می­ کنند. آنان نیروی مولد جامعه خود به­شمار آمده و در تصمیم ­گیری­ها و تصمیم­سازی­ها موثر می­باشند. این بخش از جمعیت نیازمند، آموزش مهارت­های لازم برای اشتغال، فراهم نمودن بسترهای لازم برای مشارکت، ایجاد فرصت­های برابر آموزش و تقویت و تعلق­خاطر به محیط روستا می­باشند. از این­رو ارائه راهکارهای مناسب درخصوص دست­یابی به موارد فوق از اهمیت بالایی برخوردار بوده و یکی از مهم­ترین این راهکارها ارائه آموزش­های کارآفرینی در این حوزه می باشد.

آنچه که از بر مطالعات و تحقیقات گذشته برمی­آید، می­توان عنوان نمود، تحقیق حاضر تحت عنوان نیاز سنجی آموزشی ترویجی برای جوانان روستایی ارائه دهنده موضوع جدید درخصوص ارتقای سطوح مورد نظر در بین جامعه هدف بوده و با نوع تحقیقات گذشته با توجه به تمرکز بر جوانان روستایی از طریق ارائه روش مناسب آموزشی ترویجی متفاوت می­باشد.

انتظار می­رود نتایج حاصل از تحقیق حاضر که به­طور مشخص به بررسی نیازسنجی آموزشی، ترویجی در بین جوانان روستایی درجهت توسعه فعالیت‌های کارآفرینانه کشاورزی در استان گیلان می ­پردازد، مورد استفاده مدیران،کارشناسان و کارکنان سازمان جهاد کشاورزی و تمامی کارشناسان دستگاه‌های اجرایی و دانشجویان و محققین قرارگیرد.

 ۱-۲- بیان مساله

جمعیت استان گیلان براساس آخرین سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۰ به تعداد ۲۴۸۰۸۷۴ نفر بوده که از این تعداد ۹۸۳۷۰۱ نفر در روستاها زندگی می­ کنند. با توجه به آمارهای موجود، از تعداد افراد ساکن در روستاها ۲۷۵۴۳۶ نفر در سن ۱۵ تا ۳۰ سال می­باشند که جامعه هدف این تحقیق را تشکیل می­ دهند.

مسائل و مشکلات فراوان اقتصادی- اجتماعی حاکم بر بخش روستایی، هم­چون کمبود درآمد، فصلی بودن مشاغل روستایی، افزایش بیکاری و نیز کارکردهای نامطلوب از منابع موجود و از سویی دیگر، نزدیکی روستاها به شهرها در استان و ایجاد پدیده مهاجرت و حاشیه نشینی، اجرای برنامه ­های دقیق و هدفمند توسعه را دو­چندان می نماید.

بررسی­های انجام­شده نشان داده­است، با نوجه وجود مشکلات اقتصادی در روستاهای استان، نقش کارآفرینی روستایی و استفاده و بکارگیری از کارآفرینان ساکن درمحیط­های روستایی به منظور یکی از راه‌های توسعه و ارتقای سطوح اجتماعی و اقتصادی در روستاها، مورد شناسایی و ارزیابی دقیقی قرار نگرفته است. به همین منظورتوسعه فعالیت‌های کارآفرینانه کشاورزی در استان گیلان از طریق نیازسنجی آموزشی- ترویجی در بین جوانان روستایی به عنوان هدف این تحقیق مورد توجه قرار گرفت. با توجه به موارد فوق، سوال اساسی این است که چگونه می­توان از طریق نیازسنجی آموزشی- ترویجی، بهترین نوع آموزش را با توجه به نیاز افراد جهت ارتقای فعالیت­های کارآفرینانه در بین جوانان روستایی ارائه نمود.

۱-۳- اهمیت و ضرورت تحقیق

موقعیت جغرافیایی استان با توجه به آب و هوا و ساختار معیشتی خانوارها، به­نوعی به بخش کشاورزی نزدیک­تر بوده و به همین دلیل، نگاه ویژه برنامه­ریزان و تصمیم­سازان را به سمت حوزه­های مرتبط با این بخش معطوف نموده­است. ایجاد شرایط مناسب در روستاها از طریق تامین زیرساخت­های اولیه و حیاتی از یک طرف و مرتفع نمودن سایر نیازهای این بخش از جمعیت به­خصوص در بخش آموزش­های مورد نیاز کارآفرینانه از اقدامات موثر و پیشتاز دولت در اغلب برنامه ­های توسعه بوده است. روشن است که مفاهیم کارآفرینی و وجود کارآفرینان به عنوان یکی از راهبردهای توسعه و شکوفایی جوامع انسانی به جایگزین بی­بدیلی تبدیل شده­است. موضوعی که در خصوص اهمیت کارآفرینی و ارتباط مستقیم آن با توسعه ملی باید جدی تلقی گردد، اهمیت­دادن به نقش کارآفرینی روستایی و کارآفرینان ساکن درمحیط­های روستایی است. زیرا کارآفرین روستایی با توجه به تعریف و مفهوم کارآفرینی، در پی یافتن ترکیبی مناسب از منابع برای فعالیت­های اقتصادی اعم از کشاورزی و غیرکشاورزی و دستیابی به بیشترین سود ممکن است. از این­رو به­منظور دستیابی به موضوع فوق، باید الزامات، چالش­ها و اهداف کارآفرینی مورد بررسی قرار گیرد. با توجه به موارد ذکرشده می­توان اذعان­نمود، اصلی­ترین الزامات استقرار و توسعه کارآفرینی در روستاها توسعه­فرهنگ کارآفرینی، آموزش و ترویج فعالیت­های کارآفرینانه، توسعه زیرساخت­های و آماده­سازی محیط از لحاظ فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی روستاها برای نگه­داشت و حتی جذب نیروی انسانی جوان، متخصص و ماهر است.

بررسی پیشینه تحقیقات و منابع و پشنگاشته­های محققین نشان داده­است که با توجه به تایید اهمیت آموزش و لزوم نیازسنجی­های علمی، تا کنون پژوهش و تحقیقی برای نیازسنجی آموزشی-ترویجی متناسب با جوانان روستایی، مورد بررسی قرار نگرفته است و این امر نیاز و ضرورت یک تحقیق علمی در این خصوص را ایجاب می­نماید. شناسایی عوامل موثر در نیازسنجی آموزشی- ترویجی در جهت توسعه فعالیت­های کارآفرینانه از یک سو و بسترسازی شرایط به­منظور ایجاد و تقویت موارد مرتبط با این حوزه از سویی­دیگر ضرورت انجام چنین تحقیقی را اجتناب­ناپذیر ساخته­است. در راستای این هدف، تحقیق حاضر به بررسی نیازسنجی آموزشی- ترویجی در بین جوانان روستایی در جهت توسعه فعالیت‌های کارآفرینانه کشاورزی در استان گیلان پرداخته است.

۱-۴- اهداف و سوالات تحقیق

الف- هدف اصلی تحقیق

99