مهندسی فناوری اطلاعات

پایان نامه : طراحی و ارائه مدلی جهت پذیرش اظهارنامه مالیاتی الکترونیکی

 (مطالعه موردی : اداره کل امور مالیاتی استان قزوین) 

استاد راهنما:

جناب آقای دکتر رضا اکبریان




چکیده
امروزه نقش نظام مالیاتی در تامین اهداف عمده اجتماعی- اقتصادی و بودجه ای دولت بر کسی پوشیده نیست. اما شیوه جمع آوری مالیات باید به نحوی باشد که مودیان مالیاتی یا همان شهرواندان، با صرف کمترین زمان و هزینه و به سهولت بتوانند مالیات خود را اظهارکرده و آنرا پرداخت نمایند. اظهارنامه مالیاتی الکترونیکی که از جمله مهمترین خدمات دولت الکترونیکی از نوع “دولت به شهروندان[۱]” است، در دوران ابتدایی خود در ایران به سر می برد. این سرویس الکترونیکی برای آنکه به معنای واقعی استفاده شده و توسط شهروندان ایرانی پذیرفته شود، به نظر می رسد با موانعی روبروست. به همین دلیل این تحقیق بر آن آمد تا با بررسی اقتصاد دیجیتال، دولت الکترونیکی و سیستم اظهارنامه الکترونیکی در ایران، و همچنین با بررسی مدل ها و نظریه های علمی رایج در این زمینه از جمله نظریه یکپارچه پذیرش و استفاده از فناوری (UTAUT)، مهمترین عواملی که بر روی پذیرش این سرویس الکترونیکی جدید دولت تاثیر دارند را شناسایی نماید. به همین منظور مدلی ارائه شد که عواملی همچون انتظار کارایی(سودمندی)،انتظار تلاش(سهولت استفاده)، تاثیرات اجتماعی و شرایط پشتیبانی کننده و تمایل به استفاده از اظهارنامه مالیاتی الکترونیکی (عوامل مدل UTAUT) به همراه عامل ریسک احساس شده  از جمله مهمترین عوامل تشکیل دهنده آن هستند. همچنین با توجه به فضای تجارت الکترونیک در ایران، عواملی همچون امضاء دیجیتال و مباحث فنی-زیرساختی به این مدل اضافه گردید. درنهایت با ارزیابی مدل پیشنهادی توسط تحلیل رگرسیون، مشخص گردید که مهمترین عامل موثر در پذیرش اظهارنامه الکترونیکی، شرایط پشتیبانی کننده می باشد. همچنین عامل هایی که در تمایل به استفاده از این سرویس تاثیر دارند به ترتیب عبارتند از انتظارتلاش، تاثیرات اجتماعی و انتظارکارایی. ولی مشخص شد که ریسک احساس شده تاثیر معنی داری بر پذیرش اظهارنامه الکترونیکی ندارد. همچنین عامل امضاء دیجیتال بر روی انتظار کارایی تاثیر مثبت و معنی دار دارد. عامل مباحث فنی-زیرساختی نیز بر روی عوامل انتظارتلاش و انتظارکارایی تاثیر مثبت و معنی دار دارد.

کلمات کلیدی: دولت الکترونیکی،مالیات الکترونیکی،اظهارنامه مالیاتی الکترونیکی
فهرست مطالب
فصل اول : کلیات ۱
۱-۱ مقدمه: ۲
۱-۲ تعریف مسئله: ۳
۱-۳ اهداف پژوهش: ۳
۱-۴  محدوده مطالعه: ۴
۱-۵ مقدمه ای بر دولت الکترونیکی: ۴
۱-۶ تعریف دولت الکترونیکی ۵
۱-۷  تجارت الکترونیکی در مقابل دولت الکترونیکی ۶
۱-۸  مالیات و سیستم مالیات الکترونیکی: ۸
۱-۹ سیستم اظهارنامه مالیاتی الکترونیکی: یکی از مهمترین خدمات الکترونیکی دولت. ۹
فصل دوم : مبانی نظری تحقیق ۱۱
۲-۱   مراحل توسعه دولت الکترونیکی ۱۲
۲-۲ سیستم اظهارنامه مالیاتی الکترونیکی: ۱۳
۲-۳  نظریه های مطرح در زمینه پذیرش فناوری اطلاعات توسط کاربران: ۱۵
۲-۳-۱  نظریه فعالیت منطقی  (TRA): 17
۲-۳-۲  نظریه رفتار برنامه ریزی شده ((TPB: 19
۲-۳-۳   مدل پذیرش فناوری(TAM) : 19
۲-۳-۴  مدل انگیزشی (MM): 21
۲-۳-۵  مدل ترکیبی TAM و TPB (C-TAM-TPB): 22
۲-۳-۶  مدل استفاده عملی از کامپیوتر MPCU)): 22
۲-۳-۷  مدل انتشار نوآوری(DOI یا IDT): 24
۲-۳-۸   نظریه شناخت اجتماعی (SCT): 27
۲-۴ نظریه یکپارچه پذیرش و استفاده از فناوری(UTAUT): 28
۲-۴-۱ عامل  انتظار کارایی: ۳۰
۲-۴-۲ عامل انتظارتلاش: ۳۱
۲-۴-۳ تاثیرات اجتماعی: ۳۲
۲-۴-۴ شرایط پشتیبانی کننده ( تسهیل کننده): ۳۳
فصل سوم : مروری بر تحقیقات انجام شده. ۳۶
۳-۱ مطالعه انجام شده توسط Fu, J.R. در سال ۲۰۰۵: ۳۷
۳-۲  تحقیق انجام شده توسط Al shafi و همکارانش در سال ۲۰۰۹ : ۳۹
۳-۳  تحقیق انجام شده توسط Schaupp,L.C. و همکارانش در سال ۲۰۰۹: ۴۱
۳-۴ تحقیق انجام شده توسط   McLeodو همکارانش در سال ۲۰۰۹: ۴۳
۳-۵  مطالعه انجام شده توسط Kamarulzaman و همکارانش در سال ۲۰۱۰: ۴۵
۳-۶   مطالعه انجام شده توسط .Anuar,S. و همکارانش در سال ۲۰۱۰ : ۴۸
فصل چهارم : تجزیه و تحلیل سیستم اظهارنامه مالیاتی الکترونیکی در ایران ۵۱
۴-۱  میزان آمادگی الکترونیکی شدن یا اقتصاد دیجیتال درایران ۵۲
۴-۱-۱ زیرساخت فنی و ارتباطی: ۵۴
۴-۱-۲ محیط کسب و کار: ۵۴
۴-۱-۳  محیط فرهنگی و اجتماعی: ۵۵
۴-۱-۴ محیط قانونی: ۵۵
۴-۱-۵ سیاست و چشم انداز دولت: ۵۶
۴-۱-۶ میزان پذیرش توسط کاربران و شرکتها : ۵۷
۲٫۴ دولت الکترونیکی در ایران: ۶۱
۴-۲-۱ شاخص خدمات آنلاین در ایران: ۶۳
۴-۲-۲  شاخص زیرساخت مخابراتی: ۶۴
۴-۲-۳ شاخص سرمایه انسانی: ۶۵
۴-۳  بررسی فرآیند اظهارنامه مالیاتی الکترونیکی در مالزی به عنوان یک سیستم تحت وب کامل: ۶۶
۴-۴  بررسی فرآیند اظهارنامه الکترونیکی درایران: ۶۸
۴-۵ ارائه مدل جهت پذیرش اظهارنامه الکترونیکی در ایران: ۷۹
۴-۵-۱ عامل انتظار تلاش: ۷۹
۴-۵-۲ عامل انتظار کارایی: ۸۰
۴-۵-۳ عامل شرایط پشتیبانی کننده (شرایط تسهیل کننده): ۸۰
۴-۵-۴ عامل ریسک احساس شده: ۸۳
۴-۵-۵ عامل تاثیرات اجتماعی: ۸۳
۴-۵-۶ عامل مباحث فنی و زیرساختی: ۸۴
۴-۵-۷ عامل مسائل قانونی: ۸۵
۴-۵-۸  تمایل رفتاری: ۸۶
فصل پنجم : ارزیابی مدل و نتایج ۸۹
۵-۱  روش های جمع آوری داده ها : ۹۰
۵-۲  جامعه آماری و روش نمونه گیری ۹۱
۵-۳ حجم نمونه و روش برآورد حجم نمونه. ۹۲
۵-۴ روایی و پایایی تحقیق : ۹۳
۵-۴-۱  روایی: ۹۳
۵-۴-۲  پایایی: ۹۳
۵-۵  روش های تجزیه و تحلیل آماری  پژوهش: ۹۴
۵-۶  توصیف داده های دموگرافیک ۹۴
۵-۶-۱  سن: ۹۴
۵-۶-۲  جنسیت: ۹۵
۵-۶-۳ میزان تحصیلات: ۹۵
۵-۶-۴  مدت زمان استفاده از کامپیوتر: ۹۶
۵-۶-۵  دلیل اصلی استفاده از اظهارنامه مالیاتی الکترونیکی: ۹۶
۵-۶-۶   مدت زمان صرف شده جهت تکمیل اظهارنامه مالیاتی الکترونیکی: ۹۷
۵-۷  ضریب همبستگی بین عامل های مختلف و پذیرش اظهارنامه الکترونیکی : ۹۸
۵-۷-۱  شدت و جهت رابطه بین عامل  انتظار تلاش و پذیرش اظهارنامه الکترونیکی: ۹۸
۵-۷-۲  شدت و جهت رابطه بین عامل  انتظار کارایی و پذیرش اظهارنامه الکترونیکی: ۹۹
۵-۷-۳  شدت و جهت رابطه بین عامل  تاثیرات اجتماعی و پذیرش اظهارنامه الکترونیکی: ۹۹
۵-۷-۴  شدت و جهت رابطه بین عامل  ریسک احساس شده و پذیرش اظهارنامه الکترونیکی: ۱۰۰
۵-۷-۵  شدت و جهت رابطه بین عامل مسائل قانونی و پذیرش اظهارنامه الکترونیکی: ۱۰۱
۵-۷-۶  شدت و جهت رابطه بین عامل  مباحث فنی/ زیرساختی و پذیرش اظهارنامه الکترونیکی: ۱۰۲
۵-۷-۷  شدت و جهت رابطه بین عامل  شرایط پشتیبانی کننده و پذیرش اظهارنامه الکترونیکی: ۱۰۳
۵-۷-۸  شدت و جهت رابطه بین عامل  تمایل به استفاده و پذیرش اظهارنامه الکترونیکی: ۱۰۴
۵-۸  تحلیل مسیر مدل پذیرش اظهارنامه الکترونیکی توسط تحلیل رگرسیون : ۱۰۵
۵-۸-۱  آنالیز تاثیر عوامل پیش بینی شده  بر پذیرش اظهارنامه الکترونیکی: ۱۰۶
۵-۸-۲ آنالیز تاثیرعوامل پیش بینی شده برتمایل به استفاده از اظهارنامه الکترونیکی : ۱۰۷
۵-۸-۳  آنالیز تاثیرعوامل پیش بینی شده  بر انتظار تلاش : ۱۰۸
۵-۸-۴  آنالیز تاثیرعوامل پیش بینی شده  بر انتظار کارایی : ۱۰۹
۵-۸-۵  آنالیز تاثیرعوامل مسائل قانونی و مباحث فنی-زیرساختی برتاثیرات اجتماعی: ۱۱۰
۵-۸-۶  آنالیز تاثیرعوامل مسائل قانونی و مباحث فنی-زیرساختی بر شرایط پشتیبانی کننده: ۱۱۱
۵-۹  مدل ارزیابی شده پذیرش اظهارنامه مالیاتی الکترونیکی: ۱۱۲
فصل ششم :جمع بندی و نتیجه گیری ۱۱۶
۶-۱ جمع بندی: ۱۱۷
۶-۲ نتیجه گیری و ارائه راهکارهای عملی: ۱۱۸
۶-۳  ارزش نظری و عملی پژوهش: ۱۲۰
۶-۴  پیشنهاد برای تحقیقات بیشتر: ۱۲۱

آدرس سایت برای متن کامل پایان نامه ها

پیوست ها: ۸
فهرست منابع : ۱
مقدمه:
از آنجایی که مالیات در کشورهای پیشرفته نقش بسزایی در توسعه اقتصادی دارد، مالیات الکترونیکی به لحاظ کارکردهای آن از مظاهر اقتصادهای پیشرفته و توسعه یافته است. به کارگیری سامانه های الکترونیکی در حوزه دریافت اظهارنامه و وصول مالیات نقش موثری در پیشبرد اهداف دولت الکترونیک دارد. تسریع و پیشبرد اهداف دولت همچون سرعت و دقت درامور وکاهش هزینه های جمع آوری مالیات، صرفه جویی در زمان، تکمیل و صحت اطلاعات، تسهیل در وصول مالیات و اهتمام به نظم و انضباط مالی و بودجه ای و تحقق درآمدهای مالیاتی ، رضایتمندی پرداخت کنندگان و دستگاه های مالیاتی، ایجاد اعتماد وشفافیت فعالیت های اقتصادی و جلوگیری از فرار مالیاتی ، همچنین تحقق اهداف کلان دولت الکترونیک همچون تحقق درآمدهای مالیاتی، توزیع مناسب درآمد و ثروت ، عدالت اقتصادی و اجتماعی و فراهم کردن زمینه های لازم برای رقابت پذیری و ثبات اقتصادی وتحقق مطلوب منابع وحفاظت ازمحیط زیست، حمایت از سرمایه گذاران و ایجاد اشتغال و رشد توسعه اقتصادی را تضمین می نماید .(Intamedia 2010)
اما تمامی مزایای گفته شده در گرو پذیرش اظهارنامه مالیاتی الکترونیکی توسط شهروندان و پرداخت کنندگان مالیات است. با توجه به اینکه سیستم اظهارنامه مالیاتی الکترونیکی در ایران در دوران ابتدایی خود قرار دارد، به نظر می رسد پذیرش این سرویس الکترونیکی جدید با موانعی روبروست. از طرف دیگر با توجه به اینکه تاکنون هیچ گونه مطالعه و تحقیقی در خصوص بررسی عوامل موثر بر پذیرش اظهارنامه مالیاتی الکترونیکی در ایران انجام نشده، نیاز به درک عوامل موثر بر پذیرش این سیستم جدید برای مدیران، مقامات دولتی و محققان ضروری به نظر می رسد.
۱-۲ تعریف مسئله:
این تحقیق قصد دارد عوامل موثر بر پذیرش اظهارنامه مالیاتی الکترونیکی توسط پرداخت کنندگان مالیات (مودیان مالیاتی) در ایران را با ارائه یک مدل بررسی کرده و پس از ارزیابی و اثبات مدل به ارائه راهکارها و توصیه های سیاستی جهت افزایش پذیرش این سرویس دولت الکترونیک بپردازد.
۱-۳ اهداف پژوهش:
هدف اصلی این پژوهش یافتن درک درستی از عوامل مؤثر بر پذیرش اظهارنامه مالیاتی الکترونیکی درایران میباشد، به طور خاص اهداف اصلی این تحقیق عبارتند از :
۱٫ بررسی میزان تمایل و استفاده از سیستم اظهارنامه مالیاتی الکترونیکی توسط مودیان  مالیاتی در ایران به عنوان نمونه ای از یک کشور در حال توسعه.

  1. بررسی عوامل موثر بر تمایل و پذیرش اظهارنامه مالیاتی الکترونیکی در ایران از طریق ارائه یک مدل
  2. ارزیابی مدل پیشنهاد شده و ارائه راهکارها و توصیه های سیاستی مناسب برای مقامات دولتی و مالیاتی جهت بهبود پذیرش و درنتیجه استفاده عملی و رضایتبخش از آن.

توسعه روشهایی برای اندازه گیری و ارزیابی موفقیت دولت الکترونیکی ضروری است. تعیین مقیاس های کافی برای ارزیابی بهره وری و روش های هزینه کردن بودجه عمومی کار دشواری است(Peters et al., 2004) ولی اندازه گیری میزان موفقیت دولت الکترونیکی با بهره گرفتن از مجموعه مختلفی از شاخص ها امکانپذیر است.
میزان استفاده افراد از خدمات الکترونیکی ارائه شده توسط دولت، میتواند به عنوان یک شاخص مهم برای اثربخشی این خدمات باشد. سطح رضایت شهروندان از دولت الکترونیکی به عنوان یک شاخص مهم دیگر در نظر گرفته میشود. شاخص های محیطی مثل ضریب نفوذ فناوری اطلاعات وارتباطات  نیز شاخص مهم دیگری جهت بررسی موفقیت دولت الکترونیکی است. در مقایسه با سرویس های آنلاین دیگر ارائه شده توسط دولت، تکمیل اظهارنامه مالیاتی به صورت الکترونیکی یکی از پیشرفته ترین و گسترده ترین خدمات ارائه شده است. در بخش دولتی ، مقامات مالیاتی با حرکت به سمت خدمات آنلاین تمایل دارند که در راس استفاده از خدمات فناوری اطلاعات باشند. برای اثربخشی این سرویس، باید فرآیند استفاده از آن کاربرپسندتر و بهتر از حالت سنتی باشد. درمقایسه با سرویس های آنلاین دیگر، سیستم مالیات الکترونیکی فرآیند پیچیده تری دارد. بنابراین برای اینکه توسط کاربران عادی استفاده شود، باید به صورت ساده و واضح پیاده سازی شود. (Connolly & Bannister, 2008).
۱-۴  محدوده مطالعه:
پژوهش حاضر بر پذیرش اظهارنامه مالیاتی الکترونیکی در ایران و به ویژه اداره کل امورمالیاتی استان قزوین تمرکز یافته است.
۱-۵ مقدمه ای بر دولت الکترونیکی:
پیشرفت در اینترنت و فناوری های ارتباطی به عنوان شالوده ای برای رشد نرم افزارهای تجارت الکترونیک[۴] و کسب و کار الکترونیک[۵] در نظر گرفته شده اند. توسعه در بخش تجاری باعث ایجاد فشار بر بخش دولتی برای باقی ماندن در عرصه رقابت خواهد شد. نهادهای دولتی، نوسازی فرآیندهای اداری خود را به منظور تسهیل در تعامل با شهروندان با بهره گرفتن از اینترنت و وب ضروری می دانند. این امر از طریق توسعه نرم افزارهای دولت الکترونیکی از جمله نرم افزار اظهارنامه مالیاتی الکترونیکی انجام می شود. ازسایت های ایستا که اطلاعات ساده ای را ارائه می دهند گرفته تا سایت های کاربردی تعامل گرا[۶] که فرآیندهای اداری را اتوماسیون و اجرا می کنند به طوریکه بتوانند با شهروندان تعامل کامل داشته باشند. (Elsas, 2003). پذیرش فن آوری های جدید به دولت ها برای پیاده سازی و ارائه موثرتر خدمات عمومی به شهروندان کمک بسزایی میکند. در نتیجه، ابتکارات جدید دولت الکترونیکی با هدف ایجاد خدماتی که بر نیازهای شهروندان متمرکز هستند اتخاذ شده تا دسترسی بیشتری به خدمات دولت برای شهروندان فراهم نماید (Papantoniou et al., 2001).
با بهره گرفتن از وب سایت های دولت الکترونیکی، شهروندان می توانند خدماتی (از جمله تکمیل اظهارنامه مالیاتی و پرداخت مالیات) با کیفیت بالاتر و روش ساده تر دریافت کنند که سریع تر از خدمات چهره به چهره و حضوری است. شهروندان می توانند از هر مکان و در هر زمان به اطلاعات و خدمات دولتی دسترسی داشته باشند. علاوه بر این ، از هزینه های عملیاتی  و مدیریتی دولت برای ارائه تسهیلات به مردم کاسته خواهد شد. (Wangpipatwong et al., 2005). یکی از مهمترین خدماتی که دولت می تواند به صورت الکترونیکی ارائه نماید، اظهارنامه مالیاتی و پرداخت آنلاین مالیات است . اظهارنامه الکترونیکی یک روش جدید برای پرداخت مالیات از طریق رسانه های الکترونیکی همچون اینترنت میباشد. اگرچه مزایایی همچون راحتی ، سهولت استفاده ، انعطلاف پذیری و دسترس پذیری به صورت ۲۴ ساعته و هفت روز هفته دارد، ولی به نظر می رسد در پذیرش این نوآوری ، موانع و مشکلات متعددی  روبروست که در فصول بعد به تفصیل به آن پرداخته می شود.
۱-۶ تعریف دولت الکترونیکی
براساس Schelin (2003) با اینکه یک علاقه جهانی در این مورد وجود دارد، دولت الکترونیکی فاقد یک تعریف سازگار وپذیرفته شده است. اما در اکثر این تعاریف، دولت الکترونیکی اشاره به فعالیت هایی دارد که به صورت دیجیتالی توسط دولت انجام میشود. دولت الکترونیکی به صورت “استفاده از فناوری اطلاعات و اینترنت برای بهبود کارایی فعالیتهای دولت” نیز تعریف میشود. همچنین از نظر ASPA[7] و UNDPEPA[8] ، دولت الکترونیک به این شکل تعریف میشود: استفاده از اینترنت و تورجهان گستر جهت ارائه اطلاعات و خدمات دولت به شهروندان (Schelin, 2003).
به گفته Lavigne (2002)، دولت الکترونیکی را می توان از چهار دیدگاه متمایز بررسی کرد که عبارتند از : خدمات الکترونیک[۹]،تجارت الکترونیک[۱۰]، دموکراسی الکترونیک[۱۱] و مدیریت الکترونیک[۱۲] . دراین پایان نامه، دولت الکترونیک از دیدگاه خدمات الکترونیک و تجارت الکترونیک درنظر گرفته شده است. براساس Burgelman et al. (2005) ، تمرکز فعلی دولت الکترونیکی در مورد استفاده از فن آوری اطلاعات برای بدست آوردن بهره وری بهتر وکیفیت بیشتر در خدمات عمومی است. این امر از طریق استفاده از کانال های مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات امکانپذیر است. ( Burgelman et al. 2005)
Burgelman et al. (2005)  عوامل متعددی را شناسایی کردند که می تواند منجر به افزایش علاقه و استفاده شهروندان از خدمات دولت الکترونیکی شود که عبارتند از :

  • کیفیت و قابلیت استفاده از خدمات
  • توانایی ارائه سرویس برای رسیدگی به نیازهای واقعی شهروندان
  • در دسترس بودن کمک و راهنمایی در استفاده از خدمات
  • سودمندی احساس شده توسط شهروندان از لحاظ صرفه جویی در وقت و انعطاف پذیری

۱-۷  تجارت الکترونیکی در مقابل دولت الکترونیکی
ادبیات تجارت الکترونیک/کسب و کار الکترونیک و دولت الکترونیک هر دو ازنظر اثرات و نتایج  دارای شباهت ها و تفاوت هایی هستند. تکنولوژی اینترنت به منظور تسهیل تبادل کالا، خدمات و اطلاعات بین دو یا چند طرف طراحی شده است. تجارت الکترونیکی و دولت الکترونیکی هر دو براساس استفاده از تکنولوژی اینترنت پایه ریزی شده اند. (Carter & Belanger, 2004)  انتشار نوآوری و قابلیت اعتماد، در پذیرش تجارت الکترونیک و دولت الکترونیکی توسط کاربران و شهروندان موثر هستند(Carter & Belanger, 2005).
همانند تجارت الکترونیکی، دولت الکترونیکی در چهار مرحله توسعه می یابد : انتشار[۱۳]، تعامل[۱۴]، تراکنش[۱۵] و یکپارچه سازی[۱۶] (DeBenedictis et al., 2002).
تجارت الکترونیک از سه گروه عمده تشکیل میشود :

99