حقوق

پایان نامه رشته حقوق خصوصی : بررسی مسئولیت مدنی و چگونگی تعیین سبب مسئول در سوانح هوایی

واحد نراق

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد

پایان نامه

(M.A)

گرایش حقوق خصوصی

عنوان:

بررسی مسئولیت مدنی و چگونگی تعیین سبب مسئول در سوانح هوایی

 استاد راهنما:

دکتر سید حسن وحدتی شبیری

استاد مشاور:

دکتر علیرضا انتظاری

فهرست مطالب

عنوان صفحه
چکیده ۱
مقدمه ۲
فصل نخست : کلیات ۷
مبحث نخست: مفاهیم و تعاریف۹
مبحث دوم :  قوانین و مقررات حاکم  بر حمل ونقل هوایی بین المللی۱۵
گفتار نخست : کنوانسیون ورشو ۱۹۲۹۱۵
گفتار دوم : پروتکل های کنوانسیون ورشو۱۷
گفتار سوم : موافقت نامه مونترال۲۱
گفتار چهارم : کنوانسیون گوادلاخارا  ۱۹۶۱۲۳
گفتار پنجم : کنوانسیون مونترال ۱۹۹۹۲۴
مبحث سوم:قوانین و مقررات حاکم بر حمل و نقل هوایی۳۱
گفتار اول : قانون اجازه الحاق دولت ایران به کنوانسیون ورشو مصوب ۱۳۵۴۳۱
گفتار دوم : قانون هواپیمایی کشوری مصوب ۱/۵/۱۳۲۸۳۲
گفتار سوم : قانون تعیین حدود مسئولیت شرکت های هواپیمایی ایران مصوب ۱۳۹۱۳۲
گفتار چهارم : مجازات اخلال کنندگان در امنیت پرواز و خرابکاری در وسایل و تاسیسات هواپیمایی۳۳
مبحث چهارم: تقسیم بندی مسئولیت متصدی حمل ونقل ایران مطابق کنواسیون ورشو۳۴
گفتار نخست : مسئولیت های حقوقی مشمول کنوانسیون ورشو۳۴
گفتار دوم : مسئولیت های خارج از شمول کنوانسیون ورشو۳۷
مبحث پنجم:بررسی علل عمده ی وقوع حوادث و سوانح هوایی ایران۳۹
گفتار نخست : عوامل انسانی موثر در سوانح هوایی۳۹
گفتار دوم : عوامل غیر انسانی موثر د سوانح هوایی۴۱
فصل دوم: مبنای مسئولیت مدنی ناشی از سوانح هوایی۴۳
مبحث نخست: مبنای فقهی و حقوقی مسئولیت مدنی در سوانح هوایی۴۵
گفتار نخست : مبنای فقهی۴۵
گفتار دوم : مبانی حقوقی مطابق کنوانسیون ورشو۵۰
مبحث دوم: انواع خسارت وارده به مسافرین در نتیجه ی سانحه ی هوایی۵۵
گفتار نخست : خسارات مالی و جانی وارده به مسافر۵۵
گفتار دوم : خسارات معنوی وارده به مسافر۷۴
مبحث سوم: موارد معافیت شرکتهای هواپیمایی از جبران خسارت۸۳
گفتار نخست : اتخاذ کلیه تدابیر لازم از سوی شرکت هواپیمایی۸۳
گفتار دوم : علل خارج از اراده ی شرکت هواپیمایی۸۴
گفتار سوم : نقش زیان دیده در ایجاد خسارت ۸۶
گفتار چهارم : عدم اعتراض زیان دیده در مواعد مقرر۸۷
مبحث چهارم:موارد تشدید مسئولیت شرکتهای هواپیمایی۹۱
گفتار نخست : تقصیر شرکت های هواپیمایی در ایجاد خسارت۹۱
گفتار دوم : رعایت برخی مقررات۹۴
فصل سوم: شرط تغییر محدوده مسئولیت ، زمان و مکان مسئولیت و چگونگی تعیین سبب مسئول  ۹۷
مبحث نخست:چگونگی تعیین سبب مسئول مطابق کنوانسیون ورشو۹۹
گفتار نخست : بررسی اعتبار شرط عدم مسئولیت در فقه امامیه و حقوق ایران۹۹
گفتار دوم : بررسی اعتبار شرط عدم مسئولیت برای شرکت های هواپیمایی۱۰۷
گفتار سوم : بررسی اعتبار شرط افزایش مسئولیت در فقه امامیه و حقوق ایران۱۰۹
گفتار چهارم : بررسی اعتبار شرط افزایش مسئولیت برای شرکت های هواپیمایی۱۱۰
مبحث دوم: زمان و مکان مسئولیت۱۱۱
مبحث سوم : چگونگی تعیین سبب مسئول مطابق کنوانسیون ورشو۱۱۲
مبحث چهارم : چگونگی تعیین سبب مسئول در سوانح هوایی مطلبق قوانین و رویه محاکم ۱۱۵
گفتار نخست : رعایت کنواسیون ورشو ۱۹۲۹ اصلاحی لاهه۱۱۵
گفتار دوم: رعایت قوانین و مقررات داخلی ایران طبق رویه ی محاکم۱۱۵
نتیجه گیری۱۱۷
ضمائم۱۱۸
منابع۱۳۱
چکیده ی انگلیسی۱۳۴
عنوان انگلیسی۱۳۵

 چکیده :

هواپیما همانطور که همزمان از سرعت و رفاه بالایی برخوردار است به همان میزان از سوانح هولناکتری در مقایسه با سایر وسایل نقلیه برخوردار می باشد و بحث سوانح هوایی در کشور ما باتوجه به تحریم های بین المللی و عدم توانایی در استفاده از هواپیماهای به روز در ناوگان هوایی به امر جدی تر و قابل تامل تر از سایر کشورها تبدیل شده است . از بحث فرسودگی ناوگان هوایی که بگذریم با قواعد متعدد ، پراکنده و در مواردی ناهماهنگ در جهت احقاق حقوق مسافرین زیان دیده از این وضع مواجه   می شویم . این وضعیت قضات و مشاوران حقوقی را در یافتن راه حلهای مناسب دچار سردرگمی  می نماید. پیرامون مسئله جبران خسارت در سوانح هوایی با دو نوع منبع داخلی و خارجی در ارتباطیم:۱- منابع داخلی که شامل قوانین عام و خاص است ، قوانین عام داخلی مانند قانون مدنی ، مسئولیت مدنی ، قانون مجازات اسلامی و . و قانون خاص داخلی ، قانون تعیین مسئولیت مدنی شرکت های هواپیمایی در پروازهای داخلی مصوب سال ۱۳۹۱ می باشد . ۲- منابع بین المللی شامل کنوانسیون ورشو ۱۹۲۹ ، پروتکل لاهه ، کنوانسیون گوادلاخارا ، پروتکل گواتمالا و کنوانسیون مونترال.

حال در خصوص خسارت وارده به مسافران در پرواز های خارجی که مبداء یا مقصد آن ایران است ، کنوانسیون ورشو و اصلاحیه لاهه حاکم بوده و در پروازهای داخلی باید قائل به تفکیک شد: در خصوص خسارات وارده به جان مسافران قانون مجازات اسلامی حاکم و در خسارات وارده به بار و لوازم مسافران کنوانسیون ورشو و اصلاحیه لاهه

واژگان کلیدی : مسئولیت مدنی ، سانحه هوایی ، مسبب حادثه ، متصدی حمل و نقل ، کنوانسیون ورشو  

     مقدمه :

خبر سقوط مکرر هواپیماهای خطوط هوایی در سراسر دنیا موضوع تازه و جدیدی نیست! دامنه خسارات مادی معنوی و حواشی مربوط به آنها نیز بسیار گسترده و غیر قابل جبران تلقی می شود. درد جانکاه از دست رفتن عزیزان مسافر در هواپیماهای مختلف و آثار روحی، روانی، اقتصادی و عاطفی مترتب برخانواده های وابسته و پیوسته و جامعه، هر روز و هر جا، با تکرار حوادث تلخ و غیر قابل توجیه جدید تجدید گشته و آنها نیز به سان دیگر مردم و مسافران خود را شریک الام و دردهای مصدومان و از دست رفته گان جدید ترین حادثه می دانند!

کاهش و سلب روز افزون امنیت پرواز و آثار روانی حاصل از آن بر تجارت پروازی و برنامه های انسانی و سازمانی همراه با تلاش غیر موجه مسئولان مربوطه جهت توجیه بلاوجه علل حادثه و ختم شدن نهایی موضوع به علت انسانی آن هم در نبود خلبان نگون بختی که خود جزء مردگان پروازی قرار گرفته و امکان دفاع از وی در عمل نیز سلب و ساقط شده است پدیده ای غیر اخلاقی و متاسفانه بسیار شایع و معمولی جلوه می نماید.طرح سئوال یا استیضاح از وزیر فاقد هرگونه تخصص و دانش در امر صنعت هواپیمایی کشور آن گونه که این روزها در رسانه ها و محافل مطرح بوده و هست، صرف نظر از حواشی و تلاش های پنهان برای انحراف موضوع- نه تنها چاره کار نبوده بلکه تسکین بخش آلام خانواده های داغدیده و برگرداننده امنیت پرواز به خطوط هوایی کشور نخواهد بود؟

ادامه این روند  به مانند گذشته هرگونه اعتماد و اطمینان مردم و مسافران را از نظام پروازی سلب کرده و نوعا با ترس و لرز و عدم امنیت لازم و از روی اجبار سر از فرودگاه جهت تسریع در مسافرت و امور یومیه خویش در آورده و بدان خواهند پرداخت به باور نگارنده ضروری است وضعیت قانونی حاکم بر حمل و نقل هوایی و مسئولیت حقوقی مسببین حوادث هوایی مورد مطالعه و کنکاش قرار گرفته و برای خوانندگان و مردم ارائه گردد تا مسافران و کاربران پروازها ضمن وقوف از حقوق شهروندی و قانونی خویش در این باره امکان تعقیب موضوع و برخورد مناسب با مسئله و دفاع از حقوق خویش را داشته و هر بار با عدم پاسخگویی و نبود مسئولیت پذیری مکرر مسئولان هوایی کشور مواجه نگردند.

در این رساله سعی شد که به موارد عام الشمولی که مسافران با آن مواجهندنظیر:تبیین حقوق مسافرین هواپیما-تعیین مسبب در سوانح هوایی-تعیین قوانین حاکم بر حمل و نقل هوایی داخلی و بن المللی و . بپردازیم.

با توجه به مطالب فوق بر آن شدم تا با مساعدت اساتید گرانقدر خود به این مهم پرداخته و قدمی هرچند ناچیز در زمینه ی احقاق حقوق هم میهنان عزیز که بعضا خود یا وابستگان آنان قرباانی این نابسامانی ها در ناوگان هوایی می شوند برداشته و با تبیین حقوق آنان رهنمونی در جهت تسکین آلام آنان باشم و تا حد توان پاسخی در جهت سئوالهای متداول آنان ارائه دهم.

 الف: سازماندهی تحقیق

آنچه پیش رو دارید پژوهشی تحت عنوان بررسی مسئولیت مدنی و چگونگی تعیین سبب مسئول در سوانح هوایی می باشد.

این رساله از سه فصل تشکیل شده:فصل اول کلیات ،که در این فصل به نکاتی کلی در خصوص قوانین و مقررات حاکم بر حمل و نقل هوایی،علل عمده ی سوانح هوایی ایران و پرداخته شده است.

در فصل دوم تحت عنوان مبنای مسئولیت مدنی ناشی از سوانح هوایی با ذکر مبنای مسئولیت به نحوه ی جبران خسارت زیان دیدگان سوانح هوایی در فروض مختلف تا آنجا که توان علمی نگارنده اجازه داده پرداخته شده است.

در فصل سوم تحت عنوان چگونگی نعیین سبب مسئول،شرط تغییر محدوده ی مسئولیت و زمان و مکان مسئولیت به تبیین اعتبار شرط افزایش و کاهش مسئولیت پرداخته و ضمن تعیین زمان و مکان تحقق مسئولیت به چگونگی تعیین سبب مسئول اشاره شده است. امید است که این پژوهش با توجه به کمبود منابع مورد قبول و رضایت خوانندگان محترم واقع گردد.

 ب:اهمیت و ضرورت موضوع

طبق آمار ارائه شده از خرداد ۵۹ تا دی ماه ۸۹ در ایران بیش از ۶۰  سانحه ی هوایی اعم از سقوط ،آتش سوزی ،خروج از باند و نیز انواع هواپیماها،اعم از مسافربری ،آموزشی،نظامی و بالگرد رخ داده است نتیجه ی این حوادث جان باختن حدود ۲۲۵۳ نفر و مجروح شدن حداقل ۲۸۴ نفر بوده است.که این خود حکایت از ضرورت بحث و تفحص آنهم به صورت موشکافانه در این زمینه دارد،تا مسافران این وسیله ی پر استفاده به حقوق خود واقف باشند.

ج:سئوالات اصلی تحقیق

در این پژوهش تلاش شده تا به سئوالات ذیل پاسخ منطقی و حقوقی داده شود:

  • مبنای قانونی پرداخت خسارت در سوانح هوایی ایران در پروازهای داخلی و خارجی چیست؟
  • مسئولیت مدنی در نتیجه ی سانحه ی هوایی بر عهده ی چه کسی یا نهادی می باشد؟
  • تعیین سبب مسئول در سوانح هوایی ایران طبق چه اصل یا ضابطه ای می باشد؟

 د:فرضیه های تحقیق

در این بخش سعی شده به سئوالات اصلی پژوهش پاسخی مختصر داده شود:

۱:مبنای قانونی پرداخت خسارت در سوانح هوایی ایران به دو بخش تقسیم میشود:

یک:در سوانح هوایی خارجی که مبدا یا مقصد پرواز ایران است کنوانسیون ورشو و اصلاحیه لاهه حاکم است.

دو:در پروازهای داخلی خود به دو دسته تقسیم میشود:یک در خصوص خسارات جانی وارده به مسافران قانون مجازات اسلامی حاکم میباشد.دوم:در مورد خسارات وارده به لوازم و بار مسافر کنوانسیون ورشو و اصلاحیه لاهه.

۲:مطابق کنوانسیون ورشو۱۹۲۹ مسئولیت مدنی در نتیجه ی سانحه ی هوایی در قبال مسافرین بر عهده ی متصدی حمل و نقل هوایی بوده مگر آنکه وی ثابت نماید که او و عاملین وی کلیه ی تدابیر لازم را در جهت جلوگیری از بروز حادثه اتخاذ نموده اند یا اینکه حادثه در نتیجه ی امر خارج از اراده ی وی(قوه قاهره)اتفاق افتاده است.

۳:تعیین سبب مسئول مطابق کنوانسیون ورشو امری کاملا مشخص بوده و متصدی به عنوان مسبب جهت جبران خسارت مسافرین تعیین شده است اما لازم به ذکر است که مطابق اصول کلی حقوقی حق مراجعه وی پس از جبران خسارت مسافرین به مسبب اصلی حادثه محفوظ می باشد.

ح:پیشینه های موضوع

در خصوص موضوع این پژوهش تا کنون کتاب یا مقاله ای ارائه نشده اما در خصوص مطالب مرتبط میتوان از: کتاب حقوق بین الملل هوایی تالیف دکتر منصور جباری ، کتاب حقوق بین الملل هوایی تالیف حسین نواده توپچی ، کتاب حقوق مسافر هواپیماتالیف احمدرضا فتح الله پور شیرازی نام برد. که با توجه به کلی بودن مباحث این کتاب ها و عدم تصویب قانونی جدید مسئولیت مدنی ناشی از سوانح هوایی در زمان نشر آنها بر آن شدیم تا ضمن بررسی دقیق تر حقوق مسافر در صورت بروز سانحه هوایی ، قانون موخر التصویب را در این رساله آورده و مزایا و معایب آن را به بحث گذاریم .

 ط:شیوه ی تحقیق و گردآوری

99