جغرافیا

پایان نامه : تحلیل عوامل تأثیرگذار ژئوپلیتیک کشورهای اسلامی

دانشکده علوم انسانی

گروه آموزشی جغرافیا

پایان نامه تحصیلی جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد(MA)

رشته: جغرافیا

گرایش: سیاسی

عنوان:

تحلیل عوامل تأثیرگذار ژئوپلیتیک کشورهای اسلامی

بر معادلات بین المللی

استاد راهنما:

دکتر یوسف زین العابدین عموقین

فهرست مطالب
عنوانصفحه
چکیده۱
فصل اوّل- کلیات تحقیق۲
مقدمه۳
۱-۱- بیان مساله۳
۱-۲- ضرورت تحقیق۵
۱-۳- اهداف تحقیق۶
۱-۴- سوالات تحقیق۶
۱-۵- فرضیات تحقیق۶
۱-۶- قلمرو تحقیق۶
۱-۷- پیشینه تحقیق۶
۱-۸- تعریف واژگان کلیدی۹
۱-۸-۱- جهان اسلام۹
۱-۸-۲- ژئوپلیتیک۹
۱-۸-۳- همگرایی۱۰
۱-۸-۴- واگرایی۱۰
۱-۸-۵- دبن۱۰
فصل دوم- مبانی نظری۱۱
مقدمه۱۲
۲-۱- مفهوم همگرایی۱۳
۲-۲- عوامل همگرایی۱۴
۲-۲-۱- عوامل اجتماعی و فرهنگی۱۴
۲-۲-۲- عوامل اقتصادی و سیاسی۱۶
۲-۲-۳- ناسیونالیسم۱۸
۲-۲-۴- همگرایی منطقه ای۱۸
۲-۲-۵- عامل جغرافیا۲۰
۲-۲-۶- ساختار سیاسی مشترک۲۱
۲-۲-۷- تهدید و احساس خطر مشترک۲۱
۲-۳- همگرایی در جهان اسلام۲۱
۲-۴- راهبردهای همگرایی در جهان اسلام۲۲
۲-۵- تجارب همگرایى در جهان اسلام‏۲۳
۲-۶- اتحادها و ائتلاف‏هاى سیاسى۲۴
۲-۶-۱- جمهورى متحده عربی۲۴
۲-۶-۲- فدراسیون عربى۲۴
۲-۶-۳- اتحادیه عرب۲۵
۲-۶-۴- سازمان کنفرانس اسلامى۲۶
۲-۶-۵- اتحادیه‏هاى اقتصادى۲۷
۲-۶-۵- ۱- شوراى همکارى خلیج فارس۲۷
۲-۶-۵-۲- شوراى همکارى عرب۲۸
۲-۶-۵-۳- گروه دى هشت۲۹
۲-۶-۵-۴- سازمان همکارى اقتصادى (اکو)۳۰
۲-۷- موانع همگرایى در جهان اسلام‏۳۱
۲-۷-۱- استبداد داخلى۳۱
۲-۷-۲- اختلافات سیاسى۳۲
۲-۷-۳- ملى‌گرایی افراطی۳۳
۲-۷-۴- رقابت‌ به‌جای همکاری۳۴
۲-۷-۵- بى‌ثباتى سیاسى۳۵
۲-۷-۶- استعمار خارجی۳۵
۲-۷-۷- صهیونیسم۳۶
۲-۸- موقعیت جغرافیایی کشورهای اسلامی۳۷
۲-۸-۱- ژئوپلیتیک کشورهای مسلمان قاره آسیا۳۸
۲-۸-۱-۱- آسیای جنوب غربی(خاورمیانه)۳۸
۲-۸-۱-۱- ۱- جمهوری اسلامی ایران۳۸
۲-۸-۱-۱- ۲- اردن۴۰
۲-۸-۱-۱- ۳- افغانستان۴۱
۲-۸-۱-۱- ۴- قطر۴۳
۲-۸-۱-۱- ۵- امارات متحده عربی۴۴
۲-۸-۱-۱- ۶- عربستان سعودی۴۶
۲-۸-۱-۱- ۷- کویت۴۸
۲-۸-۱-۱- ۸- پادشاهی بحرین۵۰
۲-۸-۱-۱- ۹- جمهوری ترکیه۵۱
۲-۸-۱-۱- ۱۰- سوریه۵۲
۲-۸-۱-۱- ۱۱- عراق۵۵
۲-۸-۱-۱- ۱۲- عمان۵۶
۲-۸-۱-۱- ۱۳- یمن۵۷
۲-۸-۱-۱- ۱۴- لبنان۵۸
۲-۸-۱-۱- ۱۵- فلسطین۵۹
۲-۸-۱-۲- آسیای جنوبی۶۰
۲-۸-۱-۲- ۱- پاکستان۶۰
۲-۸-۱-۲- ۲- بنگلادش۶۲
۲-۸-۱-۲- ۳- مالدیو۶۴
۲-۸-۱-۳- آسیای جنوب شرقی۶۶
۲-۸-۱-۳-۱- اندونزی۶۶
۲-۸-۱-۳-۲- برونئی۶۷
۲-۸-۱-۳-۳- مالزی۶۸
۲-۸-۱-۴- آسیای مرکزی۷۰
۲-۸-۱-۴-۱- آذربایجان۷۰
۲-۸-۱-۴-۲- ازبکستان۷۱
۲-۸-۱-۴-۳- تاجیکستان۷۲
۲-۸-۱-۴-۴- ترکمنستان۷۴
۲-۸-۱-۴-۵- قرقیزستان۷۶
۲-۸-۱-۴-۶- قزاقستان۷۷
۲-۸-۲- مسلمانان قاره آفریقا۷۹
۲-۸-۲-۱- آفریقای شمالی۷۹
۲-۸-۲-۱-۱- الجزایر۷۹
۲-۸-۲-۱-۲- تونس۸۰
۲-۸-۲-۱-۳- مصر۸۱
۲-۸-۲-۱-۴- مراکش۸۲
۲-۸-۲-۱-۵- لیبی۸۳
۲-۸-۲-۲- آفریقای شرقی۸۴
۲-۸-۲-۲-۱- جمهوری جیبوتی۸۴
۲-۸-۲-۲-۲- جمهوری سومالی۸۴
۲-۸-۲-۲-۳- تانزانیا۸۵
۲-۸-۲-۳-آفریقای غربی۸۶
۲-۸-۲-۳-۱- جمهوری بنین۸۶
۲-۸-۲-۳-۲- جمهوری سنگال۸۷
۲-۸-۲-۳-۳- جمهوری گابن۸۸
۲-۸-۲-۳-۴- جمهوری گامبیا۸۹
۲-۸-۲-۳-۵- جمهوری گینه کوناکری۹۱
۲-۸-۲-۳-۶- جمهوری گینه بیسائو۹۱
۲-۸-۲-۳-۷- جمهوری کامرون۹۲
۲-۸-۲-۳-۸- جمهوری ساحل عاج۹۳
۲-۸-۲-۳-۹- جمهوری مالی۹۴
۲-۸-۲-۳-۱۰- موریتانی۹۵
۲-۸-۲-۳-۱۱- بورکینا فاسو۹۶
۲-۸-۲-۳-۱۲- جمهوری سیرالئون۹۷
۲-۸-۲-۳-۱۳- جمهوری فدرال نیجریه۹۸
۲-۸-۲-۳-۱۴- جمهوری توگو۹۹
۲-۸-۲-۴- آفریقای مرکزی۱۰۰
۲-۸-۲-۴-۱- جمهوری اوگاندا۱۰۰
۲-۸-۲-۴-۲- جمهوری چاد۱۰۱
۲-۸-۲-۴- ۳- جمهوری سودان۱۰۲
۲-۸-۲-۴-۴- جمهوری نیجر۱۰۳
۲-۸-۲-۵- آفریقای جنوبی۱۰۳
۲-۸-۲-۵-۱- جمهوری موزامبیک۱۰۳
۲-۸-۲-۵-۲- اتحادیه کومور۱۰۴
۲-۸-۳- قاره اروپا۱۰۵
۲-۸-۳-۱- جمهوری آلبانی۱۰۵
۲-۸-۴- قاره آمریکا۱۰۶
۲-۸-۴-۱- ونزوئلا۱۰۶
۲-۸-۴-۲- اکوادور۱۰۷
۲-۸-۴-۳- جمهوری سورینام۱۰۹
۲-۸-۴-۴- جمهوری گویان۱۱۰
فصل سوم- روش اجرای تحقیق۱۱۲
۳-۱- مقدمه۱۱۳
۳-۲- روش شناسی تحقیق۱۱۳
۳-۳- روش گردآوری اطلاعات۱۱۳
۳-۴- ابزار گردآوری اطلاعات۱۱۳
۳-۵- روش تجزیه و تحلیل اطلاعات۱۱۴
فصل چهارم- یافته های تحقیق۱۱۵
مقدمه۱۱۶
۴-۱- موقعیت ژئوپلیتیکی برتر جهان اسلام۱۱۶
۴-۲- ویژگی های ژئوپلیتیک جهان اسلام۱۱۷
۴-۳- موقعیت ژئواستراتژیکی جهان اسلام۱۱۹
۴-۴- ویژگی های جمعیتی جهان اسلام۱۲۴
۴-۵- موقعیت ژئوکالچر جهان اسلام۱۲۹
۴-۶- بحث و بررسی یافته های تحقیق۱۳۲
فصل پنجم- نتیجه گیری و ارزیابی فرضیه ها۱۳۸
مقدمه۱۳۹
۵-۱- ارزیابی فرضیه اول۱۴۰
۵-۲- ارزیابی فرضیه دوم۱۴۶
۵-۳- پیشنهادات۱۴۷
منابع۱۴۹

چکیده

جهان اسلام، دارای مجموعه‌ای از ویژگی‌های ژئوپلیتیکی ناهمگون است. کشورهای مسلمان دارای امکانات فوق‌العاده مهمی برای همگرائی منطقه‌ای و تشکیل نظام منطقه‌ای با تکیه بر عناصر و آمیزه‌های بومی می باشند. این پایان نامه با هدف تحلیل عوامل تأثیرگذار ژئوپلیتیک کشورهای اسلامی بر معادلات بین المللی انجام گرفت و این سوال مطرح گردید که عوامل تأثیرگذار ژئوپلیتیک کشورهای اسلامی بر معادلات بین المللی کدامند. اهداف این تحقیق شامل تبیین موقعیت ژئوپلیتیک کشورهای اسلامی و شناسایی عوامل تاثیرگذار بر همگرایی کشورهای اسلامی بر مبنای دین اسلامی بعنوان قدرت جهانی هستند. این پایان نامه یک تحقیق توصیفی است و یافته های تحقیق نشان داد که موقعیت جغرافیایی کشورهای اسلامی می تواند با همگرایی در معادلات تأثیرگذار باشد همچنین دین اسلام می تواند عامل قدرت کشورهای اسلامی در معادلات بین المللی باشد.

کلمات کلیدی: ژئوپلیتیک، اسلام، همگرایی، معادلات بین الملل، اتحادیه، عرب.

مقدمه

جهان اسلام با جمعیتی بیش از یک میلیارد نفر به منزله یک قطب جمعیتی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی بزرگ، گستره وسیعی از کره خاکی را در بر می گیرد که دارای قابلیت های قوی برای هم گرایی است. از نقطه نظر جغرافیای سیاسی، اکثر کشورهای اسلامی در مراحل نخستین سازمان دهی سیاسی فضا قرار دارند. در این کشورها جمعیت، با سرعت در حال افزایش است. از نظر ژئوپولیتیکی نیز مسائلی در جهان اسلام وجود دارد. کشورهای اسلامی واقع در خاورمیانه و شمال افریقا از معضل طبیعی و جغرافیایی کم آبی و بی آبی رنج می برند. همین مسئله باعث فراهم آوردن زمینه چالش بین کشورهای دارای حوضه های مشترک آب گردیده و آب را به یک موضوع ژئوپولیتیکی تبدیل کرده است. جهان اسلام، از طرفی زمینه های همگرایی قابل ملاحظه ای دارد که بزرگ ترین مخزن انرژی در اختیار جهان اسلام است. با توجه به رو به کاهش بودن منابع هیدروکربنی انرژی در سایر حوزه ها، منطقه خلیج فارس به علت دارا بودن منابع عظیم انرژی، حداقل برای ربع سده آینده، هم چنان مورد توجه جدی اقتصاد جهانی خواهد بود و این ویژگی برای ژئوپلیتیک بودن این منطقه کفایت می کند.

۱-۱- بیان مساله

زمانی که برای اولین بار در اواخر دهه پنجاه میلادی مسئله ای به نام ژئوپلیتیک جهان اسلام مطرح شد، جهان اسلام به سه بخش مرکز، غرب و شرق تقسیم بندی شد و با نظر به اینکه این تقسیم بندی با واقعیت های گسترش و نفوذ اسلام هماهنگی بیشتری داشت، مورد توجه صاحب نظران غربی هم قرار گرفت. نیاز به تغییر ساختار نظام ژئواستراتژیکی جهان، تغییر ساختار نظام شوروی سابق را به دبنال داشت که در پی فروپاشی آن جمهوری های مسلمان نشین شوری به استقلال رسیدند که این دگرگونی قبل از هر چیز مرزهای ژئوپلیتیکی جهان اسلام را تغییر داد، نتیجه آنکه ما امروز با مجموعه ای از قلمروهای جغرافیایی جهان اسلام مواجه هستیم(عزتی، ۱۳۷۹، ص۱).

اندیشمندان اسلامی براساس آموزه های دین اسلام تصویری ژئوپلیتیکی از نظم جهانی ارائه می دهند که تفاوتی آشکار با نظم جغرافیایی موجود دارد. نخستین ویژگی چنین نظمی، نادیده انگاشتن دولت های ملی و قلمروی جغرافیایی کشورها است. اسلام مرزهای عقیدتی و یک نظم امتی در قلمرو دارالاسلام را به رسمیت می شناسد که بر مبنای عقاید و اصول مشترک اسلام بین مسلمانان انسجام و وحدت پیدا می کند. چنین نگرشی به ایجاد یک بوک قدرت(قدرت سوم) در چارچوب موازنه قوا و معادلات بین المللی کنونی تأکید می ورزد(پیشگاهی فرد و همکاران، ۱۳۸۵، ص۱۱۵).

برنامه بنیادگرایی اسلامی از طریق چند فرآیندسیاسی گوناگون و بسته به پویشهای هر دولت ملی و شکل برنامه ریزی جهانی در هراقتصاد، در مقام جوامع اسلامی و همین طور بین اقلیتهای مسلمان در جوامع غیرمسلمان ظهور کرده است. یک هویت جدید در حال ساخته شده است، امّا به با بازگشت به سنت، بلکه با کار روی مواد و مصالح سنتی به منظور تحقیق بخشیدن به دنیایی الهی و برادرانه که در آن توده های محروم و روشنفکران ناراضی ممکن است معنای جدیدی را بسازند که بدلیل اینکه طردکننده نظم جهانی است جهان شمول می شود(شمسینی غیاثوند و همکاران، ۱۳۹۱، ص۸۰).

به نظر می رسد نظم مورد نظر جهان اسلام در واقع مبین تصویری ژئوپلیتیکی از یگانگی امت اسلامی و فراتر از آن همبستگی نوع بشر در سایه مبانی و پیوندهای عقیدتی مشترک است. این اصل به طور اصولی در تضاد و تقابل با بنیان های نظم جغرافیای بین المللی حاکم می باشد(پیشگامی فرد و همکاران، ۱۳۸۵، ص۱۱۶).

امروزه برای پیشبرد همگرایی و همکاری میان کشورها در حوزه های مختلف سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، علمی و تکنولوژیک چه در سطح منطقه ای و چه در سطح بین المللی، اتحادیه یا سازمان هایی به وجود می آید که با برخورداری از ساختارهای رسمی و براساس توافق چندجانبه میان دولت ها به صورت فراملی عمل می کنند. در حوزه کشورهای اسلامی وجود یک سازمان کارامد و فراگیر به منظور جمع کردن کشورها در فرایند همگرایی، همانند اتحادیه اروپایی ضرورتی اجتناب ناپذیر است. با وجود آنکه سازمان کنفرانس اسلامی می توانسته در رابطه با همگرایی جهان اسلام گزینه مناسبی باشد، زیرا هم تمامی کشورهای اسلامی در آن عضویت دارند و هم از چندین دهه تجربه سازمانی برخوردار است اما این سازمان بدلیل آنکه ازکارایی و قدرت لازم برخوردار نیست و همچنین وابستگی برخی کشورهای عضو به بیگانگان، عدم توجه بعضی اعضا به همکاری با سازمان و فقدان سازوکارهای موثر در وادارکردن کشورها جهت اجرای قطعنامه های سازمان کنفرنس اسلامی برای همگرا نمودن کشورهای اسلامی ناکارآمد بوده است(حسینی مقدم و همکاران، ۱۳۹۱، ص۵-۴).

اگرچه اغلب مسلمانان به لحاظ ایدئولوژیک خواهان ایجاد همبستگی و اتحاد جهانی کشورهای مسلمان هستند امّا در واقع چنین امری با چالش های متفاوتی روبرو است. این چالش های متفاوت در قالب نارضایتی هایی در میان کشورهای مسلمان وجود بارز دارد که نمی توان صرف وجود عامل وحدت بخش اسلام بر روی آن تاکید نمود. اگرچه جهان اسلام در کلیت خود تاثیرگذار در فرایندهای جهانی می باشد امّا در واقع خود به علت عدم انسجام لازم نتوانسته به محوری موثر تبدیل شود. جهان اسلام به عنوان محدوده ای قابل توجه در جغرافیای جهان درگیر مشکلات درونی- ملی و منطقه ای می باشد. از آنجائیکه بسیاری از این چالش ها ناشی از رویکردهای تئولوژیکی می باشد امّا محور چاره ای مشکلات، اقدامات تئولوژیکی نیست بلکه رویکردهای ژئوپلیتیک برای معرفی افق های جدید و کارکردی باید مورد توجه واقع شود(یوسفی و همکاران، ۱۳۸۹، ص۵).

باتوجه به موارد مطروحه، این پژوهش درصدد می باشیم که به تبیین موقعیت ژئوپلیتیک کشورهای اسلامی بپردازد و عوامل تاثیرگذار بر همگرایی کشورهای اسلامی بر مبنای دین اسلامی بعنوان قدرت جهانی را شناسایی نماید.

۱-۲- ضرورت تحقیق

جهان اسلام به لحاظ جغرافیایی، وسعت قابل ملاحظه‌ای از کره خاکی را در بر می‌گیرد. گستره آن حدود یازده هزار کیلومتر طول جغرافیایی، از غربی‌ترین نقطه در شمال افریقا تا جزایر جاوه اندونزی و حدود ۶ هزار کیلومتر عرض جغرافیایی، از شمال قزاقستان تا جنوب سودان را در بر می‌گیرد. جمعیت جهان اسلام براساس برآوردهای خوش بینانه، بیش از یک میلیارد و دویست میلیون نفر می باشد که عمده آنها در گستره پیش گفته در قالب ملیت های مختلف، پیرو دین اسلام هستند. این گستره، دربرگیرنده منطقه اسلام مرکزی و اسلام پیرامونی است. اسلام مرکزی شامل کشورهایی است که در سال های آغازین گسترش اسلام به این دین گرویدند و اسلام پیرامونی، قسمت هایی از جهان اسلام است که در سده ‌های بعدی، اسلام را به عنوان یک آیین آسمانی برای خود انتخاب کردند. علاوه بر این گستره، امروزه مسلمانان در همه کشورهای دنیا حضور دارند. جمعیت مسلمانان در برخی کشورهای اروپایی، اگر چه در اقلیت هستند، ولی اقلیتی را تشکیل می‌دهند که به مثابه اکثریت قابل ملاحظه‌ای می‌باشند. 
در سال های اخیر، وقوع حوادثی در جهان با عاملیت عده‌ای به ظاهر مسلمان باعث شد تا تبلیغات منفی گسترده ای علیه مسلمانان صورت گیرد. حادثه ۱۱ سپتامبر و تشکیل حکومت افراطی طالبان در افغانستان، آخرین مصداق از این اقدامات به شمار می رود. عده‌ای در غرب با بهره گرفتن از ابزار تبلیغات، اعمال خلاف اسلام و خشونت‌بار مسلمان نمایان را اعمال اسلامی، جلوه داده و تلاش نمودند تا آن چه اتفاق افتاده را واقعیت جهان اسلام معرفی کنند. آن چه مسلّم است این که جهان اسلام از این اعمال ضدخدایی و ضدانسانی، جداست. با افول دیگر مکاتب مادی در جهان امروزی، دنیای اسلام دارای ارزش های ذاتی بسیار ارزش مندی است که می‌تواند قابلیت سازگاری جهان اسلام و تمدن اسلامی با سایر ادیان و تمدن ها را به جهانیان نشان دهد. به طور حتم، دست یابی به این مقصود، به آسانی میسر نیست؛ به ویژه این که جریان های ضداسلامی تلاش می‌نمایند تا با وارونه جلوه دادن واقعیت های جهان اسلام، چهره آن را مخدوش نمایند. جهان اسلام، در حال حاضر، دارای مجموعه‌ای از ویژگی‌های ژئوپولیتیکی ناهمگون است به همین دلیل ویژگی های فوق‌العاده مهمی برای همگرائی و تشکیل نظام منطقه‌ای با تکیه بر عناصر و آمیزه‌های بومی دارد.

۱-۳- اهداف تحقیق

۱- تبیین موقعیت ژئوپلیتیک کشورهای اسلامی

۲- شناسایی عوامل تاثیرگذار بر همگرایی کشورهای اسلامی بر مبنای دین اسلامی بعنوان قدرت جهانی

۱-۴- سوالات تحقیق

۱- عوامل تاثیرگذار ژئوپلیتیک کشورهای اسلامی در معادلات بین المللی کدامند؟

۱-۵- فرضیات تحقیق

۱- موقعیت جغرافیایی کشورهای اسلامی می تواند با همگرایی در معادلات تأثیرگذار باشد.

۲- دین اسلام می تواند عامل قدرت کشورهای اسلامی در معادلات بین المللی باشد.

۱-۶- قلمرو تحقیق

نظر به گستردگی موضوع جهان اسلام، تنوع در تعاریف و دسته بندی های آن، تعیین قلمرو تحقیق می تواند در دستیابی به اهداف آن مهم باشد. این تحقیق به مسایلی چون جهان اسلام، نقاط ژئوپلیتیک کشورهای اسلامی، عوامل همگرایی کشورهای اسلامی می پردازد.

۱-۷- پیشینه تحقیق

سید یحیی صفوی(۱۳۸۸) در تحقیقی به بررسی جغرافیای سیاسی جهان اسلام پرداخت. او بیان داشت اتصال سرنوشت کشورهای اسلامی به یکدیگر، مزیت های نسبی، فرصت ها و افق های روشنی را به منظور رشد، توسعه و اقتدار هر یک از کشورهای اسلامی خلق می کند. یاری جستن از باورها و ارزش های اسلامی یکی از مهمترین عوامل شکل گیری وحدت و همگرایی میان کشورهای اسلامی است.

باتکیه بر ارزش ها و باورهای مشترک زمینه بهره جویی از ظرفیت های موجود در جهان اسلام به منظور حفظ و ارتقای منافع مسلمین امکان پذیر می شود.صفوی در این پژوهش از جمله ظرفیت ها و قابلیت های اصلی جهان اسلام را عوامل زیر برشمرد:

موقعیت ژئوپلیتیک، ژئواکونومیک و ژئواستراتژیک کشورهای اسلامی، بهره مندی از کانون های معتبر ایجاد قدرت، امکان ارتقای نظام دفاعی در قالب ائتلاف و پیمان های دفاعی و تبدیل نمودن آن به یک قدرت برتر، وجود فرصت ها و تهدید های مشترک(صفوی، ۱۳۸۸، ص۱۳).

احمدی و همکاران(۱۳۸۹) به بررسی چالشهای وحدت درجهان تشیع پرداختند. آنها بیان داشتند که جهان تشیع به عنوان بخشی ازفضای گسترده ترجهان اسلامی سرزمینهایی را دربرمیگیرد که گروه ها و جوامع شیعی درآن زندگی میکنند این قلمرو شامل مناطقیمی شود که ازنظر طبیعی و انسانی دارای ترکیبی متنوع هستند اگرچه جهان تشیع ازنظر اشتراکات مذهبی و اعتقادی ویژگیهای جغرافیایی و نیز توانهای محیطی ازقابلیت های فراوانی برای وحدت و همگرایی و تبدیل شدن به یک سازه منطقه ای برخوردار است اما وجود برخی عوامل و زمینهای بروز اختلاف و واگرایی مانع ازایجادوحدت شده و ازایفای نقش موثر آن جلوگیری نموده ا ست برخی ازاین چالشها و موانع عبارتنداز:

وجود فرقه های مختلف و تفاوت درطرزتلقی ها ازتشیع، تعداد محدود کشورهای با اکثریت جمعیت شیعه و تعداد محدودتر دولت های شیعی، تفاوت های قومی زبانی و نژادی، شائبه تعارض نسبی بین همگرایی جوامع شیعی با سیاست کلان وحدت جهان اسلام، تبلیغات گسترده شیعه هراسی و ایران هراسی(احمدی و همکاران، ۱۳۸۹، ص۱).

بیداله خانی(۱۳۸۹) در پژوهشی به بررسی مفهوم شناسی امت واحده از واگرایی تا همگرایی جهان اسلام می پردازد. او بیان می دارد امت واحده طرحی است که قران برای اسایش و صلح بشری ریخته است این طرح لزوم شناخت مسلمانان و برادری و برابری آنها را در سایه وحدت و جهانی پر ازصلح و عده می دهد امت اصطلاحی قرانی و دینی است که هم زمان برای دین اسلامی رواج یافته است و در فرهنگ غربی هیچ سابقه ای ندارد ذکر اصطلاحی این مفهوم انسان مسلمان را به طرف پیشبرد هدف ایده ال خود یعنی همان جامعه پرازصلح و دوستی و برابری که در آن تمام انسانها بدون در نظر گرفتن رنگ عقیده و نژاد با هم برابر هستند به پیش میبرد در دنیای امروز واژه امت در اصطلاح همگرایی در ابعاد مختلف به کار می رود همگرایی در واقع اساس و پایه ای از همان الگوی امت واحده است که در دنیای امروز در سازمان های مختلف تجلی پیدا می کند مسلمانان با توجه به کتاب و سنت و سیره عملی پیشینیان و تجربه ای که در این امر داشته اند باید دراین زمینه پیشتاز بوده باشند اما نگاهی به ساختار دولت – ملتهای امروزی مسلمان این فرض را ابطال می کند چرا که آنها با توجه به تجربیاتی که قران برای آنها گذاشته نه تنها به همگرایی قابل قبولی نرسیده اند بلکه کشورهای مسلمان از واگرایانه ترین کشورها در عرصه همکاریهای جمعی با یکدیگر هستند(بیداله خانی، ۱۳۸۹، ص۱).

99