پایان نامه درباره امام صادق، پیامبر (ص)، رسول خدا (ص)

است.
2-3-1-6- معرّفی تفاسیر قرآن به قرآن
از مهم‌ترین کتاب‌های که از روش تفسیر قرآن به قرآن – به طور گسترده- استفاده کرده‌اند، می‌توان از کتاب‌های زیر نام برد:
* المیزان فی التفسیر القرآن، علّامه طباطبایی (1321-1402 ق)
* الفرقان فی تفسیر القرآن با القرآن دکتر محمدصادقی تهرانی (معاصر)
* آلاء الرحمن فی تفسیر القرآن، شیخ محمدجواد بلاغی (م 1352 ق)
* لتفسیر القرآنی للقرآن، عبدالکریم خطیب (تألیف 1386 ق)
* تفسیر اضواء البیان فی ایضاح القرآن باالقرآن، محمدامین ابن محمدمختار (1305-1393ق)
2-3-2- روش تفسیر روایی قرآن
روش تفسیر روایی قرآن، یکی از کهن‌ترین و رایج‌ترین روش‌های تفسیری است. این شیوه تفسیری، یکی از اقسام «تفسیر مأثور» و «تفسیر نقلی» است.
واژه «روایت» در اصل (روی) به معنای «حمل و نقل» است و روایت حدیث، به معنای نقل و حمل حدیث است153.
از مهمترین تفاسیر روایی شیعه میتوان به موارد زیر اشاره نمود:
* تفسیر منسوب به امام علی (ع)، (مصحف علی ابن ابی‌طالب): اکنون این کتاب در دسترس ما نیست ولی از این مطلب استفاده می‌شود.
* تفسیر ابن عباس؛ این کتاب به نام تنویر المقباس فیروزآبادی (م 817 ق) و صحیفه علی بن ابی طلحه مشهور است.
* تفسیر قمی، اثر علی بن ابراهیم بن هاشم قمی (متوفای حدود 307 ق)؛ در مورد اعتبار روایات این کتاب، اختلاف نظر وجود دارد.
* تفسیر فرات کوفی، اثر علی بن ابراهیم فرات (زنده تا سال 307 ق)
* تفسیر عیاشی، اثر ابونصر محمد بن مسعود عیاش سمرقندی (متوفای حدود 320 ق)؛ این کتاب از مشهورترین تفسیرهای روایی شیعه است که اسناد آن حذف شده است.
* تفسیر صافی، اثر محمد بن مرتضی مشهور به ملّا محسن فیض کاشانی (1007-1091 ق)؛ در این تفسیر علاوه بر احادیث، لغت و توضیح آیات نیز وجود دارد.
* البرهان، تألیف سید هاشم حسینی بحرانی (م 1107 ق)؛ این کتاب از کامل‌ترین تفسیرهای روایی شیعه است؛ البته برخی روایات ضعیف نیز در آن وجود دارد.154
تفسیر نسیم حیات نیز از روایات تفسیری استفاده فراوان نموده که نمونههایی از آن را میتوان در موارد زیر یافت:
2-3-2-1- شرح کلمات مجمل و مبهم
برخی از روایات تفسیری، لغات آیه را توضیح داده، کلمات مجمل و مبهم را شرح می‌دهد یعنی پرده از الفاظ مشکل قرآن برمی‌دارد که مهم‌ترین کارکرد تفسیر اصطلاحی است.
«قَالَتِ الْأَعْرَابُ آمَنَّا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَ لکِنْ قُولُوا أَسْلَمْنَا وَ لَمَّا یَدْخُلِ الْإِیمَانُ فِی قُلُوبِکُمْ..» ﴿الحجرات‏، 14﴾ [برخى از] بادیه‏نشینان گفتند: «ایمان آوردیم» بگو: «ایمان نیاورده‏اید، لیکن بگویید: اسلام آوردیم .» و هنوز در دل هاى شما ایمان داخل نشده است.
پیامبر (ص) فرمود: اسلام امری علنی و ظاهری است ولی ایمان در دل جا می‌گیرد و در کافی روایت کرده است: ایمان اقرار و عمل است و اسلام اقرار بدون عمل است155
امام سجاد (ع): «الم» ﴿البقره، 1﴾ الف، لام، میم. «ذلِکَ الْکِتَابُ لاَ رَیْبَ فِیهِ» ﴿البقره، 2﴾ این است کتابى که در [حقانیت] آن هیچ تردیدى نیست; یعنی کتابی بر تو نازل کردیم که با همین حروف تهجی شماست که با آن سخن می گویید: پس اگر راست می‌گویید مانند آن را بیاورید156.
ذیل آیه «وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ کُلَّهَا…» ﴿البقره، 31﴾ و [خدا] همه نام‌ها را به آدم آموخت
امام صادق (ع) فرموده‌اند: خدا اسامی انبیاء و اولیای خود را به آدم آموخت سپس آن‌ها را که به صورت ارواح بودند بر ملائکه عرضه نمود.157
آیه «وَمِنْهُمْ أُمِّیُّونَ لاَ یَعْلَمُونَ الْکِتَابَ إِلاَّ أَمَانِیَّ…» ﴿البقره، 78﴾ و [بعضى] از آنان بى‏سوادانى هستند که کتاب [خدا] را جز خیالات خامى نمى‏دانند
مردی از امام صادق (ع) سؤال کرد که عوام یهود دسترسی مستقیم به تورات نداشتند و تمام دین خود را از علماء دریافت می‌کردند و چاره‌ای جزء این نداشتند پس چگونه مورد مذمّت واقع‌شده‌اند؟ امام فرمودند: به دلیل اینکه آن‌ها دانستند علما صریحاً به آنان دروغ می‌گویند مال حرام می‌خورند و رشوه می‌گیرند و احکام خدا را تغییر می‌دهند لذا نباید سخنان این فاسقان را می‌پذیرفتند و در این قضیه عوام محسوب نمی‌شوند158.
«وَ اللَّهُ یَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ یَشَاءُ…» ﴿البقره، 105﴾ با آنکه خدا هر که را خواهد به رحمت خود اختصاص دهد،
از امام علی (ع) و امام باقر (ع) روایت‌شده که مراد از رحمت، نبوت است.
«الَّذِینَ آتَیْنَاهُمُ الْکِتَابَ یَتْلُونَهُ حَقَّ تِلاَوَتِهِ…» ﴿البقره، 121﴾ کسانى که کتاب [آسمانى] به آنان داده‏ایم، [و] آن را چنان که باید مى‏خوانند
از امام صادق (ع) روایت‌شده که «یَتْلُونَهُ حَقَّ تِلاَوَتِهِ» به این مفهوم است که آنان کتاب را با تأمل می‌خوانند و به احکامش عمل می‌کنند سوگند به خدا منظور از آن فقط حفظ آیات و تجوید آن نیست، امّا این‌ها حروفش را حفظ کردند و حدودش را ضایع نمودند159:
«الَّذِینَ آتَیْنَاهُمُ الْکِتَابَ یَعْرِفُونَهُ کَمَا یَعْرِفُونَ أَبْنَاءَهُمْ…» ﴿البقره، 146﴾ کسانى که به ایشان کتاب [آسمانى] داده‏ایم، همان‌گونه که پسران خود را مى‏شناسند، او [محمد] را مى‏شناسند.
روایت از عبدالله بن سلام که علمای یهود بود و سپس اسلام آورد، نقل شده است که می‌گفت: من پیامبر اسلام (ص) را بهتر از فرزندم می‌شناسم.
«وَلَنَبْلُوَنَّکُمْ بِشَیْ‌ءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ..» ﴿البقره،
155﴾ و قطعاً شما را به چیزى از [قبیلِ] ترس و گرسنگى،
حضرت علی (ع) آزمایش الهی را این‌گونه بیان فرموده‌اند: «گرچه خدا به وضعیت نفس بندگانش از خودشان آگاه تر است، ولی آن ها را امتحان می کند تا کارهای خوب و بد که معیار پاداش و کیفراست از آنها ظاهر گردد.»160
2-3-2-2- بیان مصداق اکمل و اتمّ آیه
«إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاَهَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکَاهَ وَ هُمْ رَاکِعُونَ» ﴿المائده، 55﴾ ولىّ شما، تنها خدا و پیامبر اوست و کسانى که ایمان آورده‏اند: همان کسانى که نماز برپا مى‏دارند و در حال رکوع زکات مى‏دهند.
امام صادق (ع) فرمود: خداوند رسول خود را امر به تعیین ولایت علی (ع) کرد و این آیه فوق را نازل نمود مردم ولایت اولی الامر را نمی‌دانستند لذا خدای تعالی به پیامبر (ص) فرمود تا ولایت را برای مردم تفسیر کند همان‌گونه که دستور داد نماز و زکات و روزه و حج را تفسیر کند،161
«فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَ أَبْنَاءَکُمْ وَ نِسَاءَنَا وَ نِسَاءَکُمْ وَ أَنْفُسَنَا وَ أَنْفُسَکُمْ..» ﴿آل‏عمران‏، 61﴾ پس هر که در این پس از دانشى که تو را آمده، با تو محاجه کند، بگو: «بیایید پسرانمان و پسرانتان و زنانمان و زنانتان و ما خویشان نزدیک و شما خویشان نزدیک خود را فراخوانیم.»
از پیامبر (ص) روایت‌شده که به بریده اسلمی فرمود: علی (ع) را به خشم نیاورد زیرا او از من است و من از او «…الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی…» ﴿المائده، 3﴾ امروز دین شما را برایتان کامل و نعمت خود را بر شما تمام گردانیدم.
امام باقر (ع) وامام صادق (ع) فرموده‌اند: این آیه بعد از نصب علی (ع) به امامت نازل شده است.
«وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ مَنَعَ مَسَاجِدَ اللَّهِ….» ﴿البقره، 114﴾ و کیست بیدادگرتر از آن کس که نگذارد در مساجد خدا
مراد از ((مساجد)) مسجدالحرام است زیرا از امام صادق (ع) نقل شده است که قریش مانع ورود رسول اکرم (ص) به مکه و مسجدالحرام شدند.
2-3-2-3- بیان جزئیات آیات الا حکام
گاهی احادیث برخی مطالب جزئی آیه را توضیح می‌دهد که در متن قرآن نیست و از طریق سنت به ما می‌رسد و بر ما حجّت است این قسم نیز بر چند گونه است:
2-3-2-4- بیان شأن نزول آیات
در احادیث «…وَ لاَ تَشْتَرُوا بِآیَاتِی ثَمَناً قَلِیلاً…» ﴿البقره، 41﴾ و آیات مرا به بهایى ناچیز نفروشید.
از امام صادق (ع) در شأن نزول این آیه روایت شده است که عده‌ای از علمای یهود مردم را وادار کرده بوده‌اند هر ساله هدیه‌ای به آن‌ها تقدیم کنند ولی اسلام این عمل را لغو کرد لذا آنان برای حفظ معاش و منافع خود صفات نبی اکرم (ص) را که در تورات ذکر شده بود، تحریف کردند در واقع با این کار، آیات الهی را به مال دنیا فروختند. 162
«وَ لَمَّا جَاءَهُمْ کِتَابٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَهُمْ..» ﴿البقره، 89﴾ و هنگامى که از جانب خداوند کتابى که مؤید آنچه نزد آنان است برایشان آمد.
در شأن نزول این آیه از امام صادق (ع) نقل شده است: یهود در کتاب‌های خود خوانده بودند163…
«أَمْ تُرِیدُونَ أَنْ تَسْأَلُوا رَسُولَکُمْ…» آیا مى‏خواهید از پیامبر خود همان را بخواهید.﴿البقره، 108﴾ در شأن نزول این آیه از ابن عباس نقل‌شده که رافع بن حرمله و وهب بن زید نزد رسول خدا (ص) آمدند و گفتند: از طرف خدا نامه‌ای برای ما بیاور که آن را بخوانیم یا نهرهایی برای ما پدید بیاور تا تو را پیروی کنیم. آیا شما مانند یهود از پیامبر خود درخواست‌های غیرمعقول می‌کنید.
«…فَمَنْ حَجَّ الْبَیْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلاَ جُنَاحَ عَلَیْهِ أَنْ یَطَّوَّفَ بِهِمَا…» پس هر که خانه را حجّ کند، یا عمره گزارد بر او گناهى نیست که میان آن دو سعى به جاى آورد.
حدیث از امام صادق (ع) روایت‌شده که مسلمین معتقد بودند صفا و مروه از بدعت‌های جاهلیت است نزول این آیه تصویب نمود که آن‌ها از شعائر خداوند هستند و طواف بر آن‌ها اشکال ندارد164
2-3-2-5- بیان بطن و تأویل آیات
«أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَ تَنْسَوْنَ أَنْفُسَکُمْ..» ﴿البقره، 4﴾ آیا مردم را به نیکى فرمان مى‏دهید و خود را فراموش مى‏کنید؟
رسول خدا (ص) فرمود: در معراج دیدم که لب‌های یک عده را با قیچی‌های گداخته می‌برند از جبرئیل پرسیدم: این‌ها چه کسانی هستند؟ گفت: واعظانی که امر به نیکی کردند ولی خودشان خلاف نمودند.
«أُولئِکَ الَّذِینَ اشْتَرَوُا الْحَیَاهَ الدُّنْیَا بِالْآخِرَهِ..» ﴿البقره، 86﴾ همین کسانند که زندگى دنیا را به جهان دیگر خریدند؛ رسول خدا (ص) فرود: آیا می‌خواهید شما از کسانی که امت من شبیه این یهودیان هستند آگاه سازم؟
عرض کردند: بلی یا رسول‌الله فرمود قومی از امت من ادّعا می‌کنند که از پیروان آئین من هستند ولی با فضیلت‌ترین اشخاص از ذریه ی من و پاک‌ترین اصل و ریشه مرا می‌کشند و شریعت و سنّت مرا تغییر می‌دهند و فرزندانم حسن و حسین را می‌کشند همان‌گونه که اسلاف یهود، زکریّا و یحیی را کشتند «آگاه باشید همانا خداوند آنها را لعن می کند»165
2-3-2-6- تقیید آیه مطلق به وسیله روایت
«…مِنْ بَعْدِ وَصِیَّهٍ یُوصِینَ بِهَا أَوْ دَیْنٍ…» ﴿النساء، 12﴾ پس از انجام وصیّتى که بدان سفارش کرده‏ان
د یا دینى،
تقسیم ارث بین وارثان بعد از انجام وصیّتی است که کرده‌اند و بعد از پرداخت بدهی (میّت) وصیّت در آیه، مطلق آمده و مقدار آن مشخص نشده است ولی در سنت بیان‌شده که در صورتی که به وصیّت میّت عمل می‌شود که از مقدار ثلث اموالش تجاوز نکند166.
2-3-3- روش تفسیر عقلی و اجتهادی
تفسیر عقلی از جایگاه ویژه‌ای در روش‌های تفسیری برخوردار است و مورد نقض و ابرام مذاهب شیعه، معتزله و اشاعره قرار گرفته است و معانی متفاوتی از آن ارائه شده است.
2-3-3-1- عقل
عقل در لغت به معنای امساک، نگهداری و منع چیزی است. صاحب التحقیق در مورد معنای عقل می‌نویسد: اصل ماده عقل، همان تشخیص صلاح و فساد در جریان زندگی مادی و معنوی، سپس ضبط نفس و منع آن بر همان مطلب است و از لوازم عقل: امساک، تدبّر و نیکویی فهم و ادراک و انزجار و شناخت چیزهایی که در زندگی مورد نیاز است و نیز تحت برنامه عدل و حق قرار گرفتن و نگه‌داری خویش از هوس‌ها و

Author: mitra4--javid

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *